علائم پوکی استخوان و راه‌های پیشگیری

علائم پوکی استخوان و راه‌های پیشگیری

پوکی استخوان معمولاً بدون علائم واضح پیشرفت می‌کند و اغلب تا زمانی که یک استخوان دچار شکستگی شود، تشخیص داده نمی‌شود. با این حال، برخی نشانه‌های اولیه می‌توانند شامل عقب‌ رفتن لثه‌ها، ضعف در گرفتن اجسام و شکنندگی ناخن‌ها باشند.

ریسک ابتلا به پوکی استخوان در زنان بالای 65 سال و مردان بالای 70 سال، افرادی با اختلالات هورمونی، سیگاری‌ها و کسانی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند، افزایش می‌یابد.

تغییرات سبک زندگی می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری از پوکی استخوان و حفظ تراکم استخوان داشته باشند. ورزش‌های تحمل وزن، مصرف کافی کلسیم و ویتامین D، و پیشگیری از افتادن از جمله روش‌های مؤثر هستند.

پوکی استخوان یک بیماری است که باعث می‌شود استخوان‌ها نازک‌تر، ضعیف‌تر و شکننده‌تر شوند. بر اساس گزارش بنیاد بین‌المللی پوکی استخوان، این بیماری در سطح جهان حدود 21.2% از زنان بالای 50 سال و 6.3% از مردان در همین گروه سنی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

روند پوکی استخوان و اهمیت مراقبت از استخوان‌ها

با وجود اینکه استخوان‌های شما بسیار محکم هستند، آن‌ها از بافت زنده تشکیل شده‌اند که به‌طور مداوم در حال تخریب و بازسازی است. تا اوایل دهه بیست زندگی، بدن شما قادر است استخوان جدید بسازد سریع‌تر از آنکه بافت قدیمی استخوان تحلیل برود. اما این روند با افزایش سن کند می‌شود.

با گذر زمان، ممکن است بافت قدیمی استخوان سریع‌تر از بافت جدید از بین برود. این وضعیت باعث می‌شود استخوان‌ها متخلخل و شکننده شوند و فرد به پوکی استخوان مبتلا گردد، که خطر شکستگی استخوان‌ها را افزایش می‌دهد.

آگاهی از علائم و عوامل خطر پوکی استخوان می‌تواند به شما کمک کند تا استخوان‌های قوی و سالم خود را در طول زندگی حفظ کنید.

علائم پوکی استخوان

درمان پوکی استخوان در مراحل اولیه بهترین راه برای پیشگیری از عوارض جدی‌تر مانند شکستگی استخوان یا درد استخوان است. اما چه علائمی باید مدنظر قرار بگیرند و چه زمانی ظاهر می‌شوند؟ در ادامه به بررسی علائم پوکی استخوان در مراحل اولیه و پیشرفته می‌پردازیم.

علائم مرحله ابتدایی پوکی استخوان

در مراحل اولیه، علائم قابل تشخیص بسیار نادر هستند و اغلب افراد تا زمانی که دچار شکستگی لگن، مچ دست یا سایر استخوان‌ها نشدند، از ضعیف بودن استخوان‌های خود آگاه نمی‌شوند. با این حال، برخی نشانه‌ها می‌توانند نشان‌دهنده کاهش تراکم استخوان باشند:

پس‌روی لثه‌ها: کاهش استخوان فک می‌تواند باعث عقب رفتن لثه‌ها شود. از دندانپزشک خود بخواهید برای بررسی کاهش استخوان فک اقدام کند.

ضعف در قدرت گرفتن اجسام: مطالعات نشان داده‌اند که قدرت کم دست‌ها با کاهش تراکم استخوان مرتبط است و می‌تواند خطر سقوط را افزایش دهد.

ناخن‌های شکننده و ضعیف: قدرت ناخن‌ها می‌تواند نشانه‌ای از سلامت استخوان باشد. البته عواملی مانند دمای بسیار بالا یا پایین، استفاده مکرر از پاک‌کننده‌های ناخن، اکریلیک یا غوطه‌وری طولانی در آب نیز بر ناخن‌ها تأثیر دارند.

به طور کلی، پوکی استخوان در مراحل اولیه اغلب علائم واضحی ایجاد نمی‌کند. مشاوره با پزشک یا متخصص مراقبت‌های بهداشتی، به‌خصوص اگر سابقه خانوادگی پوکی استخوان دارید، بهترین روش برای تشخیص زودهنگام است.

