آتاکسی-تلانژکتازی (Ataxia-Telangiectasia)
آتاکسی-تلانژکتازی (Ataxia-Telangiectasia)
آتاکسی-تلانژکتازی (Ataxia-Telangiectasia) یک بیماری ژنتیکی است که بر عملکرد سیستم عصبی، سیستم ایمنی و چندین سیستم دیگر بدن تاثیر می گذارد. علائم این بیماری، رگ های خونی زیگزاگی روی پوست، عدم هماهنگی و حرکت است.هیچ درمان مشخصی برای این بیماری وجود ندارد، اما برخی اقدامات می تواند علائم را برطرف کند.
آتاکسی-تلانژکتازی چیست؟
آتاکسی-تلانژکتازی (Ataxia-Telangiectasia)، که با نام سندرم لویی-بار نیز شناخته می شود، یک بیماری ژنتیکی نادر است. این بیماری زمانی که سلول های عصبی مرکزی بدن، به تدریج تحلیل می روند، سیستم عصبی را تحریک و بدتر می کند. افرادی که به A-T مبتلا می شوند، معمولاً در حرکت و هماهنگی (آتاکسی) مشکل دارند که از اوایل کودکی شروع می شوند. یکی از ویژگی های قابل توجه این بیماری، خوشه های کوچکی از رگ های خونی گشاد است که در چشم ها و روی پوست ظاهر می شوند.
آتاکسی-تلانژکتازی چه کسانی را تحت تأثیر قرار می دهد؟
یک جهش ژنتیکی باعث آتاکسی-تلانژکتازی می شود. هر کسی می تواند آتاکسی-تلانژکتازی را به ارث ببرد، اگر والدینش هر دو یک کپی از جهش ژن ATM را داشته باشند می توانند آن را به فرزند خود منتقل کنند که به آن اتوزومال مغلوب می گویند. والدین می توانند هر دو یک کپی از ژن را حمل کنند اما علائم این بیماری را نشان نمی دهند، زیرا برای تشخیص آتاکسی-تلانژکتازی به دو کپی از ژن نیاز دارند.
تاثیر آتاکسی-تلانژکتازی بر روی کودک
آتاکسی-تلانژکتازی یک بیماری دژنراتیو است که به تدریج با گذشت زمان شدیدتر می شود. کودکانی که به این بیماری مبتلا هستند، علائم این بیماری را از سن 5 سالگی نشان می دهند. علائم کودکان بر حرکات آنها مانند عدم تعادل هنگام راه رفتن، تکان دادن دستها و پاها، انقباض عضلات و لکنت زبان متمرکز است. وقتی کودک به نوجوانی میرسد، به احتمال زیاد برای حرکت کردن به کمکهای حرکتی مانند ویلچر نیاز خواهد داشت.
علائم و علل آتاکسی-تلانژکتازی
دو ویژگی بارز آتاکسی-تلانژکتازی، مشکل در هماهنگی (آتاکسی) و تشکیل خوشههای کوچک زیگزاگی رگهای خونی در چشمها و روی پوست (تلانژکتازی) است. سایر علائم A-T بر حرکت تأثیر میگذارند، از جمله:
- مشکل در راه رفتن
- عدم توانایی در حرکت چشم ها به طرفین (آپراکسی حرکتی چشم) یا سایر حرکات پرش چشم (نیستاگموس)
- حرکات پرشی غیرارادی
- انقباض عضلانی (میوکلونوس)
- کاهش عملکرد عصبی (نوروپاتی)
- لکنت زبان
- مشکل در تعادل
- رشد ضعیف یا اختلال عملکرد غدد درون ریز (که با عفونت های مکرر و تغییرات هورمون رشد بدتر می شود).
آتاکسی-تلانژکتازی (Ataxia-Telangiectasia) بر عملکرد سیستم ایمنی فرد تأثیر میگذارد و با پیشرفت بیماری به مرور زمان، آن را تضعیف میکند. علائم ضعف سیستم ایمنی در افراد مبتلا به A-T عبارتند از:
- عفونت های مزمن ریه
- خستگی
- احساس بیماری بیشتر
- عفونت های مکرر و تأخیر در بهبود زخم
- لوسمی
- لنفوم
- حساسیت به قرار گرفتن در معرض اشعه ایکس
یکی دیگر از علائم A-T، سطح بالای آلفا-فتوپروتئین (AFP)، پروتئینی در خون است. علت افزایش سطح AFP ناشناخته است.
چه عواملی باعث آتاکسی-تلانژکتازی (Ataxia-Telangiectasia) می شود؟
جهش ژن ATM باعث آتاکسی-تلانژکتازی می شود. ژن جهش یافته در طول لقاح، زمانی که هر دو والدین یک ژن جهش یافته را به فرزند خود منتقل می کنند، با الگوی اتوزومال مغلوب حرکت می کند. اگر فقط یکی از والدین ژن را منتقل کند، کودک ناقل بیماری ژنتیکی خواهد بود، اما علائم A-T را نشان نمیدهد. بنابراین، دو نسخه از ژن جهش یافته برای تشخیص A-T باید وجود داشته باشد.
