پیش دیابت چیست؟ علائم، علت، آزمایش تشخیصی و درمان

پیش دیابت چیست؟ علائم، علت، آزمایش تشخیصی و درمان
پیش دیابت به شرایطی گفته میشود که قند خون بالاتر از محدوده طبیعی قرار دارد، اما هنوز به اندازهای افزایش پیدا نکرده است که معیارهای تشخیص دیابت را داشته باشد. این وضعیت را گاهی مرزی بودن قند خون یا (قند خون مرزی) نیز مینامند.
پیش دیابت معمولاً پیش از ابتلا به دیابت نوع 2 ایجاد میشود و از آنجا که اغلب هیچ علامت مشخصی ندارد، بسیاری از افراد از وجود آن بیخبر هستند. تشخیص زودهنگام پیش دیابت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا با اصلاح سبک زندگی و در برخی افراد با درمان دارویی میتوان احتمال پیشرفت آن به دیابت نوع 2 را کاهش داد.
پزشک ممکن است برای پیش دیابت از اصطلاحات دیگری مانند اختلال تحمل گلوکز (IGT)، اختلال قند خون ناشتا (IFG) یا اختلال تنظیم گلوکز (IGR) نیز استفاده کند.
فهرست مطالب
پیش دیابت چگونه ایجاد می شود؟
مهمترین عامل ایجاد پیش دیابت، مقاومت به انسولین است.
انسولین هورمونی است که به انتقال گلوکز از جریان خون به داخل سلولها کمک میکند. در حالت مقاومت به انسولین، سلولهای بدن به خوبی به انسولین پاسخ نمیدهند، در نتیجه، بدن برای کنترل قند خون مجبور میشود انسولین بیشتری تولید کند.
در مراحل ابتدایی ممکن است افزایش تولید انسولین بتواند قند خون را نزدیک به محدوده طبیعی نگه دارد. اما با گذشت زمان و افزایش مقاومت به انسولین، توانایی بدن برای جبران این وضعیت کاهش پیدا میکند و قند خون افزایش مییابد.
اگر این روند ادامه پیدا کند، احتمال تبدیل پیش دیابت به دیابت نوع 2 بیشتر میشود.
علت مقاومت به انسولین چیست؟
یک علت واحد برا مقاومت به انسولین وجود ندارد. عوامل مختلفی میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند، از جمله:
- عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی
- افزایش چربی بدن، به خصوص چربی شکمی
- کمبود فعالیت بدنی
- استرس طولانی مدت
- کمبود خواب
- رژیم غذایی سرشار از غذاهای فرآوری شده
- برخی اختلالات هورمونی
- بعضی داروها، از جمله مصرف طولانی مدت برخی داروهای کورتونی
علائم پیش دیابت چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای پیش دیابت این است که در بیشتر افراد هیچ علامت واضحی ایجاد نمیکند. به همین دلیل ممکن است فرد برای مدت طولانی دچار افزایش قند خون باشد اما از آن اطلاع نداشته باشد.
با این حال، در برخی افراد ممکن است نشانههایی مانند موارد زیر مشاهده شود:
- تشنگی بیشتر از حد معمول
- افزایش دفعات ادرار
- تاری دید
- خستگی غیرمعمول
- تیرهتر شدن پوست، به خصوص در ناحیه گردن یا زیر بغل
- ایجاد زائدههای کوچک پوستی در برخی نواحی
وجود این علائم به تنهایی به معنای ابتلا به پیش دیابت نیست و برای تشخیص، آزمایش قند خون ضروری است.
علائم پیش دیابت در زنان
برخی مشکلات ممکن است در زنان مبتلا به قند خون یا افزایش خطر دیابت بیشتر مورد توجه قرار گیرند، از جمله:
- عفونتهای قارچی مکرر
- عفونتهای دستگاه ادراری
- تغییر در نظم یا شدت خونریزی قاعدگی
- خشکی واژن
- برخی مشکلات مرتبط با باروری
البته این علائم اختصاصی پیش دیابت نیستند و میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند. در صورت تداوم یا تکرار آنها، بررسی پزشکی توصیه میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض پیش دیابت هستند؟
برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به پیش دیابت را افزایش دهند. مهمترین عوامل خطر پیش دیابت عبارتند از:
- سن بالاتر، به ویژه بالای 45 سال
- اضافه وزن یا چاقی
- افزایش چربی شکمی
- کم تحرکی
- سابقه خانوادگی دیابت نوع 2
- فشار خون بالا
- افزایش کلسترول یا تریگلیسیرید
- پایین بودن HDL یا کلسترول خوب
- مصرف زیاد نوشیدنیهای شیرین
- مصرف زیاد گوشت قرمز و گوشتهای فرآوری شده
- سابقه دیابت بارداری
- مصرف کم سبزیجات، میوهها، مغزها و غلات کامل
- سابقه تولد نوزاد با وزن بالا
- ابتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
- اختلالات خواب مانند آپنه خواب
- کار در شیفتهای شبانه یا تغییر مداوم شیفت کاری
داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به پیش دیابت نیست، اما میتواند دلیل مناسبی برای بررسی دورهای قند خون باشد.
آزمایش پیش دیابت چیست؟
از آزمایشهای قند خون برای تشخیص پیش دیابت استفاده میشود. مهمترین آزمایشهایی که پزشک ممکن است درخواست کند عبارتند از:
- آزمایش قند خون ناشتا (FBS)
- آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)
- تست هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)
در برخی شرایط نیز ممکن است پزشک از آزمایش قند خون تصادفی (Random) استفاده کند.
1- آزمایش قند خون ناشتا (FBS)
آزمایش قند خون ناشتا یکی از رایجترین روشها برای بررسی قند خون و تشخیص اختلال قند خون است.
برای انجام این آزمایش معمولاً باید حداقل 8 ساعت ناشتا باشید. سپس نمونه خون گرفته شده و میزان گلوکز خون اندازهگیری میشود.
تفسیر قند خون ناشتا
| وضعیت | قند خون ناشتا |
| طبیعی | کمتر از 100 mg/dL |
| پیش دیابت | 100 تا 125 ئmg/dL |
| دیابت | 126 mg/dL یا بالاتر |
بنابراین اگر قند خون ناشتا بین 100 تا 125 میلیگرم در دسیلیتر باشد، نتیجه میتواند با پیش دیابت سازگار باشد.
2- آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)
تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) توانایی بدن برای کنترل قند خون پس از دریافت مقدار مشخصی گلوکز را بررسی میکند.
ابتدا پس از یک دوره ناشتایی، قند خون اندازهگیری میشود. سپس فرد محلول حاوی گلوکز مینوشد و حدود 2 ساعت بعد، نمونه خون دیگری برای اندازهگیری قند گرفته میشود.
تفسیر تست تحمل گلوکز
| وضعیت | قند خون 2 ساعت پس از مصرف گلوکز |
| طبیعی | کمتر از 140 mg/dL |
| پیش دیابت | 140 تا 199 mg/dL |
| دیابت | 200 mg/dL یا بالاتر |
محدوده 140 تا 199 میتواند نشاندهنده اختلال تحمل گلوکز (IGT) باشد.
3- آزمایش HbA1c برای تشخیص پیش دیابت
آزمایش HbA1c یا هموگلوبین گلیکوزیله، میانگین سطح قند خون فرد را در حدود 2 تا 3 ماه گذشته نشان میدهد.
یکی از مزایای این آزمایش این است که برخلاف آزمایش قند خون ناشتا، معمولاً نیازی به ناشتایی ندارد.
محدوده HbA1c در پیش دیابت
| وضعیت | HbA1c |
| طبیعی | کمتر از 5.7% |
| پیش دیابت | 5.7 تا 6.4% |
| دیابت | %6.5 یا بالاتر |
در برخی موارد، پزشک ممکن است برای تایید نتیجه یا بررسی روند قند خون، آزمایش را تکرار کند.
نکته: محدودههای آزمایشگاهی و شرایط فردی ممکن است در تفسیر نتیجه اهمیت داشته باشند. نتیجه آزمایش باید در کنار سابقه پزشکی و نظر پزشک ارزیابی شود.
آزمایش پیش دیابت در کودکان
پیش دیابت تنها مختص بزرگسالان نیست. در کودکانی که اضافه وزن یا چاقی دارند و همزمان عوامل خطر دیگری برای دیابت نوع 2 وجود دارد، پزشک ممکن است بررسی قند خون را توصیه کند.
برخی عوامل خطر در کودکان عبارتند از:
- سابقه خانوادگی دیابت نوع 2
- سابقه دیابت بارداری در مادر
- وجود علائم مقاومت به انسولین
- فشار خون بالا
- سندرم تخمدان پلیکستیک
- برخی عوامل مرتبط با وزن هنگام تولد
زمان و فاصله انجام آزمایش در کودکان باید بر اساس شرایط فردی و نظر پزشک تعیین شود.
عوارض پیش دیابت چیست؟
پیش دیابت درمان نشده میتواند احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش دهد. دیابت نوع 2 نیز در صورت کنترل نشدن میتواند به عوارض مختلفی منجر شود.
همچنین شواهد نشان میدهد که پیش دیابت تنها یک مرحله قبل از دیابت نیست و میتواند با افزایش خطر مشکلات قلبی و عروقی نیز ارتباط داشته باشد.
از عوارضی که در صورت پیشرفت بیماری و ایجاد دیابت ممکن است رخ دهند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماریهای قلبی و عروقی
- فشار خون بالا
- بیماری کلیوی
- آسیب عصبی یا نوروپاتی محیطی
- مشکلات بینایی
- اختلال در گردش خون
- زخمهای پا و در موارد شدید عوارض جدی اندام
به همین دلیل، تشخیص پیش دیابت یک فرصت مهم برای پیشگیری از عوارض آینده است.

درمان پیش دیابت چیست؟
هدف اصلی از درمان پیش دیابت جلوگیری از افزایش بیشتر قند خون و کاهش احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 است.
در بیشتر افراد، نخستین و مهمترین اقدام، اصلاح سبک زندگی است.
1- رژیم غذایی مناسب پیش دیابت
رژیم غذایی مناسب میتواند به کنترل قند خون و بهبود حساسیت به انسولین کمک کند.
تغییرات مفید غذایی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- استفاده بیشتر از غلات کامل به جای کربوهیدراتهای تصفیه شده
- کاهش مصرف نوشابه و نوشیدنیهای شیرین
- مصرف بیشتر سبزیجات و مواد غذایی سرشار ار فیبر
- استفاده از مغزها و دانهها در حد مناسب
- انتخاب ماهی و منابع پروتئینی کم چرب
- کاهش مصرف گوشتهای فرآوری شده
- استفاده از چربیهای غیراشباع مانند روغن زیتون
- کاهش مصرف غذاهای سرخ شده و بسیار فرآوری شده
لازم نیست تغییرات غذایی یکباره و شدید باشند. ایجاد تغییرات کوچک اما پایدار میتواند به شکلگیری یک الگوی غذایی سالم کمک کند.
2- ورزش برای پیش دیابت
فعالیت بدنی منظم یکی از موثرترین اقدامات برای کنترل پیش دیابت است.
ورزش باعث میشود عضلات از گلوکز موجود در خون برای تامین انرژی استفاده کنند و در طول زمان میتواند حساسیت بدن به انسولین را بهبود دهد.
برای بسیاری از بزرگسالان، هدف مناسب میتواند حدود 150 دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته باشد؛ برای مثال:
- پیادهروی سریع
- دوچرخهسواری
- شنا یا ورزشهای آبی
- رقص
- سایر فعالیتهای هوازی متناسب با توان فرد
تمرینات قدرتی نیز میتوانند در کنار فعالیت هوازی مفید باشند.
اگر فرد مدت زیادی فعالیت بدنی نداشته یا بیماری زمینهای دارد، بهتر است درباره نوع و میزان ورزش مناسب با پزشک مشورت کند.