علائم مرحله پیشرفته پوکی استخوان

با کاهش بیشتر توده استخوانی، ممکن است علائم آشکارتر شوند:

کاهش قد: شکستگی‌های فشاری ستون فقرات می‌توانند باعث کوتاه‌تر شدن قد شوند که یکی از بارزترین نشانه‌های پوکی استخوان است.

شکستگی ناشی از سقوط یا حرکت جزئی: شکستگی‌ها یکی از شایع‌ترین نشانه‌های استخوان‌های شکننده هستند و ممکن است حتی با عطسه یا سرفه شدید ایجاد شوند.

درد کمر یا گردن: شکستگی‌های فشاری ستون فقرات می‌توانند درد شدیدی ایجاد کنند، زیرا مهره‌های فرو ریخته ممکن است اعصاب اطراف نخاع را تحت فشار قرار دهند. شدت درد می‌تواند از حساسیت خفیف تا درد شدید و ناتوان‌کننده متغیر باشد.

قوز یا تغییر شکل ستون فقرات: فشردگی مهره‌ها می‌تواند باعث خمیدگی جزئی پشت شود، وضعیتی که به آن کیفوز گفته می‌شود و ممکن است باعث درد گردن و کمر و حتی مشکلات تنفسی شود.

عوامل خطر ابتلا به پوکی استخوان

پوکی استخوان می‌تواند مردان و زنان را تحت تأثیر قرار دهد، اما این بیماری در زنان شایع‌تر است، زیرا اغلب ناشی از تغییرات هورمونی مرتبط با سن است.

عوامل خطر شایع شامل:

• سن: زنان بالای 65 سال و مردان بالای 70 سال
• یائسگی قبل از 45 سال
• برداشتن تخمدان‌ها قبل از 45 سال
• سطح پایین تستوسترون در مردان
• سطح پایین استروژن در زنان
• مصرف برخی داروها که سطح هورمون‌ها را کاهش می‌دهند
• استعمال سیگار
• سابقه خانوادگی پوکی استخوان
• مصرف مکرر الکل
• فعالیت بدنی ناکافی، به‌ویژه ورزش‌های تحمل وزن مانند پیاده‌روی

مطالعات نشان می‌دهند که پوکی استخوان در افراد سفیدپوست و آسیایی، به‌خصوص زنان، شایع‌تر است.

شرایط پزشکی که ریسک پوکی استخوان را افزایش می‌دهند:

• نارسایی کلیه
• کمبود ویتامین D
• دیابت
• پرکاری تیروئید
• پرکاری پاراتیروئید
• آرتریت روماتوئید
• زوال عقل
• سابقه سرطان سینه
• فیبروز کیستیک
• کم‌خونی داسی شکل
• اختلال در جذب مواد غذایی به دلیل بیماری‌های روده‌ای یا سلیاک
• همودیالیز
• HIV
• اختلالات ژنتیکی که جذب کلسیم یا معدنی شدن استخوان را تحت تأثیر قرار می‌دهند

همچنین مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و استروئیدها مانند پردنیزون، داروهای ضد تشنج و درمان جایگزینی تیروئید (در دوز بالا) می‌تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.

چگونه پوکی استخوان مشخص می‌شود؟

پزشک ممکن است با اندازه‌گیری تراکم استخوان، پوکی استخوان را تشخیص دهد.

دستگاهی به نام DXA یا اسکن دو انرژی اشعه ایکس می‌تواند لگن و ستون فقرات شما را بررسی کند و میزان تراکم استخوان‌ها را با افراد هم‌سن و هم‌جنس شما مقایسه کند. این اسکن اصلی برای تشخیص پوکی استخوان است و معمولاً بین 10 تا 15 دقیقه طول می‌کشد.

روش تصویربرداری دیگری که ممکن است برای تشخیص یا تأیید پوکی استخوان استفاده شود، سونوگرافی پاشنه پا است. پزشک نتایج را تفسیر کرده و مشخص می‌کند که تراکم استخوان شما طبیعی یا کمتر از حد متوسط است.

گاهی پزشک ممکن است تشخیص استئوپنی یا کاهش توده استخوانی بدهد. این مرحله هنوز پوکی استخوان نیست، اما نشان می‌دهد که استخوان‌ها به اندازه کافی متراکم نیستند.

