مایع آمنیوتیک چیست؟ نقش آب دور جنین، علائم کم شدن و زیاد شدن آن در بارداری
مایع آمنیوتیک چیست؟ نقش آب دور جنین، علائم کم شدن و زیاد شدن آن در بارداری
مایع آمنیوتیک یا آب دور جنین یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت جنین در دوران بارداری است. این مایع شفاف داخل کیسه آمنیوتیک قرار دارد و جنین را در تمام دوران رشد داخل رحم احاطه میکند. وجود مقدار مناسب مایع آمنیوتیک برای رشد طبیعی اندامها، سیستم تنفسی، دستگاه گوارش و محافظت از جنین ضروری است.
کاهش یا افزایش غیرطبیعی حجم مایع آمنیوتیک میتواند با عوارضی برای مادر و جنین همراه باشد و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.
فهرست مطالب
مایع آمنیوتیک چیست؟
مایع آمنیوتیک مایعی است که از روزهای ابتدایی بارداری درون کیسه آمنیوتیک تشکیل میشود و محیطی ایمن برای رشد جنین فراهم میکند.
در هفتههای نخست بارداری، این مایع عمدتاً از آب بدن مادر تشکیل شده است. اما با پیشرفت بارداری و از حدود هفته بیستم، بخش عمده مایع آمنیوتیک از ادرار جنین تامین میشود. جنین این مایع را میبلعد و دوباره دفع میکند که این چرخه نقش مهمی در تکامل اندامهای مختلف دارد.
علاوه بر آن، مایع آمنیوتیک حاوی مواد مغذی، هورمونها، پروتئینها و آنتیبادیهایی است که به محافظت از جنین در برابر عفونتها کمک میکنند.
وظایف مایع آمنیوتیک در بارداری
مایع آمنیوتیک تنها یک محافظ نیست، بلکه نقشهای حیاتی متعددی در رشد و سلامت جنین دارد.
محافظت از جنین در برابر ضربه
مایع آمنیوتیک مانند یک ضربهگیر طبیعی عمل کرده و از جنین در برابر فشارها و آسیبهای احتمالی محافظت میکند.
حفظ دمای مناسب بدن جنین
این مایع به ثابت نگه داشتن دمای محیط اطراف جنین کمک میکند و از تغییرات ناگهانی دما جلوگیری مینماید.
جلوگیری از عفونت
وجود آنتیبادیها و عوامل دفاعی در مایع آمنیوتیک به کاهش خطر عفونتهای داخل رحمی کمک میکند.
تکامل ریهها و دستگاه گوارش
بلع و تنفس مایع آمنیوتیک توسط جنین باعث رشد و تکامل طبیعی ریهها و دستگاه گوارش میشود.
رشد عضلات و استخوانها
جنین در محیط مایع آمنیوتیک آزادی حرکت دارد و این حرکات به رشد صحیح عضلات، مفاصل و استخوانها کمک میکنند.
جلوگیری از چسبندگی اندامها
مایع آمنیوتیک مانع از چسبیدن انگشتان دست و پا یا سایر قسمتهای بدن به یکدیگر میشود.
محافظت از بند ناف
این مایع از فشرده شدن بند ناف جلوگیری کرده و امکان انتقال اکسیژن و مواد مغذی از جفت به جنین را فراهم میکند.
مقدار طبیعی مایع آمنیوتیک در بارداری
حجم مایع آمنیوتیک در طول بارداری تغییر میکند و معمولاً در هفته 34 تا 36 بارداری به بیشترین مقدار خود میرسد.
پس از این زمان و با نزدیک شدن به زایمان، حجم مایع به تدریج کاهش مییابد که یم روند طبیعی محسوب میشود.
پزشکان برای اندازهگیری میزان مایع آمنیوتیک از سونوگرافی و شاخصی به نام AFI یا شاخص مایع آمنیوتیک استفاده میکنند.
کم شدن آب دور جنین (الیگوهیدرآمنیوس) چیست؟
الیگوهیدرآمنیوس (Oligohydramnios) به وضعیتی میگویند که حجم مایع آمنیوتیک کمتر از حد طبیعی باشد.
این مشکل در حدود 4 درصد بارداریها مشاهده میشود و در صورت عدم تشخیص و درمان میتواند با عوارضی همراه باشد.
علل کم شدن مایع آمنیوتیک
عوامل مختلفی میتوانند باعث کاهش آب دور جنین شوند، از جمله:
- پارگی یا نشت کیسه آب
- فشار خون بالا در مادر
- پرهاکلامپسی
- دیابت
- بیماری لوپوس
- مشکلات جفت
- بارداری دوقلو یا چندقلویی
- ناهنجاریهای کلیوی جنین
- بارداری طول کشیده
عوارض کم شدن مایع آمنیوتیک
اگر این مشکل در اوایل بارداری رخ دهد، ممکن است خطرات زیر را افزایش دهد:
- ناهنجاریهای مادرزادی
- محدودیت رشد جنین
- زایمان زودرس
- سقط جنین
در ماههای پایانی بارداری نیز ممکن است باعث:
- کاهش رشد جنین
- مشکلات حین زایمان
- افزایش احتمال سزارین
شود.
زیاد شدن آب دور جنین (پلیهیدرآمنیوس) چیست؟
پلیهیدرآمنیوس (Polyhydramnios) به افزایش بیش از حد طبیعی مایع آمنیوتیک گفته میشود. این وضعیت حدود یک درصد بارداریها را درگیر میکند و ممکن است به علت بیماریهای مادر یا مشکلات جنینی ایجاد شود.
علل افزایش مایع آمنیوتیک
مهمترین علل عبارتند از:
- دیابت بارداری کنترل نشده
- ناهنجاریهای دستگاه گوارش جنین
- اختلالات مغزی و عصبی جنین
- بیماریهای قلبی جنین
- برخی سندرمهای ژنتیکی
- عفونتهای دوران بارداری
- سندرم انتقال خون بین دوقلوها
علائم زیاد شدن آب دور جنین
مادر ممکن است علائم زیر را تجربه کند:
- بزرگ شدن بیش از حد شکم
- درد و فشار شکمی
- تنگی نفس
- احساس سنگینی شدید در رحم
عوارض پلیهیدرآمنیوس
- زایمان زودرس
- پارگی زودرس کیسه آب
- جدا شدن جفت
- خونریزی پس از زایمان
- قرارگیری غیرطبیعی جنین
- افتادگی بند ناف
نشت مایع آمنیوتیک چگونه تشخیص داده میشود؟
در برخی موارد ممکن است پیش از شروع زایمان، مایع آمنیوتیک از واژن نشت کند.
این مایع معمولاً:
- شفاف و بیرنگ است.
- بوی خاصی ندارد.
- به صورت قطره قطره یا مداوم خارج میشود.
اگر مایع خروجی سبز، قهوهای یا بدبو باشد، ممکن است نشانه عفونت یا دفع مکونیوم توسط جنین باشد و باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد.
پارگی زودرس کیسه آب (PROM)
اگر کیسه آمنیوتیک پیش از هفته 37 بارداری پاره شود، به آن پارگی زودرس پردههای جنینی یا PROM میگویند.
این وضعیت میتواند خطر عفونت، زایمان زودرس و برخی عوارض بارداری را افزایش دهد و نیازمند مراقبت فوری پزشکی است.
علائم پارگی کیسه آب
- خروج ناگهانی حجم زیادی از مایع
- نشت مداوم مایع از واژن
- احساس رطوبت دائمی درلباس زیر
در صورت مشاهده این علائم در اسرع وقت با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
چگونه میزان مایع آمنیوتیک بررسی میشود؟
پزشک برای ارزیابی سلامت جنین و حجم مایع آمنیوتیک ممکن است از روشهای زیر استفاده کند:
- سونوگرافی بارداری
- اندازهگیری شاخص AFI
- پروفایل بیوفیزیکی جنین
- تست بدون استرس (NST)
- بررسی حرکات جنین
- سونوگرافی داپلر
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- نشت مایع از واژن
- کاهش حرکات جنین
- درد شدید شکم
- تنگی نفس ناگهانی
- افزایش یا کاهش غیرطبیعی اندازه شکم
- تب یا علائم عفونت
تشخیص زودهنگام اختلالات مایع آمنیوتیک میتواند از بسیاری از عوارض بارداری جلوگیری کرده و سلامت مادر و جنین را حفظ کند.
نحوه تعیین وقت مشاوره در آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا
حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهرهمند شوید.
آدرس: خیابان ولیعصر – خیابان مطهری – نبش خیابان لارستان – پلاک 414، تهران
شماره تماس: 02188801071 – 02188802408 – avesta_lab@
ساعات کاری: شنبه تا پنجشنبه، 7:00 الی 19:00
مطالب مشابه:
علائم سقط جنین چیست؟ | نشانههای هشداردهنده در اوایل بارداری
آزمایش WES چیست؟ بررسی کامل توالییابی اگزوم (Whole Exome Sequencing) و نقش آن در تشخیص بیماریهای ژنتیکی
آزمایشهای سقط مکرر؛ بررسی کامل علل سقط جنین
آزمایش پاتولوژی رحم چیست؟ بررسی بیماریهای رحمی موثر بر ناباروری و سقط مکرر
منبع: medicalnewstoday