3- کاهش وزن و پیش دیابت
اگر فرد مبتلا به پیش دیابت اضافه وزن داشته باشد، کاهش وزن حتی به میزان متوسط میتواند به بهبود مقاومت به انسولین و کاهش خطر پیشرفت به دیابت کمک کند.
چربی اضافی، به خصوص چربی اطراف شکم، میتواند با فرآیندهای متابولیک و التهاب مرتبط باشد و بر عملکرد انسولین تاثیر بگذارد.
بنابراین کنترل وزن، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم از ارکان مهم مدیریت پیش دیابت هستند.
خواب و پیش دیابت چه ارتباطی دارند؟
کمبود خواب یا خواب بیکیفیت میتواند بر قند خون، اشتها و متابولیسم تاثیر بگذارد.
اختلالات خواب طولانی مدت، به خصوص در افرادی که سایر عوامل خطر دیابت را نیز دارند، ممکن است کنترل وزن و قند خون را دشوارتر کند.
داشتن برنامه منظم خواب و بررسی مشکلات پایدار خواب میتواند بخشی از سبک زندگی سالم برای افراد در معرض خطر دیابت باشد.
آیا سیگار خطر پیش دیابت را افزایش میدهد؟
سیگار میتواند بر سلامت متابولیک بدن تاثیر منفی بگذارد و با افزایش مقاومت به انسولین و خطر دیابت ارتباط داشته باشد.
بنابراین ترک سیگار یکی از اقدامات مهم برای حفظ سلامت عمومی و کاهش عوامل خطر بیماریهای متابولیک و قلبی و عروقی است.
داروی پیش دیابت چیست؟
درمان اصلی پیش دیابت، اصلاح سبک زندگی است؛ با این حال، در افرادی که خطر بسیار بالایی برای ابتلا به دیابت نوع 2 دارند، پزشک ممکن است درمان دارویی را نیز در نظر بگیرد.
یکی از داروهایی که در برخی افراد مورد استفاده قرار میگیرد، متفورمین است. این دارو میتواند به بهبود کنترل قند خون کمک کند، اما مصرف آن باید فقط بر اساس تشخیص و نظر پزشک باشد.
هیچ دارویی برای درمان یا پیشگیری از دیابت نباید خودسرانه مصرف شود.
آیا پیش دیابت قابل برگشت است؟
در بسیاری از افراد، پیش دیابت میتواند با اصلاح سبک زندگی به محدوده طبیعی بازگردد یا پیشرفت آن به دیابت برای مدت طولانی به تعویق بیفتد.
موثرترین اقدامات شامل:
تغذیه سالم + فعالیت بدنی منظم + کنترل وزن + خواب کای + پیگیری آزمایش قند خون
هستند.
البته پاسخ افراد به این تغییرات یکسان نیست و عواملی مانند ژنتیک، سن، وزن، میزان مقاومت به انسولین و سایر شرایط پزشکی نیز اهمیت دارند.
چگونه از پیش دیابت جلوگیری کنیم؟
برای کاهش خطر ابتلا به پیش دیابت و دیابت نوع 2 میتوان:
- فعالیت بدنی منظم داشت.
- وزن سالم را حفظ کرد.
- رژیم غذایی متعادل داشت.
- مصرف نوشیدنیهای شیرین و غذاهای بسیار فرآوری شده را کاهش داد.
- فشار خون و چربی خون را کنترل کرد.
- خواب کافی و منظم داشت.
- از مصرف سیگار خودداری کرد.
- در صورت داشتن عوامل خطر، به طور منظم قند خون را بررسی کرد.
- داروهای تجویز شده را طبق دستور پزشک مصرف کرد.
با این حال، پیشگیری از پیش دیابت در همه افراد به طور کامل امکانپذیر نیست و عوامل ژنتیکی نیز در بروز آن نقش دارند. به همین دلیل، غربالگری و انجام منظم آزمایشهای لازم در افراد پرخطر اهمیت زیادی دارد.
