سپسیس
سپسیس
سپسیس زمانی اتفاق میافتد که سیستم ایمنی بدن به طور چشمگیری به یک عفونت پاسخ میدهد. علائم شامل تب بالا، ضربان قلب سریع، مشکل در تنفس و گیجی است. برای جلوگیری از عوارض تهدیدکننده حیات، مراقبتهای پزشکی فوری ضروری است.
این بیماری معمولاً در افراد مسن، کودکان خردسال و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا مشکلات سلامتی خاصی دارند، ایجاد می شود.
به طور کلی، سپسیس، یک پاسخ ایمنی شدید به عفونت است. به این صورت که، در فرد مبتلا به این بیماری، سیستم ایمنی می تواند به بافت ها و اندام ها آسیب وارد کند و یک تهدید بالقوه برای زندگی باشد.
این بیماری ممکن است پاسخ به عفونتی باشد که در پوست، ریه ها، مجاری ادراری یا قسمت دیگری از بدن ایجاد می شود.
مراحل سپسیس چیست؟
پزشکان قبلاً سپسیس را به سه مرحله تقسیم می کردند: خفیف، شدید و شوک سپتیک. اکنون، آنها این وضعیت را در مقیاس سیالتری شناسایی می کنند. این مقیاس از عفونت و باکتریمی (باکتری های موجود در جریان خون) تا سپسیس و شوک سپتیک متغیر است که می تواند منجر به اختلال در عملکرد چندین اندام و حتی مرگ شود.
سپسیس چه کسانی را تحت تاثیر قرار می دهد؟
این بیماری می تواند هر کسی را تحت تاثیر قرار دهد، اما افراد مبتلا به هر نوع عفونت، به ویژه باکتریمی، در معرض خطر بالایی هستند. سایر افراد عبارتند از:
- افراد بالای 65 سال.
- افراد باردار و نوزادان
- افرادی که بیماری های خاص دارند مانند دیابت، چاقی، سرطان و بیماری کلیوی.
- افرادی که کاتتر، IV یا لوله تنفسی دارند.
- افراد با سیستم ایمنی ضعیف.
- افرادی که در بیمارستان بستری هستند.
- افرادی که آسیب های شدید مانند سوختگی یا زخم های بزرگ دارند.
علائم سپسیس چیست؟
این بیماری میتواند نواحی مختلفی از بدن را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین علائم احتمالی زیادی وجود دارد.
اگر عفونتی مانند مسمومیت خون (سپتی سمی) باعث ایجاد این بیماری شده باشد، ممکن است بثورات سپسیس روی پوست ایجاد شود. این بثورات باعث میشود پوست قرمز و تغییر رنگ دهد. حتی ممکن است لکههای کوچک و قرمز تیره روی پوست مشاهده شود.
سایر علائم رایج عبارتند از:
- مشکلات ادراری، مانند کاهش ادرار یا احساس ادرار داشتن.
- انرژی کم/ضعف
- ضربان قلب سریع
- فشار خون پایین
- تب یا هیپوترمی (دمای بسیار پایین بدن)
- لرز
- تعریق
- گیجی یا آشفتگی
- تنفس سریع یا تنگی نفس
- درد یا ناراحتی شدید
چه عواملی باعث سپسیس میشود؟
عفونت های باکتریایی یکی از شایعترین علل این بیماری هستند. عفونت های قارچی، انگلی و ویروسی نیز از علل بالقوه این عارضه هستند. وقتی عفونت باعث ایجاد واکنش زنجیرهای در سراسر بدن میشود و باعث اختلال در عملکرد اندام ها میشود، ممکن است فرد به سپسیس مبتلا شود.
عفونتی که منجر به این بیماری میشود میتواند در قسمتهای مختلف بدن ایجاد شود. مکان ها و انواع رایج عفونتهایی که میتوانند منجر به این عارضه شوند عبارتند از:
دستگاه تنفسی
عفونت هایی که ریهها را درگیر میکنند، مانند ذاتالریه.
عفونت دستگاه ادراری
عفونت های دستگاه ادراری به ویژه در صورت داشتن کاتتر محتمل هستند.
دستگاه گوارش
عفونت آپاندیس
مشکلات روده.
عفونت در حفره شکمی (پریتونیت).
عفونت های کیسه صفرا یا کبد.
سیستم عصبی مرکزی
عفونت های مغز یا نخاع.
پوست
باکتری ها میتوانند از طریق زخمها، التهاب یا منافذ ایجاد شده با کاتتر و IV وارد پوست شوند.
بیماریهایی مانند سلولیت (التهاب بافت همبند پوست).
آیا سپسیس مسری است؟
خود سپسیس مسری نیست – شما نمیتوانید آن را به افراد دیگر منتقل کنید. اما میتوانید عفونت هایی را که میتوانند باعث این عفونت شوند، پخش کنید.
تشخیص و آزمایش ها
شناسایی سریع افراد مبتلا به عفونت هایی که ممکن است به این عارضه منجر شوند، بسیار مهم است. هیچ معیار دقیقی برای تشخیص سپسیس وجود ندارد. به همین دلیل است که پزشکان از ترکیبی از یافتهها – از معاینه فیزیکی، آزمایش های آزمایشگاهی، اشعه ایکس و سایر آزمایشها – برای شناسایی عفونت (کشت خون) و تشخیص سپسیس استفاده میکنند.
1. شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)
هدف: بررسی سطح گلبول های سفید، گلبول های قرمز و پلاکتها
2. CRP و ESR
CRP: افزایش سریع در پاسخ به التهاب
ESR: شاخص غیر اختصاصی التهاب
CRP معمولاً در سپسیس بهطور چشمگیری افزایش مییابد.