آزمایشات تکمیلی پوکی استخوان

۱. آزمایش خون

آزمایش‌های خون می‌توانند نشان دهند که آیا بدن شما مواد مغذی لازم برای سلامت استخوان را دریافت می‌کند یا خیر و همچنین عملکرد هورمونی و کلیوی را بررسی کنند. از جمله این آزمایش‌ها:

• سطح کلسیم و فسفر خون
• ویتامین D (25-OH Vitamin D)
• هورمون پاراتیروئید (PTH)
• هورمون‌های جنسی مانند استروژن در زنان و تستوسترون در مردان
• TSH و هورمون‌های تیروئیدی برای بررسی اختلالات تیروئید
• آنزیم‌های کبد و کلیه که می‌توانند بر متابولیسم استخوان تأثیر بگذارند

۲. آزمایش ادرار

آزمایش‌های ادرار می‌توانند میزان از دست دادن مواد معدنی استخوان را نشان دهند. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند روند تحلیل استخوان را بهتر ارزیابی کند و اثربخشی درمان را پیگیری نمایند.

۳. تصویربرداری تکمیلی

علاوه بر DXA، پزشکان ممکن است از روش‌های تصویربرداری دیگر استفاده کنند:

سونوگرافی پاشنه پا: روشی بدون تابش اشعه برای بررسی تراکم استخوان.

سی‌تی اسکن (CT Scan): برای ارزیابی دقیق‌تر تراکم استخوان به‌ویژه در ستون فقرات.

MRI: برای بررسی شکستگی‌های احتمالی و آسیب‌های نرم بافت اطراف استخوان.

۴. آزمایشات هورمونی و متابولیکی

گاهی پزشک برای یافتن علت کاهش تراکم استخوان، آزمایشات هورمونی و متابولیکی تکمیلی درخواست می‌کند:

• هورمون‌های تیروئید و پاراتیروئید
• هورمون رشد (GH)
• آنالیز هورمون‌های جنسی
• بیومارکرهای متابولیسم استخوان مانند آلفا-کراس (ALP)

این آزمایشات به پزشک کمک می‌کنند تا نوع پوکی استخوان و شدت آن را تشخیص دهد و بهترین روش درمان را انتخاب کند.

۵. آزمایش‌های ژنتیکی (در موارد خاص)

در برخی افراد با سابقه خانوادگی قوی یا پوکی استخوان زودرس، آزمایش‌های ژنتیکی می‌توانند به شناسایی جهش‌های ژنی مؤثر بر تراکم استخوان و جذب کلسیم کمک کنند.

عوارض پوکی استخوان

پوکی استخوان خطر شکستگی استخوان، به‌ویژه در مچ دست، ستون فقرات یا لگن را افزایش می‌دهد.
طبق گزارش بنیاد بین‌المللی پوکی استخوان، در سطح جهان 1 نفر از هر 3 زن و 1 نفر از هر 5 مرد بالای 50 سال شکستگی ناشی از پوکی استخوان را تجربه خواهند کرد.

شکستگی‌های ستون فقرات ممکن است باعث کاهش قد شوند و در برخی موارد، شکستگی‌ها نیاز به جراحی دارند. تحقیقات نشان می‌دهند که شکستگی استخوان می‌تواند ریسک ناتوانی یا مرگ را افزایش دهد؛ شکستگی لگن به‌ویژه با 15 تا 20 درصد افزایش مرگ‌ومیر طی یک سال، به‌ویژه در مردان همراه است.

پوکی استخوان همچنین می‌تواند باعث درد استخوان شود که انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار می‌کند.

درمان پوکی استخوان

درمان پوکی استخوان معمولاً شامل داروهایی برای افزایش توده استخوانی است. بسیاری از این داروها با تأثیرات هورمونی عمل می‌کنند و مانند استروژن باعث تحریک رشد استخوان می‌شوند.

نمونه داروهای مورد استفاده شامل:

• بیس‌فسفونات‌ها
• کلسیتونین
• استروژن
• هورمون پاراتیروئید (PTH) مانند تری‌پارایدید
• پروتئین مرتبط با هورمون پاراتیروئید، مانند آبالوپاراتید
• رالوکسیفن (Evista)
• مکمل‌های کلسیم و ویتامین D
• روموسوزوماب (Evenity)، دارویی جدید که توسط FDA در 2019 برای زنان پس از یائسگی با ریسک بالای شکستگی تأیید شده است. این دارو هشدار قلبی و سکته دارد و برای افرادی که سابقه این بیماری‌ها را دارند توصیه نمی‌شود.

