آزمایش هورمون پارتیروئید (PTH) چیست؟ تفسیر، کاربرد، محدوده نرمال

آزمایش هورمون پارتیروئید (PTH) چیست؟ تفسیر، کاربرد، محدوده نرمال
آزمایش هورمون پارتیروئید (PTH) یک آزمایش خون است که میزان هورمون پاراتیروئید را در بدن اندازهگیری میکند. هورمون پاراتیروئید توسط چهار غده کوچک در ناحیه گردن، در نزدیکی غده تیروئید، ترشح میشود و نقش مهمی در تنظیم کلسیم، فسفر و ویتامین D دارد.
کلسیم برای عملکرد طبیعی عضلات، اعصاب و قلب ضروری است. به همین دلیل، بررسی سطح PTH میتواند در تشخیص اختلالات غدد پاراتیروئید و علت تغییرات غیرطبیعی کلسیم خون به پزشک کمک کند.
در بسیاری از موارد، پزشک آزمایش PTH را همراه با آزمایش کلسیم خون درخواست میکند تا مشخص شود افزایش یا کاهش کلسیم به اختلال عملکرد غدد پاراتیروئید مربوط است یا علت دیگری دارد.
آزمایش PTH چیست؟
مهمترین وظیفه هورمون پاراتیروئید، کمک به حفظ تعادل کلسیم در خون و استخوانهاست. زمانی که سطح کلسیم خون کاهش پیدا میکند، غده پاراتیروئید معمولاً PTH بیشتری ترشح میکنند. در مقابل، افزایش کلسیم خون میتواند باعث کاهش ترشح این هورمون شود.
پزشک ممکن است آزمایش PTH خون را در شرایط زیر تجویز کند:
- بررسی علت بالا یا پایین بودن کلسیم خون
- ارزیابی عملکرد غدد پاراتیروئید
- بررسی احتمال پرکاری تیروئید
- بررسی احتمال کم کاری تیروئید
- ارزیابی برخی اختلالات متابولیسم استخوان
- بررسی علت کاهش فسفر خون
- بررسی پوکی استخوان شدید یا مقاوم به درمان
- پایش بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه
- بررسی اختلالات مرتبط با ویتامین D و کلسیم
بنابراین، تفسیر آزمایش PTH معمولاً به تنهایی انجام نمیشود و باید در کنار کلسیم، فسفر، ویتامین D و در صورت نیاز سایر آزمایشها بررسی شود.
ارتباط آزمایش PTH و کلسیم خون
یکی از مهمترین کاربردهای آزمایش PTH، بررسی ارتباط بین هورمون پاراتیروئید و کلسیم خون است.
افزایش کلسیم خون ممکن است در برخی افراد ناشی از پرکاری غدد پاراتیروئید باشد. در این شرایط، غدد پاراتیروئید بیش از حد معمول PTH تولید میکنند. افزایش طولانی مدت کلسیم میتواند با مشکلاتی مانند سنگ کلیه، اختلالات استخوانی و برخی اختلالات قلبی همراه باشد.
از طرف دیگر، کاهش کلسیم خون ممکن است با کم کاری غدد پاراتیروئید یا سایر اختلالات مرتبط باشد و در صورت شدید بودن، مشکلاتی مانند گرفتگی و اسپاسم عضلات ایجاد کند. به همین دلیل، مقایسه نتیجه PTH با میزان کلسیم خون اهمیت زیادی دارد.
PTH بالا نشانه چیست؟
بالا بودن PTH میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه به معنی پرکاری اولیه غدد پارتیروئید نیست. از مهمترین علل افزایش PTH میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پرکاری پاراتیروئید
- کمبود یا اختلال در متابولیسم ویتامین D
- بیماری مزمن کلیه
- کاهش جذب کلسیم
- افزایش فسفر خون
- اختلال در پاسخ بدن به هورمون PTH
- برخی بیماریها و اختلالات غدد پاراتیروئید
یکی از علل شایع پرکاری اولیه پاراتیروئید، وجود یک آدنوم خوشخیم در غده پاراتیروئید است.
برای تشخیص علت دقیق PTH بالا، پزشک معمولاً نتیجه PTH را همراه با کلسیم، فسفر، ویتامین D و عملکرد کلیه ارزیابی میکند.
PTH پایین نشانه چیست؟
کاهش سطح PTH نیز میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. یکی از مهمترین شرایط مرتبط با PTH پایین، کم کاری تیروئید است.
برخی علل احتمالی پایین بودن PTH عبارتند از:
- کاهش کلسیم خون
- کم کاری غدد پاراتیروئید
- دریافت ناکافی کلسیم
- اختلال در جذب کلسیم
- دفع بیش از حد کلسیم از طریق ادرار
- برخی بیماریهای خودایمنی
- کاهش سطح منیزیم خون
- برخی آسیبها یا درمانهای مرتبط با ناحیه گردن
- افزایش طولانیمدت دریافت کلسیم در برخی شرایط
- برخی اختلالات مرتبط با ویتامین D
البته PTH پایین باید در کنار کلسیم و سایر نتایج آزمایشگاهی تفسیر شود؛ زیرا یک نتیجه پایین به تنهایی نمیتواند علت بیماری را مشخص کند.
محدوده نرمال PTH چقدر است؟
محدوده طبیعی آزمایش PTH ممکن است در آزمایشگاههای مختلف کمی متفاوت باشد و به روش اندازهگیری و کیت مورد استفاده نیز بستگی دارد. بنابراین، برای تفسیر آزمایش PTH باید محدوده مرجع درج شده در برگه آزمایش همان آزمایشگاه در نظر گرفته شود.