ژن ATM مسئول ایجاد پروتئینهایی است که به بدن میگوید چگونه رشته های شکسته DNA را ترمیم کند. پروتئین های ATM سلولها و رشتههای DNA آسیب دیده را پیدا میکنند و آنزیمهایی را برای ترمیم آنها به کار میگیرند.
پروتئینهای ATM همچنین به سیستم های بدن، به ویژه سیستم های عصبی و ایمنی، میگویند که فعال بمانند تا بتوانند وظایف خود را به درستی انجام دهند.
جهش ژن ATM عملکرد پروتئین ATM را به مرور زمان کاهش میدهد. این بدان معناست که سلولها بخشهایی از دستورالعمل خود را از دست می دهند و قادر به تکمیل عملکرد خود نیستند، که در نهایت باعث علائم آتاکسی-تلانژکتازی میشود.
تشخیص و آزمایش ها
تشخیص آتاکسی-تلانژکتازی با معاینه فیزیکی علائم آغاز می شود و پس از آن تصویربرداری و آزمایش خون برای تأیید جهش ژنتیکی مسئول علائم انجام می شود. پزشک همچنین قبل از تأیید تشخیص، اطلاعات بیشتری در مورد سلامت و سابقه خانوادگی کودک از طریق ارزیابی پزشکی دقیق جمعآوری خواهد کرد. افراد مشکوک به A-T باید برای بررسی و ارزیابی کامل به یک متخصص ایمونولوژی مراجعه کنند.
چه آزمایش هایی آتاکسی-تلانژکتازی را تشخیص می دهند؟
آزمایش هایی که به تشخیص آتاکسی-تلانژکتازی کمک می کنند، عبارتند از:
1. آزمایشات ژنتیکی
بررسی ژن ATM (NGS یا Sanger sequencing):
تست قطعی برای تأیید تشخیص.
تشخیص پیش از تولد (Prenatal diagnosis):
با آمنیوسنتز یا CVS در خانوادههای پرخطر.
Carrier testing: در بستگان خانواده.
2. آزمایشات ایمونولوژیک
CBC و شمارش لنفوسیتها: بررسی کاهش سلولهای T یا B.
ایمونوفنوتایپینگ (Flow cytometry): بررسی جمعیت سلولهای ایمنی.
سطوح ایمونوگلوبولینها (IgA, IgG, IgM, IgE): کاهش IgA و IgG شایع است.
تست عملکرد پاسخ ایمنی: بررسی پاسخ به واکسیناسیون یا آنتیژنها.
3. آزمایشات بیوشیمیایی
AFP (آلفافیتوپروتئین سرم): تقریباً همیشه بالا است و یک مارکر مهم در A-T محسوب میشود.
LDH و مارکرهای هماتولوژیک: در صورت شک به بدخیمی.
4. تصویربرداری و نورولوژی
MRI مغز: نشاندهنده آتروفی مخچه.
تستهای تعادل و عملکرد عصبی: برای پایش شدت آتاکسی.
EEG: در صورت وجود تشنج.
5. تستهای حساسیت به اشعه
آزمایش سلولی (in vitro): بررسی حساسیت لنفوسیتها یا فیبروبلاستها به اشعه یونیزان (به دلیل نقص در ترمیم DNA).
6. سایر بررسیها
معاینات چشمی: بررسی تلانژکتازی ملتحمه.
اکوکاردیوگرافی و بررسی ریه: در پیگیری عوارض طولانیمدت.
غربالگری سرطان (لنفوم و لوسمی): با CBC، LDH، و در موارد مشکوک بیوپسی مغز استخوان.
درمان آتاکسی-تلانژکتازی
آتاکسی-تلانژکتازی چگونه درمان میشود؟ برخی اقدامات می تواند علائم آتاکسی-تلانژکتازی را کنترل کند. هیچ درمانی برای A-T وجود ندارد. درمان برای هر فرد مبتلا به این بیماری منحصر به فرد است و میتواند شامل موارد زیر باشد:
- اجتناب از قرار گرفتن بیش از حد در معرض نور خورشید برای کنترل رگهای خونی گشاد شده (تلانژکتازی).
- درمان شیمی درمانی برای سرطان.
- فیزیوتراپی برای تقویت عضلات.
- دریافت تزریق گاماگلوبولین برای عفونت های تنفسی.
- دریافت ایمونوگلوبولین درمانی برای رفع ضعف سیستم ایمنی.
- مصرف آنتی بیوتیک برای درمان عفونتها.
- مصرف دیازپام برای کنترل لکنت زبان و حرکات غیرارادی عضلات.
پیشگیری
از آنجایی که آتاکسی-تلانژکتازی نتیجه یک جهش ژنتیکی است، هیچ راهی برای جلوگیری از وقوع آن وجود ندارد. میتوانید با اجتناب از سیگار و مواجهه در معرض مواد شیمیایی، اقداماتی را برای کاهش خطر ابتلای فرزند خود به یک بیماری ژنتیکی انجام دهید. اگر قصد بارداری دارید، با پزشک خود در مورد آزمایش ژنتیک صحبت کنید تا خطر ابتلای فرزند خود به یک بیماری ژنتیکی مانند آتاکسی-تلانژکتازی را درک کنید.
مطالب مشابه:
