علل بزرگ شدن رحم

هورمون استروژن یکی از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند ساختار رحم را تغییر دهد. چون رحم یک اندام عضلانی است، در صورت تغییرات هورمونی می‌تواند از اندازه طبیعی بزرگ‌تر شود. در ادامه مهم‌ترین دلایل این وضعیت را بررسی می‌کنیم:

تغییرات هورمونی

افزایش استروژن، به‌ویژه در نبود هورمون پروژسترون، می‌تواند باعث ضخیم شدن دیواره رحم شود. این وضعیت ممکن است منجر به هیپرپلازی آندومتر شود. شرایطی که احتمال بروز آن بیشتر است شامل:

• مصرف داروهای شبیه استروژن مانند تاموکسیفن
• استفاده از درمان جایگزینی هورمونی فقط با استروژن
• نامنظمی قاعدگی مرتبط با سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یا ناباروری
• شاخص توده بدنی بالا (BMI)

ضخیم‌شدن لایه داخلی رحم در موارد نادر می‌تواند به سرطان آندومتر منجر شود. اما بیشتر اوقات، تغییرات هورمونی باعث ایجاد رشدهای خوش‌خیم مانند فیبروم رحم می‌شود.

فیبروم رحم (Uterine Fibroids)

فیبروم یا لیومیوم، توده‌های غیرسرطانی شایعی هستند که در رحم رشد می‌کنند. ممکن است یک یا چند فیبروم وجود داشته باشد. حدود ۷۵٪ از زنان تا سن ۵۰ سالگی حداقل یک فیبروم را تجربه می‌کنند. زنانی که زایمان کرده‌اند، معمولاً ریسک کمتری دارند.

اندازه فیبروم‌ها متفاوت است؛ از اندازه نخود تا اندازه یک طالبی. این توده‌ها در زمان افزایش استروژن رشد می‌کنند و ممکن است در بارداری بزرگ شوند و در زمان یائسگی کوچک‌تر شوند.

کیست‌های تخمدان

کیست‌های تخمدان، کیسه‌های حاوی مایع هستند که روی تخمدان‌ها شکل می‌گیرند. اغلب خودبه‌خود از بین می‌روند و مشکلی ایجاد نمی‌کنند. اما اگر کیست بزرگ شود، پاره شود یا بپیچد، می‌تواند باعث:

• درد لگن
• تغییر در چرخه قاعدگی
• نفخ

در برخی موارد، احساس فشار یا بزرگ شدن رحم نیز گزارش می‌شود.

بارداری و دوران پیش‌یائسگی

بارداری: در دوران بارداری، رحم از اندازه یک گلابی به اندازه یک هندوانه می‌رسد که یک تغییر طبیعی برای رشد جنین است. اگر فرد پیش از بارداری فیبروم داشته باشد، هورمون‌ها ممکن است باعث بزرگ‌تر شدن آن شوند. پس از زایمان و با کاهش هورمون‌ها، اندازه فیبروم معمولاً کوچک می‌شود.

دوران پیش از یائسگی (پری‌منوپاز): در سال‌های نزدیک به یائسگی، سطح استروژن موقتاً افزایش می‌یابد و می‌تواند موجب بزرگ شدن رحم شود، خصوصاً در زنان دارای فیبروم. با شروع یائسگی و کاهش استروژن، اندازه رحم و فیبروم‌ها کوچک‌تر می‌شود.

آدنومیوز (Adenomyosis)

در این بیماری، لایه داخلی رحم (آندومتر) وارد بافت عضلانی رحم می‌شود و باعث ضخیم شدن دیواره آن می‌گردد. علت دقیق آن ناشناخته است اما نقش استروژن محتمل است.

در آدنومیوز ممکن است رحم دو تا سه برابر اندازه طبیعی شود. این عارضه در هر سنی ممکن است رخ دهد اما بیشتر در سنین ۳۵ تا ۵۰ سال مشاهده می‌شود. اگر این رشد فقط در یک ناحیه باشد، به آن آدنومیوم گفته می‌شود.

سرطان رحم (Uterine Cancer)

برخی انواع سرطان آندومتر در لایه داخلی رحم رشد می‌کنند. نوع 1 این سرطان‌ها برای رشد به استروژن وابسته‌اند و معمولاً رشد آهسته‌تری دارند. این نوع سرطان بیشتر بعد از یائسگی مشاهده می‌شود.

