آزمایش لاکتات خون (Lactate test)
آزمایش لاکتات خون (Lactate test)
آزمایش لاکتات خون یا آزمایش اسید لاکتیک، سطح اسید لاکتیک را در نمونه خون یا در برخی موارد در مایع مغزی نخاعی (CSF) اندازهگیری میکند. به طور طبیعی، مقدار لاکتات در خون و CSF پایین است. افزایش سطح لاکتات میتواند نشانهای از مشکلات مختلف پزشکی باشد.
لاکتات چگونه در بدن تولید میشود؟
بیشتر لاکتات در ماهیچهها و گلبولهای قرمز خون ساخته میشود، زمانی که بدن برای تولید انرژی، غذا را تجزیه میکند.
معمولاً سلولها با استفاده از اکسیژن انرژی میسازند، اما وقتی اکسیژن کافی وجود نداشته باشد، سلولها به یک مسیر جایگزین برای تولید انرژی روی میآورند که بدون اکسیژن انجام میشود. نتیجه این فرآیند، تولید لاکتات است.
کبد و کلیهها لاکتات را به گلوکز تبدیل میکنند تا دوباره به عنوان منبع انرژی استفاده شود.
چه زمانی سطح لاکتات بالا میرود؟
فعالیتهای ورزشی یا کارهای سنگین میتواند موقتاً باعث افزایش سطح لاکتات شود.
معمولاً بعد از توقف فعالیت، میزان لاکتات به سرعت کاهش مییابد.
اما در برخی بیماریها، لاکتات بیش از حد بالا میرود و باعث اسیدوز لاکتیک (Lactic Acidosis) میشود که میتواند خطرناک و تهدیدکننده حیات باشد.
علل شایع افزایش لاکتات
شرایط افزایش لاکتات به دو نوع اصلی تقسیم میشوند:
1. اسیدوز لاکتیک نوع A (مرتبط با کمبود اکسیژن)
- شوک ناشی از خونریزی شدید یا تروما
- سپسیس (عفونت شدید خون)
- حمله قلبی
- نارسایی قلبی شدید
- بیماریهای ریوی و نارسایی تنفسی
- ادم ریوی (تجمع مایع در ریهها)
- کم دیابتخونی شدید (کاهش گلبول قرمز یا هموگلوبین)
2. اسیدوز لاکتیک نوع B (غیرمرتبط با اکسیژن)
- بیماریهای کبد و کلیه
- دیابت کنترلنشده
- لوسمی (سرطان خون)
- ایدز (HIV/AIDS)
- بیماریهای متابولیک نادر مثل اختلالات ذخیره گلیکوژن
- مصرف برخی داروها مثل آسپرین و متفورمین
- تماس با سموم (سیانید، متانول)
- اختلالات میتوکندریایی و عضلانی ارثی
- ورزش سنگین طولانیمدت (مانند ماراتن)
کاربرد آزمایش لاکتات خون (Lactate test)
این آزمایش بیشتر برای تشخیص اسیدوز لاکتیک و تعیین شدت آن استفاده میشود. همچنین در شرایط زیر کاربرد دارد:
- بررسی علت اسیدی شدن خون
- بررسی اینکه آیا سلولها اکسیژن کافی دریافت میکنند یا خیر
- پایش بیماریهایی که باعث افزایش لاکتات میشوند
- کمک به تشخیص مننژیت (عفونت مغز و نخاع) و افتراق بین مننژیت باکتریایی و ویروسی
چه زمانی به تست لاکتات نیاز داریم؟
پزشک ممکن است این تست را در شرایط زیر تجویز کند:
- علائم اسیدوز لاکتیک مانند تنگی نفس، تهوع، ضعف عضلانی، تعریق یا درد شکمی
- وجود علائم مننژیت مثل سردرد شدید، تب، گردن سفت و حساسیت به نور
- پیگیری بیمارانی که سطح لاکتات بالایی دارند
نحوه انجام تست لاکتات
- نمونهگیری میتواند از ورید یا شریان انجام شود. نمونه شریانی (Arterial Blood Gas – ABG) معمولاً دقیقتر است.
- در نوزادان، نمونه ممکن است از پاشنه پا یا بند ناف گرفته شود.
- در صورت شک به مننژیت، نمونه مایع مغزی نخاعی با روش پونکسیون کمری (Lumbar puncture) گرفته میشود.
آمادگی قبل از آزمایش
- پرهیز از ورزش چند ساعت قبل از تست (زیرا ورزش سطح لاکتات را بالا میبرد)
- ناشتایی به مدت 8 تا 10 ساعت
- اطلاع به پزشک درباره داروهای مصرفی (بدون قطع خودسرانه دارو)
تفسیر نتایج آزمایش لاکتات خون (Lactate test)
هیپرلاکتاتمی (Hyperlactatemia): سطح لاکتات کمی یا متوسط بالا است اما pH خون طبیعی باقی میماند.
اسیدوز لاکتیک: سطح لاکتات آنقدر بالا میرود که خون اسیدی میشود. این وضعیت خطرناک بوده و نیاز به درمان فوری دارد.
در مایع مغزی نخاعی (CSF):
لاکتات بالا = احتمال مننژیت باکتریایی
لاکتات طبیعی یا کمی بالا = احتمال مننژیت ویروسی
نکته مهم
برخی داروها مثل متفورمین (دیابت نوع 2)، آسپرین و داروهای ضد HIV میتوانند سطح لاکتات را بالا ببرند.
نحوه تعیین وقت مشاوره در آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا
حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهرهمند شوید.
آدرس: خیابان ولیعصر – خیابان مطهری – نبش خیابان لارستان – پلاک 414، تهران
شماره تماس: 02188801071 – 02188802408 – avesta_lab@
ساعات کاری: شنبه تا پنجشنبه، 7:00 الی 19:00
مطالب مشابه:
علائم کم خونی شدید
آیا دیابت نوع 2 قابل درمان است؟
آزمایش تستوسترون در مردان
آزمایش انسولین و مقاومت به انسولین
منبع: medlineplus – testing