هرچند وقت یکبار آزمایش پیش دیابت انجام دهیم؟
فاصله انجام آزمایش به سن، عوامل خطر، سابقه پزشکی و نتیجه آزمایشهای قبلی بستگی دارد.
افرادی که پیش دیابت دارند معمولاً به پیگیری منظم قند خون نیاز دارند. پزشک ممکن است با توجه به شرایط فرد، آزمایشهایی مانند FBS و HbA1c را در فواصل مشخص درخواست کند.
اگر سابقه خانوادگی دیابت، اضافه وزن، فشار خون بالا یا سایر عوامل خطر را دارید، درباره زمان مناسب انجام آزمایش با پزشک مشورت کنید.
آیا پیش دیابت روی بینایی تاثیر میگذارد؟
پیش دیابت معمولاً مانند دیابت کنترل نشده باعث عوارض چشمی شدید نمیشود، اما افزایش قند خون و اختلالات متابولیک میتوانند با مشکلات عروقی مرتبط باشند.
اگر دچار تاری دید یا هرگونه تغییر جدید در بینایی شدهاید، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید تا علت آن مشخص شود.
سوالات متداول درباره پیش دیابت
قند خون پیش دیابت چند است؟
در آزمایش قند خون ناشتا، محدوده 100 تا 125 میلیگرم در دسیلیتر با پیش دیابت سازگار است. در تست تحمل گلوکز، مقدار 140 تا 199 میلیگرم در دسیلیتر، دو ساعت پس از مصرف گلوکز در محدوده پیش دیابت قرار میگیرد.
HbA1c در پیش دیابت چند است؟
مقدار HbA1c بین 5.7 تا 6.4 درصد معمولاً در محدوده پیش دیابت قرار میگیرد. البته لازم به ذکر است محدوده نرمال هر آزمایشگاه متفاوت است.
آیا پیش دیابت حتماً به دیابت تبدیل میشود؟
خیر. پیش دیابت الزاماً به دیابت تبدیل نمیشود. اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل خطر میتواند احتمال پیشرفت بیماری را کاهش دهد.
بهترین آزمایش برای تشخیص پیش دیابت چیست؟
بسته به شرایط فرد، پزشک میتواند از قند خون ناشتا (FBS)، HbA1c یا تست تحمل گلوکز (OGTT) استفاده کند. هیچ آزمایشی برای همه افراد به عنوان تنها گزینه مناسب در نظر گرفته نمیشود.
آیا پیش دیابت علامت دارد؟
در بیشتر موارد، خیر. پیش دیابت اغلب بدون علامت است و ممکن است تنها از طریق آزمایش خون تشخیص داده شود.
جمعبندی
پیش دیابت یک هشدار مهم درباره افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 است، اما به معنای ابتلای قطعی به دیابت نیست. از آنجا که پیش دیابت اغلب بدون علامت است، انجام آزمایش قند خون در افراد دارای عوامل خطر اهمیت زیادی دارد.
آزمایشهای FBS، HbA1c و OGTT از مهمترین روشهای بررسی پیش دیابت هستند. در صورت تشخیص، اصلاح رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی، کنترل وزن، خواب مناسب و پیگیری منظم آزمایشها میتواند به کنترل قند خون و کاهش خطر پیشرفت به دیابت کمک کند.
نحوه تعیین وقت مشاوره در آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا
حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهرهمند شوید.
آدرس: خیابان ولیعصر – خیابان مطهری – نبش خیابان لارستان – پلاک 416، تهران
شماره تماس: 02188801071 – 02188802408 – avesta_lab@
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه، 06:30 الی 20:00 شب و پنجشنبه، 06:30 صبح الی 19 عصر
مطالب مشابه:
استرادیول چیست و چه کاربردی دارد؟
آزمایش CA 15-3 چیست؟ کاربرد، محدوده نرمال و تفسیر
دیابت نوع شیرین در بزرگسالان (هیپوگلیسمی)
آیا دیابت نوع 2 قابل درمان است؟
منبع: webmd