• شایع‌ترین علامت اولیه: خونریزی غیرطبیعی رحم
• در مراحل پیشرفته‌تر، رحم ممکن است بزرگ‌تر شود

علائم بزرگ شدن رحم

همه افراد دچار علائم بزرگ شدن رحم نمی‌شوند. نشانه‌ها معمولاً به علت زمینه‌ای این وضعیت بستگی دارد. اگر رحم بزرگ شده باشد، ممکن است یکی یا چند مورد از علائم زیر را تجربه کنید:

• خونریزی غیرطبیعی پس از یائسگی یا بین دو قاعدگی
• پریودهای سنگین، دردناک یا طولانی‌مدت
• لکه‌بینی یا دفع لخته خون میان دوره‌ها
• احساس پری یا نفخ شکم (اصطلاحاً «شکم آدنومیوز»)
• تکرر ادرار یا احساس نیاز مداوم به تخلیه مثانه
• کمردرد
• درد لگن یا درد هنگام رابطه جنسی
• یبوست
• مشکل در باردار شدن
• احساس برآمدگی یا توده در واژن

نکته مهم: مشاهده هر نوع خونریزی غیرعادی یا لکه‌بینی نیاز به بررسی توسط متخصص زنان دارد.

زمان مراجعه به پزشک

در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی، مراجعه به متخصص زنان ضروری است. برخی علائم ممکن است نیازمند مداخله درمانی باشند.

• خونریزی شدید یا طولانی ‌مدت قاعدگی (با احتمال کم‌خونی)
• خونریزی بین دوره‌ها
• درد یا فشار مداوم در ناحیه لگن
• درد هنگام رابطه جنسی
• احساس سنگینی یا پری در شکم
• تغییر ناگهانی در الگوی قاعدگی
• مشکلات ادراری یا احساس فشار روی مثانه
• دشواری در بارداری یا سقط مکرر
• بزرگ شدن ناگهانی شکم یا لمس توده در ناحیه شکم

تشخیص و آزمایشات بزرگ شدن رحم

پزشک متخصص زنان ممکن است هنگام معاینه لگنی روتین، بزرگ ‌شدن رحم را تشخیص دهد. در این شرایط، رحم می‌تواند بزرگ‌تر، نرم‌تر یا حساس‌تر لمس شود.

آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های رایج برای تشخیص رحم بزرگ ‌شده:

1- سونوگرافی (Ultrasound)

این آزمون با امواج صوتی تصویر رحم را نشان می‌دهد و ضخیم‌شدن دیواره یا فیبروم‌ها را بررسی می‌کند.

2- سونوگرافی ترانس‌واژینال

یک پروب کوچک اولتراسوند داخل واژن قرار می‌گیرد تا هرگونه بافت غیرعادی داخل رحم بررسی شود.

3- MRI

این تصویر دقیق، اندازه، محل و تعداد فیبروم‌ها را مشخص می‌کند. همچنین تشخیص آدنومیوز و مرحله‌بندی سرطان رحم با MRI انجام می‌شود.

4- هیستروسکوپی

یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر دارای دوربین از طریق واژن وارد رحم می‌شود تا رشدهای غیرطبیعی مشاهده شوند.

5- سونوهيستروگرافی

در این روش، مایع سالین داخل رحم تزریق می‌شود تا سونوگرافی با وضوح بیشتر انجام شود.

6- هیستروسالپنگوگرافی (HSG)

یک تست با اشعه ایکس و ماده حاجب برای بررسی فیبروم‌ها یا مشکلات رحمی.

7- اتساع و کورتاژ (D&C)

وسیله‌ای قاشقی‌شکل وارد رحم شده و بخشی از پوشش داخلی تراشیده و برای بررسی سلول‌های سرطانی به آزمایشگاه ارسال می‌شود.

8- لاپاروسکوپی

یک جراحی کم‌تهاجمی با دوربین از طریق برش کوچک در شکم برای بررسی دقیق رحم و اندام‌های اطراف.

آزمایش‌های خونی که ممکن است درخواست شوند:

• آزمایش CBC (شمارش کامل سلول‌های خونی)
• پانل متابولیک
• آزمایش بارداری

تشخیص به ‌موقع علت بزرگ شدن رحم، مسیر درمان مناسب را مشخص می‌کند.

درمان بزرگ شدن رحم

بهترین روش درمان به علت زمینه‌ای بستگی دارد. بسیاری از افراد یا علائمی ندارند یا علائم‌شان خفیف است و نیاز فوری به درمان نیست. پزشک ممکن است پیگیری دوره‌ای یا تصویربرداری مداوم را پیشنهاد دهد. تنها حدود 10 تا 20 درصد فیبروم‌ها نیاز به درمان دارند.

درمان‌های دارویی

1- مسکن‌ ها

داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن می‌توانند درد فیبروم یا آدنومیوز را تسکین دهند.

2- مکمل آهن

اگر خونریزی شدید باعث کم‌خونی شود، مصرف آهن مفید است.

3- هورمون ‌های ضدبارداری

قرص‌ های ترکیبی، آی‌یودی‌های حاوی پروژسترون یا آمپول هورمونی می‌توانند خونریزی شدید و درد قاعدگی را کنترل کنند.

4- درمان‌ های هورمونی

آگونیست ‌های GnRH مانند اوریلیسا (Elagolix) تولید هورمون ‌های تخمدان را متوقف می‌کنند. این روش می‌تواند خونریزی را کنترل و فیبروم را کوچک کند.

5- ترانکسامیک اسید (Lysteda)

برای کاهش خونریزی شدید با کمک به لخته شدن خون استفاده می‌شود.

6. دانازول

این استروئید مصنوعی سطح FSH را کاهش داده و بافت غیرطبیعی رحم را کوچک می‌کند.

روش ‌های کم ‌تهاجمی (Minimally Invasive)

این روش‌ها بدون جراحی سنگین، فیبروم‌ها یا بافت‌های غیرطبیعی را از بین می‌برند، اما امکان عود بیماری وجود دارد.

1- جراحی متمرکز با سونوگرافی (FUS)

درون دستگاه MRI با امواج صوتی، بافت فیبروم بدون برش تخریب می‌شود.

2- آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE)

ذرات کوچک به عروق خون‌رسان به فیبروم تزریق شده و جریان خون آن قطع می‌شود تا کوچک شود.

3- ابلیشن آندومتر

با استفاده از سرما، گرما یا امواج رادیویی، پوشش رحم برداشته می‌شود تا خونریزی کاهش یابد. برای افرادی که قصد بارداری دارند توصیه نمی‌شود.

جراحی‌ های درمانی

اگر علائم شدید باشد یا درمان ‌های دیگر اثر نداشته باشند، جراحی گزینه بعدی است.

1- میومکتومی (برداشتن فیبروم)

برای خارج کردن فیبروم‌ های بزرگ، متعدد یا عمقی انجام می‌شود. رحم حفظ می‌شود، اما اسکار ایجاد شده ممکن است روی بارداری آینده تأثیر بگذارد.

روش ‌های انجام میومکتومی:

• لاپاراسکوپی (از طریق ناف)
• هیستروسکوپی (از واژن)
• لاپاراتومی (برش شکمی)
• رباتیک

2- هیسترکتومی

در این روش رحم به طور کامل برداشته می‌شود. روش دائمی است و معمولاً برای سرطان، فیبروم شدید و آدنومیوز پیشرفته استفاده می‌شود. امکان بارداری بعد از آن وجود ندارد.

3- آدنومیومکتومی

در این روش بافت آدنومیوز از دیواره رحم جدا می‌شود. پس از آن امکان بارداری وجود دارد.

کاهش اندازه رحم بزرگ ‌شده به ‌صورت طبیعی

در حال حاضر روش مشخص و تضمین ‌شده‌ای برای کوچک‌ کردن رحم بزرگ ‌شده به‌ طور طبیعی وجود ندارد، اما می‌توان با اصلاح سبک زندگی و کنترل برخی عوامل، احتمال بروز شرایطی را که موجب بزرگ ‌شدن رحم می‌شوند، کاهش داد.

سوالات متداول درباره بزرگ‌ شدن رحم