آزمایش ANA و Anti-dsDNA چیست و چه کاربردی دارد؟

آزمایش ANA و Anti-dsDNA چیست و چه کاربردی دارد؟

آزمایش ANA و Anti-dsDNA از مهم‌ترین تست‌های تشخیصی در بیماری‌های خودایمنی به‌ ویژه لوپوس هستند. در این مقاله با هدف، نحوه انجام و کاربرد این تست‌ها در تشخیص و پایش لوپوس آشنا شوید.

اهمیت آزمایش ANA و Anti-dsDNA

آزمایش ANA (آنتی‌بادی ضد هسته) معمولاً اولین تست برای بررسی بیماری‌های خودایمنی است. در حدود 95% بیماران مبتلا به لوپوس نتیجه این تست مثبت می‌شود، اما این آزمایش به‌تنهایی قطعی نیست، زیرا در سایر اختلالات خودایمنی نیز می‌تواند مثبت باشد.

اینجاست که آزمایش Anti-dsDNA اهمیت پیدا می‌کند. این تست اختصاصی‌تر بوده و به پزشک کمک می‌کند تا بین لوپوس و دیگر بیماری‌های مشابه تمایز قائل شود. هرچند مثبت بودن آن تنها در 65 تا 85% بیماران مشاهده می‌شود، اما همچنان یکی از شاخص‌های مهم تشخیصی لوپوس به شمار می‌رود.

آزمایش ANA و Anti-dsDNA چه چیزی را اندازه‌گیری می‌کنند؟

آزمایش Anti-dsDNA وجود آنتی‌بادی‌هایی را بررسی می‌کند که به DNA هسته سلول حمله می‌کنند. به‌طور طبیعی، آنتی‌بادی‌ها از بدن در برابر عفونت محافظت می‌کنند، اما در بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس، سیستم ایمنی بدن اشتباهاً سلول‌های سالم را هدف قرار می‌دهد.

این حمله می‌تواند به بافت‌ها و اندام‌های مختلف مانند:

• کلیه‌ها
• مفاصل
• پوست
• رگ‌های خونی
• قلب و ریه‌ها
• سیستم عصبی مرکزی

آسیب برساند.

نقش آزمایش ANA و Anti-dsDNA در تشخیص لوپوس

اگر نتیجه آزمایش ANA شما مثبت باشد و علائم بالینی مشکوک به لوپوس وجود داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایش Anti-dsDNA را درخواست کند. همچنین، در کنار این تست‌ها، گاهی آزمایش آنتی‌بادی اسمیت (Anti-Sm) یا پنل ENA نیز برای تکمیل تشخیص استفاده می‌شود.

پایش شدت بیماری و عوارض

آزمایش Anti-dsDNA تنها برای تشخیص اولیه نیست؛ بلکه در پایش بیماری نیز کاربرد دارد.

افزایش سطح Anti-dsDNA معمولاً با عود بیماری (flare-up) همراه است.

این تست به‌ویژه در بررسی نفریت لوپوسی (آسیب و التهاب کلیه ناشی از لوپوس) اهمیت دارد. نفریت لوپوسی می‌تواند منجر به پروتئین در ادرار، فشار خون بالا و در موارد شدید نارسایی کلیه شود.

چه زمانی باید آزمایش ANA و Anti-dsDNA انجام داد؟

اگر شما دچار علائمی باشید که مشکوک به لوپوس است و آزمایش ANA مثبت باشد، پزشک ممکن است آزمایش Anti-dsDNA را توصیه کند. برخی از این علائم عبارتند از:

• درد عضلانی و مفصلی مشابه آرتریت
• بثورات پوستی پروانه‌ای شکل روی گونه و بینی
• خستگی و ضعف مداوم
• تب خفیف
• حساسیت پوستی به نور
• ریزش مو و کاهش وزن
• گزگز یا بی‌حسی در دست‌ها و پاها
• التهاب اندام‌ها و بافت‌های حیاتی مانند کلیه، قلب، ریه و عروق خونی

این آزمایش همچنین برای کنترل روند بیماری و ارزیابی پاسخ به درمان در بیماران مبتلا به لوپوس به‌صورت دوره‌ای تکرار می‌شود.

