بررسی ATLL به روش فلوسیتومتری و افتراق آن از سندرم سزاری

بررسی ATLL به روش فلوسیتومتری و افتراق آن از سندرم سزاری

لوسمی T-cell بالغین یا ATLL یکی از بدخیمی‌های مهم لنفوپرولیفراتیو سلول‌های T است که با عفونت مزمن ایجاد شده توسط ویروس HTLV-1 ارتباط مستقیم دارد. این بیماری از نظر تظاهرات بالینی، اپیدمیولوژی و حتی ویژگی‌های ایمونوفنوتیپی، جایگاهی منحصر به فردی در میان نئوپلاسم‌های سلول T پیدا کرده است. تشخیص ATLL به ویژه در مراحل اولیه و در موارد با درگیری خونی خفیف، همواره چالش‌برانگیز بوده است، زیرا برخی از ویژگی‌های این بیماری با سایر بدخیمی‌های سلول‌های T، به ویژه سندرم سزاری که یکی از انواع بدخیمی‌های پوستی CTCL یا همان لنفوم T-cell پوستی است و شکل لوسمیک و پیشرفته مایکوزیس فانگوئیدس است همپوشانی دارد به همین دلیل تشخیص افتراقی دقیق با استفاده از فلوسیتومتری اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

فلوسیتومتری ابزار قدرتمندی برای تحلیل کمی و کیفی جمعیت‌های سلولی است و در شناسایی الگوهای غیرطبیعی بیان مارکرهای سطحی سلول‌های T نقش اساسی دارد و طی سال‌های اخیر به یکی از ابزارهای کلیدی در تشخیص نئوپلاسم‌های سلول T تبدیل شده است. بررسی شدت بیان آنتی‌ژن‌ها، الگوهای کاهش یا فقدان مارکرها، شناسایی کلونالیته و ارتباط با تظاهرات بالینی، همگی نقش تعیین‌کننده‌ای در افتراق ATLL و سندرم سزاری دارند. از آنجا به درمان، پیش‌آگهی و مسیر این دو بیماری متفاوت است، تشخیص دقیق همیت حیاتی دارد.

لوسمی T-cell بالغین یا ATLL

ATLL یک نئوپلاسم بدخیم سلول‌های T بالغ است که ارتباط مستقیمی با عفونت مزمن ویروس HTLV-1 دارد. ویروس HTLV-1 عمدتاً سلول‌های CD4 را آلوده می‌کند، این ویروس درون سلول میزبان ادغام ژنومی داشته و به شکل نهفته برای مدت طولانی باقی می‌ماند. این بیماری بیشتر در مناطق اندمیک مانند جنوب ژاپن، کارائیب، بخش‌هایی از آفریقا، آمریکای جنوبی و خاورمیانه (از جمله برخی مناطق ایران) دیده میشود.

انتقال ویروس از طریق شیردهی، تماس جنسی و خون آلوده صورت میگیرد. ATLL اغلب در بزرگسالی و پس از سال‌ها نهفتگی ویروس، بروز می‌کند این بیماری معمولاً در افراد میان سال و مسن بروز پیدا می‌کند و اغلب 20 تا 50 سال پس از عفونت اولیه ایجاد شده توسط ویروس HTLV-1 آشکار می‌شود.این تاخیر طولانی میان زمان عفونت و بروز بیماری نشان‌دهنده پیچیدگی فرآیندهای مولکولی و ایمنی در ایجاد این بدخیمی است.

از نظر مورفولوژی سلول‌های ATLL اغلب هسته‌های لوبوله، چین‌دار یا گلبرگ مانند دارند. اگرچه این ظاهر می‌تواند شبیه سلول‌های سزاری باشد، اما معمولاً پلی‌مورفیسم بیشتری دارد و گاهی سلول‌ها پلاسماسیتوئید با کروماتین نامنظم مشاهده می‌شوند. با این حال، مورفولوژی به تنهایی کافی نیست. تظاهرات بالینی این بیماری شامل لنفادنوپاتی وسیع، ضایعات پوستی باش دت متفاوت، درگیری‌های خونی شامل حضور سلول‌های Atypical، هایپرکلسمی، درگیری اندام‌هایی مانند کبد، طحال یا استخوان و ابتلا به عفونت‌های فرصت طلب به دلیل اختلالات ایمنی است.

فلوسیتومتری در ATLL

فلوسیتومتری در ATLL نه تنها برای تایید درگیری خونی، بلکه برای تشخیص افتراقی میان ATLL و سایر بدخیمی‌های سلول T نقش اساسی دارد. در بررسی فلوسیتومتری این بیماری CD3 و CD4 بیان واضح دارند، اما CD8 منفی است. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های ATLL بیان بسیار شدید CD25 است. این مارکر در بسیاری از بدخیمی‌های دیگر T-cell نیز ممکن است مثبت باشد، اما معمولاً با شدت بالا ظاهر نمی‌شود. شدت بیان CD25 یکی از نکات کلیدی افتراق ATLL با سندرم سزاری است. کاهش یا حذف CD7 و CD26 در ATLL بسیار شایع است. کاهش CD7 در بسیاری از بدخیمی‌های T-cell مشترک است، اما در ATLL معمولاً همراه با بیان بالای CD25 مشاهده می‌شود.

