سندرم هورنر چیست؟ علت، علائم، تشخیص و درمان

سندرم هورنر چیست؟ علت، علائم، تشخیص و درمان

سندرم هورنر (Horner syndrome) نوعی بیماری عصبی است که با افتادگی پلک فوقانی، انقباض مردمک چشم و کاهش تعریق در یک طرف صورت مشخص می شود. این بیماری در اثر آسیب به بخشی از سیستم عصبی سمپاتیک (که به موقعیت های خطرناک یا استرس‌زا پاسخ می دهد) ایجاد می شود.
این اعصاب عملکردهای غیرارادی مانند تعریق و گشاد شدن و تنگ شدن مردمک چشم‌ها را کنترل می‌کنند. سندرم هورنر می‌تواند هر کسی را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد. حدود 5% از افراد مبتلا به این بیماری، نوع مادرزادی (از بدو تولد) آن را دارند.

علائم سندرم هورنر چیست؟

معمولاً علائم این بیماری فقط یک طرف صورت را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این علائم عبارتند از:

• افتادگی پلک فوقانی (پتوز)
• انقباض مردمک چشم (میوز)، که منجر به عدم تطابق اندازه مردمک‌ها می‌شود
• کاهش تعریق یا عدم تعریق صورت (آنهیدروز)

سایر علائم احتمالی شامل گرگرفتگی یک طرفه صورت، تاری دید یا درد چشم است. در برخی موارد، عدم تعریق صورت ممکن است تمام سمت چپ یا راست صورت یا فقط بخشی از آن (مانند پیشانی) را تحت تأثیر قرار دهد.
سندرم هورنر که در نوزادان رخ می‌دهد، ممکن است باعث هتروکرومی عنبیه نیز شود. این اتفاق زمانی می‌افتد که عنبیه (قسمت رنگی چشم) در سمت آسیب‌دیده روشن‌تر به نظر می‌رسد.

علت سندرم هورنر چیست؟

در بیشتر موارد، این سندرم به‌دلیل آسیب یا انسداد در مسیر اعصاب سمپاتیکی که به چشم‌ها می‌رسند، رخ می‌دهد. علل زمینه‌ای این آسیب عصبی می‌توانند بسیار متنوع باشند، از جمله عفونت گوش میانی، پارگی شریان کاروتید یا تومور در ناحیه فوقانی قفسه سینه (تومور آپیکال).

در مواردی نادر، سندرم هورنر به‌صورت مادرزادی بروز می‌کند؛ یعنی در هنگام تولد وجود دارد و ممکن است ناشی از آسیب به اعصاب یا شریان کاروتید در حین زایمان یا ضربه‌های زایمانی باشد. در موارد نادرتر، این اختلال ممکن است ارثی باشد، هرچند تاکنون هیچ ژن مشخصی با آن مرتبط شناخته نشده است.

سیستم عصبی مرتبط با این بیماری شامل سه مسیر عصبی مجزا است که پیام‌های عصبی را از مغز به چشم‌ها و صورت منتقل می‌کنند. چون این اعصاب به‌طور مستقیم از مغز به چشم نمی‌رسند و از چند مسیر عبور می‌کنند، اختلال می‌تواند در هر یک از این مسیرها رخ دهد. به همین دلیل، سندرم هورنر را می‌توان به سه نوع مختلف تقسیم کرد که هر کدام علت‌های احتمالی خاص خود را دارند.
در برخی موارد، هیچ علت زمینه‌ای مشخصی برای بروز سندرم شناسایی نمی‌شود. این نوع از بیماری را سندرم هورنر ایدیوپاتیک می‌نامند.

سندرم هورنر درجه یک (مرکزی)

سندرم هورنر درجه یک (مرکزی) ناشی از آسیب به اعصابی است که از هیپوتالاموس خارج شده و از طریق ساقه مغز و نخاع به پایین منتهی می‌شوند. آسیب یا انسداد این مسیر عصبی ممکن است به دلایل زیر رخ دهد:

• قطع ناگهانی جریان خون به ساقه مغز.
• تومور در هیپوتالاموس.
• آسیب نخاعی.
• مولتیپل اسکلروزیس (MS).
• ناهنجاری کیاری.
• انسفالیت.
• مننژیت.
• سندرم مدولای جانبی (سندرم والنبرگ).
• سیرنگومیلی.

سندرم هورنر مرتبه دوم (پیش‌گانگلیونی)

سندرم هورنر مرتبه دوم ناشی از آسیب به مسیر عصبی است که از قفسه سینه به بالای ریه‌ها و در امتداد شریان کاروتید در گردن منتهی می‌شود. شرایطی که می‌توانند به این مسیر عصبی آسیب بزنند یا آن را مسدود کنند عبارتند از:

• تومورها در قسمت فوقانی ریه یا حفره قفسه سینه.
• تروما به گردن یا حفره قفسه سینه به دلیل جراحی یا تصادف.
• آسیب به شبکه عصبی بازویی.
• آبسه دندان در فک.