کیفوپلاستی یک روش جراحی برای شکستگی‌های ستون فقرات است که با ایجاد برش‌های کوچک و قرار دادن یک بادکنک در مهره فرو ریخته، ارتفاع و عملکرد ستون فقرات را باز می‌گرداند. سپس بادکنک با سیمان جایگزین می‌شود تا استخوان تقویت شود.

پیشگیری از پوکی استخوان

حفظ تراکم استخوان و جلوگیری از تحلیل آن اهمیت بالایی دارد. برخی اقدامات مؤثر عبارتند از:

• ورزش منظم
• تمرینات تحمل وزن، مانند پیاده‌روی، دویدن، استفاده از دستگاه الپتیکال، رقص یا بالا رفتن از پله‌ها، به تقویت استخوان‌ها کمک می‌کنند.
• مصرف کافی کلسیم

یک بزرگسال معمولاً به حدود 1000 میلی‌گرم کلسیم در روز نیاز دارد. منابع غذایی شامل:

• لبنیات کم‌چرب
• ساردین و سالمون کنسروی (با استخوان)
• بروکلی، کلم و شلغم
• حبوبات
• غذاهای غنی شده مانند نان، غلات و شیر بادام

دریافت ویتامین D کافی

ویتامین D به جذب کلسیم کمک می‌کند. بیشتر افراد به 400 واحد بین‌المللی (IU) ویتامین D در روز نیاز دارند. 10 تا 15 دقیقه قرار گرفتن در نور خورشید 2 تا 3 بار در هفته کافی است. منابع غذایی شامل شیر غنی شده، زرده تخم‌مرغ و سالمون هستند.

پیشگیری از سقوط

در خانه:

• استفاده از کفش و جوراب ضد لغزش
• روشنایی کافی در اتاق‌ها
• جلوگیری از پیچ‌خوردگی کابل‌ها
• نصب میله‌های کمکی در حمام
• حذف موانع مسیر حرکت

در بیرون:

• استفاده از عصا یا واکر
• پوشیدن کفش با کفی لاستیکی
• پیاده‌روی روی چمن در مسیرهای لغزنده
• استفاده از نمک یا خاک گربه برای یخ و برف
• تمرینات تعادلی و تقویت قدرت گرفتن نیز مفید هستند. مشاوره با فیزیوتراپیست برای ایجاد برنامه مناسب توصیه می‌شود.

اجتناب از مواد مضر:

• سیگار و مصرف زیاد الکل ریسک پوکی استخوان را افزایش می‌دهد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر پس از افتادن کم‌ضربه یا ضربه خفیف درد شدید در کمر، گردن، لگن یا مچ دست دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید. پزشک می‌تواند تست‌های لازم و بررسی سطح کلسیم و ویتامین D انجام دهد و در صورت نیاز مکمل یا داروی قوی‌تر تجویز کند.

نتیجه گیری

پوکی استخوان بیماری است که باعث می‌شود استخوان‌ها نازک‌تر و شکننده‌تر شوند. با افزایش سن، توانایی بدن برای ساخت استخوان جدید کاهش می‌یابد و این بیماری در افراد مسن شایع‌تر است.

اگرچه پوکی استخوان در زنان رایج‌تر است، مردان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. این بیماری معمولاً بدون علامت است و ممکن است تا زمان شکستگی استخوان مشخص نشود. علائمی مانند پس‌روی لثه‌ها، کاهش قدرت دست و ناخن‌های شکننده می‌توانند نشانه‌های اولیه باشند.

در مراحل پیشرفته، کاهش قد، قوز کمر، درد گردن یا کمر و شکستگی استخوان از شایع‌ترین علائم هستند. در صورت مشاهده این علائم، با پزشک خود مشورت کنید تا با انجام تست‌های مناسب، تشخیص دقیق داده شود و برنامه درمانی مناسب برای شما تعیین گردد.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

بررسی پوکی استخوان

آزمایش ویتامین D؛ نشانه های کمبود و نتایج آزمایش

یائسگی؛ علائم و راه‌های مدیریت آن

آزمایش هورمون های جنسی (LH , FSH) در زنان

منبع: healthline