همچنین نتیجه PTH باید در کنار سایر فاکتورها، به ویژه کلسیم خون، بررسی شود. برای مثال، PTH در محدوده طبیعی ممکن است در فردی با کلسیم بالا، از نظر بالینی غیرطبیعی تلقی شود؛ بنابراین تفسیر نتیجه صرفاً بر اساس عدد PTH صحیح نیست.
تفسیر آزمایش PTH چگونه انجام میشود؟
تفسیر آزمایش PTH به ارتباط میان سطح این هورمون و میزان کلسیم خون بستگی دارد. پزشک ممکن است برای رسیدن به تشخیص دقیقتر، آزمایشهای دیگری را نیز بررسی کند.
آزمایشهای تکمیلی احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- کلسیم خون
- فسفر خون
- ویتامین D
- منیزیم
- کراتینین و شاخصهای عملکرد کلیه
- کلسیم ادرار در صورت نیاز
- سایر آزمایشهای مرتبط با متابولیسم استخوان
به همین دلیل، PTH بالا یا پایین به تنهایی برای تشخیص پکاری یا کم کاری پاراتیروئید کافی نیست.
آمادگی قبل از انجام آزمایش PTH
شرایط آمادگی برای آزمایش PTH ممکن است بر اساس سایر آزمایشهایی که همزمان درخواست شدهاند متفاوت باشد. بنابراین بهتر است پیش از آزمایش، دستورالعمل آزمایشگاه یا پزشک را در مورد ناشتا بودن و مصرف داروها و مکملها رعایت کنید.
اگر مکملهای کلسیم یا ویتامین D یا داروهای خاصی مصرف میکنید، بهتر است پزشک یا آزمایشگاه را مطلع کنید. بدون نظر پزشک، مصرف دارو یا مکمل خود را قطع نکنید.

چرا آزمایش PTH اهمیت دارد؟
هورمون پاراتیروئید نقش مهمی در تنظیم تعادل کلسیم و فسفر بدن دارد. اختلال در عملکرد غدد پاراتیروئید میتواند بر استخوانها، کلیهها، عضلات، اعصاب و سیستم قلبی-عروقی تاثیر بگذارد.
آزمایش PTH به پزشک کمک میکند علت برخی تغییرات غیرطبیعی کلسیم را بررسی کرده و در صورت نیاز آزمایشها و بررسیهای تکمیلی مناسب را درخواست کند.
آزمایش PTH و بیماریهای کلیوی
کلیهها در تنظیم تعادل مواد معدنی و متابولیسم ویتامین D نقش دارند. به همین دلیل، در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه ممکن است تعادل کلسیم، فسفر و PTH تغییر کند.
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است PTH را به صورت دورهای همراه با سایر آزمایشهای مرتبط بررسی کند تا وضعیت متابولیسم مواد معدنی و استخوانی بهتر ارزیابی شود.
آزمایش PTH و پوکی استخوان
هورمون پاراتیروئید با تنظیم کلسیم و متابولیسم استخوان ارتباط دارد. بنابراین، در برخی افراد مبتلا به پوکی استخوان شدید، شکستگیهای غیرطبیعی یا اختلالات متابولیسم استخوان، پزشک ممکن است آزمایش PTH را برای بررسی علل زمینهای درخواست کند. الته پوکی استخوان علل متعددی دارد و نتیجه PTH باید در کنار سایر یافتههای بالینی و آزمایشگاهی تفسیر شود.
چه زمانی باید نتیجه آزمایش PTH را با پزشک بررسی کرد؟
اگر نتیجه آزمایش PTH شما بالاتر یا پایینتر از محدوده مرجع آزمایشگاه باشد، بهتر است آن را با پزشک بررسی کنید. همچنین اگر PTH طبیعی است اما کلسیم خون غیرطبیعی گزارش شده، ممکن است پزشک آزمایشهای بیشتری برای یافتن علت انجام دهد.
نتیجه آزمایش PTH به تنهایی تشخیص قطعی یک بیماری نیست و تفسیر آن باید بر اساس علائم، سابقه پزشکی و نتایج سایر آزمایشها انجام شود.
جمعبندی
آزمایش PTH یا آزمایش هورمون پاراتیروئید یک آزمایش خون مهم برای بررسی عملکرد غدد پارتیروئید و ارزیابی تعادل کلسیم و فسفر در بدن است. این آزمایش معمولاً در کنار آزمایش کلسیم، فسفر، ویتامین D و عملکرد کلیه تفسیر میشود.
PTH بالا میتواند با پرکاری پاراتیروئید، کمبود ویتامین D یا بیماریهای کلیوی مرتبط باشد و PTH پایین نیز ممکن است در کم کاری پاراتیروئید یا برخی اختلالات کلسیم و منیزیم مشاهده شود.
اگر نتیجه آزمایش شما غیرطبیعی است، برای تفسیر دقیق آن باید عدد PTH، محدوده مرجع آزمایشگاه و نتایج کلسیم و سایر آزمایشهای مرتبط به صورت همزمان بررسی شوند.
نحوه تعیین وقت مشاوره در آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا
حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهرهمند شوید.
آدرس: خیابان ولیعصر – خیابان مطهری – نبش خیابان لارستان – پلاک 416، تهران
شماره تماس: 02188801071 – 02188802408 – avesta_lab@
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه، 06:30 الی 20:00 شب و پنجشنبه، 06:30 صبح الی 19 عصر
مطالب مشابه:
آزمایش هموسیستئین چیست؟ تفسیر و محدوده نرمال
تیروئید در بارداری؛ علائم کم کاری و پرکاری تیروئید و تاثیر آن بر جنین
لوکوپنی چیست؟ علائم، علت کاهش گلبول سفید، تشخیص و درمان
آزمایش های متابولیسم استخوان چیست؟ بررسی کلسیم، ویتامین D و PTH
منبع: healthline