سندرم هورنر مرتبه سوم (پس‌گانگلیونی)

سندرم هورنر مرتبه سوم ناشی از آسیب به مسیر عصبی است که از گردن به گوش میانی و چشم می‌رود. مشکلات ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

• ضایعات روی شریان کاروتید.
• عفونت‌های گوش میانی.
• آسیب به قاعده جمجمه.
• سردردهای میگرنی یا خوشه‌ای.
• سندرم پاراتریژمینال ریدر.
• پاراتریس شریان کاروتید داخلی یا آنوریسم شریان کاروتید.
• زونا (هرپس زوستر).
• آرتریت تمپورال.

تشخیص و آزمایش ها

پزشکان معمولاً با معاینه فیزیکی دقیق می‌توانند این بیماری را تشخیص دهند. با این حال، شناسایی علت اصلی این اختلال ممکن است دشوار باشد، چرا که این سندرم می‌تواند در نتیجه‌ی طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها یا آسیب‌ها ایجاد شود. همچنین برخی بیماری‌های دیگر ممکن است علائمی مشابه سندرم هورنر داشته باشند.

در نخستین مرحله، پزشک سوالات دقیقی درباره علائم، سوابق پزشکی، آسیب‌ها، بیماری‌ها یا جراحی‌های گذشته از بیمار می‌پرسد. سپس، با انجام معاینه فیزیکی، نشانه‌های ظاهری سندرم هورنر مانند افتادگی پلک، تنگ شدن مردمک یا کاهش تعریق در یک سمت صورت بررسی می‌شود.

با توجه به یافته‌های بالینی و سابقه بیمار، پزشک ممکن است برای یافتن علت دقیق سندرم، آزمایش‌های تکمیلی زیر را درخواست کند:

۱. آزمایش‌های چشمی و دارویی

آزمایش کوکائین یا اپی‌نفیرین:

قطره چشمی حاوی کوکائین یا فنیل‌افرین می‌تواند به تشخیص ضعف عملکرد سیستم عصبی سمپاتیک کمک کند. واکنش غیرطبیعی مردمک به این قطره‌ها، تأییدی بر وجود سندرم هورنر است.

۲. آزمایش‌های تصویربرداری

برای شناسایی علت اصلی، به‌ویژه در موارد مشکوک به تومور، آنوریسم یا آسیب‌های نخاعی، روش‌های تصویربرداری کاربرد دارند:

• MRI: بررسی مغز، گردن، قفسه سینه یا نخاع
• CT اسکن: تشخیص خون‌ریزی، تومورها یا آسیب‌های استخوانی
• عکس‌برداری ساده از قفسه سینه: برای بررسی ضایعات آپیکال ریه مانند تومور پانکواست
• سونوگرافی داپلر شریان کاروتید: جهت بررسی انسداد یا پارگی در عروق گردن

۳. آزمایش‌های خونی

اگر پزشک به بیماری‌های التهابی، عفونی یا خودایمنی مشکوک باشد، ممکن است آزمایش‌های خونی تجویز شود، از جمله:

• شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)
• سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR)
• CRP (پروتئین واکنشی C): برای بررسی وجود التهاب
• آزمایش‌های مرتبط با بیماری‌های خودایمنی (در موارد خاص)

درمان سندرم هورنر

درمان سندرم هورنر بر اساس علت زمینه‌ای متفاوت است. این درمان، سندرم هورنر را “درمان” نمی‌کند، بلکه علت زمینه‌ای را برطرف یا به حداقل می‌رساند.

درمان‌های بالقوه ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• داروهای ضد پلاکت و درمان‌های کم‌تهاجمی مانند آنژیوپلاستی (برای مشکلات شریان کاروتید)
• داروهای حل‌کننده لخته برای انواع خاصی از سکته مغزی
• آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای ضد ویروسی برای علل عفونی
• داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی برای بیماری‌هایی مانند MS
• جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی برای سرطان‌ها

در بسیاری از موارد، علائم این سندرم پس از برطرف شدن بیماری زمینه‌ای از بین می‌روند. در موارد دیگر، علائم ممکن است بدون درمان به خودی خود برطرف شوند.

نتیجه گیری

سندرم هورنر یک اختلال عصبی است که چشم و بافت‌های اطراف آن را در یک طرف صورت تحت تأثیر قرار می‌دهد. علائم شامل افتادگی پلک فوقانی، مردمک تنگ و عدم تعریق در یک طرف صورت است.
سندرم هورنر در اثر آسیب به عصب چشمی-سمپاتیک به دلیل شرایطی مانند سکته مغزی، مننژیت، سرطان ریه و زونا و بسیاری موارد دیگر ایجاد می‌شود. هیچ درمان مستقیمی برای سندرم هورنر وجود ندارد. در عوض، درمان شامل رفع علت اصلی است.

مطالب مشابه:

نوروبلاستوما

سرطان ریه

سندرم آنتی فسفولیپید (APS)

سندرم کاستلو