چه عواملی می‌توانند نتایج آزمایش را تحت تاثیر قرار دهند؟

• فعالیت بیماری: سطح بالای بیماری می‌تواند آنتی‌بادی‌ها را افزایش دهد
• داروها: برخی داروها مانند داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی یا ضدویروس‌ها
• بیماری‌های همزمان: سایر اختلالات خودایمنی یا عفونت‌های مزمن
• واکسیناسیون اخیر
• سن و جنسیت
• بارداری
• روش نمونه‌گیری و نگهداری نمونه
• روش آزمایشگاهی و نوع کیت مورد استفاده
• وجود مواد تداخل‌کننده مانند پروتئین‌ها یا داروها

اطلاع دقیق از سوابق پزشکی به تفسیر صحیح نتایج کمک می‌کند.

نحوه انجام آزمایش ANA و Anti-dsDNA

قبل از آزمایش

برای این تست نیاز به آمادگی خاصی وجود ندارد. با این حال، بهتر است پزشک خود را از داروهای مصرفی مطلع کنید. برخی آزمایشگاه‌ها توصیه می‌کنند اگر مکمل بیوتین (ویتامین B7 یا H) مصرف می‌کنید، 72 ساعت قبل از آزمایش آن را قطع کنید.

نکات تکمیلی درباره آزمایش ANA و Anti-dsDNA

این تست گاهی در بیماری‌های دیگر مانند هپاتیت مزمن، سیروز صفراوی اولیه یا مونونوکلئوز عفونی هم مثبت می‌شود.

برخی داروها مثل پروکاینامید و هیدرالازین نیز می‌توانند باعث مثبت شدن نتایج شوند.

در کنار Anti-dsDNA، گاهی تست Anti-ssDNA نیز انجام می‌شود، اما این تست ارتباط کمتری با لوپوس دارد.

اگر نتیجه آزمایش ANA منفی باشد، معمولاً نیازی به انجام آزمایش Anti-dsDNA به صورت جداگانه نیست.

تفسیر نتایج آزمایش

نتایج آزمایش Anti-dsDNA معمولاً همراه با سوابق پزشکی، علائم بالینی و نتایج سایر تست‌های آنتی‌بادی بررسی می‌شوند.

سطح بالای Anti-dsDNA: ارتباط قوی با لوپوس دارد و معمولاً قبل یا در حین تشدید بیماری (flare-up) افزایش می‌یابد.

اگر نتیجه Anti-dsDNA مثبت باشد و سایر علائم لوپوس وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به لوپوس بسیار بالا است. این احتمال با مثبت بودن آزمایش Anti-Sm نیز افزایش می‌یابد.

در بیماران مبتلا به نفریت لوپوسی (التهاب کلیه ناشی از لوپوس)، سطح بالای Anti-dsDNA معمولاً با التهاب فعال و آسیب کلیه همراه است.

سطح پایین یا منفی Anti-dsDNA

سطح بسیار پایین این آنتی‌بادی به عنوان منفی در نظر گرفته می‌شود، اما به معنای رد کامل لوپوس نیست.

تنها 65 تا 85% بیماران لوپوسی ممکن است Anti-dsDNA مثبت داشته باشند، بنابراین نتیجه منفی همیشه به معنی عدم ابتلا نیست.

سطوح کم تا متوسط

ممکن است در برخی اختلالات خودایمنی دیگر نیز مشاهده شود، مانند:

سندرم شوگرن (Sjögren’s syndrome)

بیماری بافت همبند مختلط (MCTD)

نتیجه گیری

آزمایش ANA و Anti-dsDNA ابزار حیاتی در تشخیص و پایش بیماری‌های خودایمنی، به ویژه لوپوس، است. این تست های به پزشکان کمک می‌کنند طرح درمان مناسب برای هر بیمار تدوین کنند و کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهبود بخشند. در نهایت، پایش منظم و مشاوره با پزشک برای مدیریت موثر بیماری‌های خودایمنی ضروری است.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

آزمایش آنتی بادی ANA؛ تشخیص بیماری های خودایمنی

بیماری های خودایمنی

گاستریت خودایمنی

آزمایش آنتی‌بادی Anti-MuSK چیست؟

منبع: testing – metropolisindia