سندرم سزاری چیست؟

سندرم سزاری یک لوسمی یا لنفوم پوستی سلول T است که از اشکال پیشرفته مایکوزیس فانگوئیدس محسوب می‌شود. سلول‌های بدخیم در سندرم سزاری از نوع سلول‌های T کمک‌کننده یا همان CD4 هستند و ویژگی مهمشان این است که به طور طبیعی به سمت پوست جذب می‌شود. این سلول‌ها معمولاً الگوی ایمنی Th2 را دارا است و تمایل شدیدی به تهاجم به پوست دارند. از نظر مورفولوژی سلول‌های سزاری هسته‌های با شیارهای ظریف، منظم و نسبتاً موازی یا به اصطلاح Cerebriform دارند.

نسبت سیتوپلاسم به هسته بالا است و هسته‌ها هایپرکروماتیک هستند. در خون محیطی معمولاً نسبت بالایی از این سلول‌ها مشاهده می‌شود اما در برخی از بیماران تعداد سلول‌های واقعی سزاری حتی در لوکوسیتوزهای بالا کم است. تظاهرات بالینی این بیماری شامل اریترودرمی گسترده، لنفادنوپاتی و وجود سلول‌های سزاری در خون محیطی است که منجر به اختلالات ایمنی میگردد.

فلوسیتومتری در سندرم سزاری

در بررسی فلوسیتومتری، این بیماری CD3 و CD7 بیان بسیار ضعیف و CD4 بیان واضح دارند و CD8 معمولاً منفی است. برخلاف ATLL، شدت بیان CD25 در سندرم سزاری غالباً کم یا متوسط است. CD26 در سندرم سزاری تقریباً همیشه به طور کامل از بین می‌رود که این ویژگی نقش مهمی در تشخیص دارد.

افتراق ATLL و سندرم سزاری با استفاده از فلوسیتومتری

با توجه به شباهت‌های بالینی افتراق دقیق، این دو بیماری حیاتی است و فلوسیتومتری ابزار اصلی این افتراق محسوب می‌شود راهکارهای افتراق این دو بیماری به شرح زیر است:

• شدت بیان CD25

ATLL: بیان شدید (Bright) و یکنواخت.

سندرم سزاری: بیان منفی یا ضعیف

این مورد یکی از مهم‌ترین تمایزها است.

• شدت بیان CD26

ATLL: معمولاً کاهش پیدا کرده ولی لزوماً منفی نیست.

سندرم سزاری: تقریباً همیشه CD26 منفی است.

این تفاوت برای غربالگری بسیار کاربردی است.

• شدت بیان CD7

در هر دو بیماری کاهش بیان CD7 مشاهده میشود، اما در سندرم سزاری معمولاً کاهش بیان CD7 شدیدتر و پایدارتر است. ینابراین، شدت بیان CD7 به تنهایی یک مارکر افتراقی نیست ولی به عنوان الگوی کمکی ارزش دارد.

• ارتباط با HTLV-1

اگر الگوی فلوسیتومتری به ATLL مشکوک باشد، بررسی عفونت با ویروس HTLV-1 ضروری است و این بررسی به طور معمول بر پایه روش‌های سرولوژیک و شناسایی آنتی‌بادی‌های اختصاصی از نوع IgG انجام میشود. در صورت مثبت شدن تست‌های غربالگری، انجام بررسی‌های تکمیلی مانند روش‌های مولکولی می‌تواند مدنظر قرار گیرد، هرچند این بررسی‌ها در همه موارد به صورت معمول الزامی نیستند. مجموعه این یافته‌ها در کنار فلوسیتومتری، نقش مهمی در تثبیت تشخیص ATLL و افتراق آن از سندرم سزاری دارد.

• الگوهای همراه بالینی

هایپرکلسمی، عفونت‌ها و دگیری سیستمیک شدید بیشتر در ATLL مشاهده می‌شود.

اریترودرمی گسترده، خارش دید و سیر مزمن-پیش‌رونده بیشتر در سندرم سزاری مشاهده می‌شود.

تطبیق یافته‌های فلوسیتومتری با بالین بسیار مهم است.

نتیجه گیری

ATLL و سندرم سزاری هردو از نئوپلاسم‌های مهم سلول T بالغ است که با وجود شباهت‌های ظاهری، ماهیت و سیر بیماری کاملاً متفاوتی دارد. تشخیص و افتراق این دو بیماری، بر اساس ترکیبی از اطلاعات بالینی، مورفولوژی و روش‌های آزمایشگاهی امکانپذیر است، اما فلوسیتومتری نقش مرکزی در تشخیص دقیق را دارد.

بررسی دقیق شدت بیان CD25، فقدان CD26، وضعیت CD7 و سایر مارکرها می‌تواند به طور قابل توجهی احتمال خطار را کاهش دهد. در مواردی که الگو به ATLL مشکوک باشد، انجام آزمایش HTLV-1 ضرروی است و می‌تواند تشخیص را قطعی سازد.

درک عمیق‌تر الگوهای فلوسیتومتری و تلفیق صحیح یافته‌های آزمایشگاهی با اطلاعات بالینی، کلید تشخیص صحیح و مدیریت بهتر درمان بیماران مبتلا به ATLL و سندرم سزاری است.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

میتوکندری و سلامت

تفاوت بین PGD و PGS چیست؟

سیتوژنتیک (Cytogenetics) چیست؟ بهترین آزمایشگاه سیتوژنتیک تهران

سندرم دِرِس DRESS چیست؟ علت‌ها، علائم، تشخیص و درمان