3. پروکلسیتونین (PCT)
شاخص اختصاصیتر سپسیس باکتریایی
به افتراق بین عفونت باکتریایی و ویروسی کمک میکند
سطح بالا = احتمال زیاد سپسیس باکتریایی
4. کشت خون (Blood Culture)
کلیدیترین تست برای شناسایی عامل عفونی
باید قبل از شروع آنتیبیوتیک گرفته شود
5. کشت ادرار، خلط، زخم یا مایعات دیگر
بسته به منبع مشکوک عفونت
بررسی دقیقتر عامل پاتوژن (باکتری، قارچ و …) و تعیین حساسیت آنتی بیوتیکی (آنتیبیوگرام)
6. گازهای خون شریانی (ABG)
بررسی اسیدوز متابولیک، لاکتات و سطح اکسیژن
افزایش لاکتات نشانهای از شوک سپتیک و افت پرفیوژن بافتی است.
7. آزمایش عملکرد کلیه و کبد
BUN و کراتینین: برای ارزیابی آسیب کلیوی
AST، ALT، ALP، بیلیروبین: بررسی عملکرد کبد
در سپسیس شدید ممکن است نارسایی چند ارگان (Multi Organ Failure) رخ دهد.
8. Coagulation Tests (PT, PTT, INR, فیبرینوژن، D-dimer)
ارزیابی انعقاد خون
در سپسیس شدید ممکن است DIC (انعقاد داخل عروقی منتشر) ایجاد شود.
D-dimer بالا و اختلال در زمان های انعقاد، هشدار دهندهاند.
9. لاکتات سرم (Serum Lactate)
شاخص مهمی برای افت پرفیوژن بافتی
لاکتات >2 mmol/L نیاز به اقدامات اورژانسی دارد.
10. آزمایشات ادرار (Urinalysis)
بررسی عفونت های مجاری ادراری (یکی از علل شایع سپسیس، بهویژه در سالمندان)
سایر بررسی های مهم:
الکتروکاردیوگرام (ECG): در صورت بیثباتی همودینامیک
تصویربرداری (CT, X-ray, سونوگرافی): یافتن منبع عفونت
اندازهگیری حجم ادرار (Urine Output): شاخص حیاتی عملکرد کلیه
تشخیص و درمان سریع سپسیس، نجاتدهندهی جان بیمار است. هر دقیقه تأخیر در درمان مؤثر، خطر مرگ را افزایش میدهد. آزمایشات باید سریع و ترجیحاً در کنار علائم بالینی تفسیر شوند.
درمان سپسیس چگونه است؟
درمان این بیماری باید فوراً انجام شود. مهمترین عمل در پروتکل سپسیس، تشخیص و درمان سریع است.
اگر پزشک سپسیس را تشخیص دهد، معمولاً شما را برای درمان ویژه در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بیمارستان بستری میکند. ممکن است درمان های زیر را برای سپسیس توصیه کنند:
مصرف آنتی بیوتیک ها: در صورت ابتلا به عفونت باکتریایی، آنتی بیوتیک تجویز خواهد شد.
مایعات داخل وریدی (IV): برای حفظ جریان خون به اندام های خود و جلوگیری از افت بیش از حد فشار خون، به مایعات نیاز می باشد.
داروهای وازوپرسور: وازوپرسورها رگهای خونی را تنگ میکنند. در برخی موارد، ممکن است برای رسیدن به فشار خون کافی به آنها نیاز باشد.
مراقبت های حمایتی مناسب: در صورت بروز نارسایی اندام ها، به سایر درمان های سپسیس مانند دیالیز برای نارسایی کلیه یا تهویه مکانیکی برای نارسایی تنفسی نیاز می باشد.
جراحی: ممکن است برای برداشتن بافت آسیبدیده به جراحی نیاز باشد.
پیشگیری
اقداماتی که میتوانید برای پیشگیری از سپسیس انجام دهید، عبارتند از:
- رعایت بهداشت خوب، از جمله شستشوی دستها
- تمیز نگه داشتن بریدگیها و سایر زخمها و پوشاندن آنها تا زمان بهبودی.
- تزریق واکسن به موقع
- دریافت مراقبت های پزشکی معمول برای بیماری های مزمن.
- دریافت فوری مراقبتهای پزشکی در صورت مشکوک بودن به عفونت.
عوارض طولانی مدت سپسیس چیست؟
با درمان سریع، بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری به طور کامل بهبود مییابند و به زندگی عادی خود بازمیگردند. اما برخی دیگر ممکن است اثرات طولانیمدتی را تجربه کنند. ممکن است عوارضی مانند موارد زیر ایجاد شود:
- بیخوابی
- کابوس یا توهم
- حملات پانیک
- درد مفاصل و عضلات
- کاهش عملکرد شناختی (یادگیری، مشکلات حافظه، تمرکز و تصمیمگیری).
- نارسایی عضو.
بنابراین، اطمینان حاصل کردن از بهبودی کامل این بیماری بسیار حائز اهمیت است.
نتیجه گیری
همانطور که گفتیم، سپسیس یک وضعیت بسیار اورژانسی است. برای جلوگیری از این بیماری، حتماً و فوراً برای هرگونه عفونت درمان به موقع را انجام دهید. اگر درمان با تاخیر انجام شود و یا اصلا درمانی صورت نگیرد، یک عفونت ساده می تواند منجر به مرگ شود. همچنین اگر عفونتی دارید که بدتر می شود و بهبود نمی یابد، فوراً به پزشک مراجعه کنید. عدم درمان، سپسیس می تواند منجر به عوارض شدید و حتی مرگ شود.
مطالب مشابه:
