آلکاپتونوری چیست؟
آلکاپتونوری چیست؟
آلکاپتونوری یک حالت اتوزومی مغلوب کمبود اکسیداز اسید هموژنتیزیک است و از مجموعهای از آللهای ارثی در کروموزوم 3 (3q21-q23) ناشی میشود. طیف کاملی از جهشهای مربوطه شناسایی شدهاند. این بیماری اولین بار توسط Garrod در سال 1902 توصیف شد و یکی از نخستین توصیفات بالینی بود که به عنوان اتوزومال مغلوب شناسایی شد، همچنین در مومیایی هاروا مربوط به 1500 سال پیش از میلاد نیز تشخیص داده شده است.
فهرست مطالب
اتیولوژی
یک نقص پایهای در متابولیسم تیروزین وجود دارد که باعث تجمع اسید هموژنتیزیک میشود که به سرعت توسط کلیه پاک میشود، اما اگر ادرار بماند، اکسیده میشود و پلیمر رندگدانهای تشکیل میشود. که ادرار را سیاه رنگ میکند. کلیهها سطح اسید هموژنتیزیک خون را بسیار پایین نگهمیدارند، اما به مرور زمان اسید هموژنتیزیک در غضروفهای بدن رسوب میکند و به پلیمر تبدیل میشود. با انباشته شدن پلیمر در غضروف، در طی سالیان متمادی، بافتهای شفاف به رنگ آبی درمیآیند، اما این اتفاق قبل از بزرگسالی رخ نمیدهد.
بیان ژن بیماریزا چند عاملی است. یک رخداد کمی افزایش یافته از HLA-DR7 پیدا شده است. این بیماری پیوند متقابل بین رشتههای کلاژن را شل میکند و باعث بسیاری از علائم پاتولوژیک میشود.
رسوبات پلیمرهای رنگدانهای اسید هموژنتیزیک در بسیاری از بافتها، از جمله غضروف، تاندونها، بستر ناخن، پلکها، گونهها، زیر بغل، نواحی تناسلی، پرده گوش، حنجره و مخاط باکال رخ میدهد. نام آلکاپتونوریا از رنگ تیره ادرار به دلیل سطح بالای اسی 2.5 دی هیدروکسی فنیل استیک ناشی از اکسیداسیون و پلیمریزاسیون اسید هموژنتیزیک نشات میگیرد.
یافتههای کالبد شکافی نشان میدهد که تغییرات اولیه شامل نکروز غضروفی، رسوب رنگدانه در سیستم قلبی عروقی و اجزای فیبرولیپیدی پلاکهای آتروماتوز است. رنگدانه کاسپها و حلقههای دریچه آئورت و میترال نتیجه رسوب رنگدانه درون سلولی و خارج سلولی است و با کلسیفیکاسیون و تنگی آئورت قابل توجه بالینی همراه است.
اپیدمیولوژی
در اکثر کشورهای اروپایی در 1:100000 تا 1:250000 تولد زنده رخ میدهد. در اسلواکی شیوع فوق العاده بالایی در 1:19000 موارد وجود دارد، اما تنها حدود 10 مورد از تغییرات کروموزومی وجود دارد که نشان دهنده همخونی در یک مخزن ژن محدود است. هیچ تفاوتی در بروز بین جنسها وجود ندارد به اینکه مردان زودتر با بیماری شدیدتر مراجعه میکنند.
علائم بالینی آلکاپتونوری
علائم آرتریت در ستون فقرات، لگن و زانو که از حدود سن 30 سالگی شروع میشود، شایع است.
نشانهها
ممکن است در دوران نوزادی شناسایی شود، زیرا پوشک ها سیاه میشوند، اما اغلب این مورد نادیده گرفته میشود. با این حال، تشخیص باید همیشه در کودکانی که ادرار تیره دارند بررسی شود، زیرا ممکن است تنها نشانه این بیماری باشد و درمان زودهنگام ممکن است از بروز بسیاری از عوارض جلوگیری کند.
در دهه چهارم زندگی، علائم رسوب رنگدانه اکرونوز نامیده میشود. تغییر رنگ آبی، خاکستری یا شیاه صلبیه و غضروف گوش مشخصه رنگ آمیزی گسترده بافتهای بدن، به ویژه، غضروف است.
لگن، زانو و دیسکهای بین مهرهای بیشتر تحت تاثیر قرار میگیرند و این بیماری ممکن است شبیه آرتریت روماتوئید (RA) باشد، با این حال، کلسیفیکاسیون در این مکانها تصویر رادیولوژی را ارائه میدهد که با استئوآرتریت (OA) سازگارتر است.
کلسیفیکاسیون به خصوص درپینا ممکن است قابل لمس باشد. تحرک مفاصل کاهش مییابد و ممکن است انکیلوز به خصوص در ستون فقرات یا همجوشی یک یا چند دیسک رخ دهد. فتق دیسک ممکن است رخ دهد. افیوژن مفصل، به ویژه در زانو شایع است و دامنه حرکت محدود است. ممکن است در هنگام عمل رنگدانه مفاصل و تاندونها مشاهده شود.
ممکن است بیماری دریچه میترال یا آئورت و کلسیفیکاسیون عروق کرونر وجود داشته باشد.
تشخیص افتراقی
بسیاری از شرایط میتواند باعث تیره شدن ادرار شود که معمولاً به دلیل وجود خون است، با این حال، ادراری که در هنگام دفع طبیعی به نظر میرسد و در حالت توقف تیره میشود، غیر عادیتر است. بهترین تشخیص جایگزین شناخته شده پورفیری حاد متناوب است.
بیماری مفصلی ممکن است شبیه RA یا OA باشد.
درد و سفتی پشت نشان دهنده اسپوندیلیت آنکیلوزان است.
ممکن است لازم باشد بیماری روماتیسمی قلب و نارسایی دریچه میترال حذف شود.
روشهای بررسی و تشخیص آلکاپتونوری
بررسی کروماتوگرافی ادرار: این آزمایش، تست تشخیصی استاندارد است. اسیدهموژنتیزیک را میتوان با استفاده از Specrtoscopy mass-chromatography gas شناسایی کرد. از پلاسما نیز میتوان استفاده کرد. مواد احیاکننده وجود دادر اما گلوکز موجود نیست.
اشعه ایکس از ستون فقرات کمری: ممکن است دژنراسیون دیسک همراه با کلسیفیکاسیون را نشان دهد.
اشعه ایکس قفسه سینه: در صورت مشکوک بودن به این بیماری، برای حذف درگیری دریچه آئورت یا میترال، توصیه میشود.
سیتی اسکن: این تکنیک باید در بیماران بالای 55 سال انجام شود تا کلسیفیکاسیون عروق کرونر رد شود.
واکنش زنجیرهای پلیمراز (PCR): میتواند جهشهای زنی را در DNA استخراج شده از خون شناسایی کند.
درمان و کنترل آلکاپتونوری
اگر بیماری در دوران نوزادی مشخص شود، سعی میشود پیشرفت آن کاهش یابد. هیچ کارآزمایی کنترل شدهای وجود نداشته است، اما معقول است که پروتئین در رژیم غذایی برای کاهش تیروزین و فنیل آلانین محدود شود. ارزش ادامه این رژیم تا بزرگسالی مشکوک است.
در کودکان بزرگتر و بزرگسالان ویتامین C، تا 1 گرم در روز، تبدلی اسید هموژنتیزیک به پلیمری را که در بافتها رسوب میکند به تاخیر میاندازد.
Nitisinone یک مهارکننده آنزیم 4-هیدروکسی فنیل پیروات دی اکسیژناز است، که واسطه تشکیل اسید هموژنتیزیک است. استفاده از آن برای کاهش دفع محصول واکنش گزارش شده است اما ایمنی طولانی مدت ثابت نشده است.
عوارض
دژنراسیون دیسک منجر به سفتی ستون فقرات و از بین رفتن انحنای طبیعی آن میشود. فتق دیسک ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشد. دژنراسیون در شانهها، زانوها و باسن منجر به درد، افیوژن و شل شدن بدن میشود. ممکن است نیاز به تعویض مفص باشد. سمفیزپوبیس معمولاً تحت تاثیر قرار میگیرد اما مفاصل ساکروایلیاک تحت تاثیر قرار نمیگیرند. ممکن است سنگ کلیه تشکیل شود. آئورت کلسیفیه شده است که باعث ضعیف شدن آن میشود. مشکلات قلبی عروقی به دلیل تداخل با کلاژن رخ میدهد که علت معمول مرگ شخص است.
پیشآگهی
امید به زنگی طبیعی است، اما عوارض قابل توجهی وجود دارد، با درد قابل توجهی که از سن 30 سالگی شروع میشود. تحلیل آهسته دیسکهای ستون فقرات و مفاصل بزرگ مشکلات اصلی هستند که متعاقباً منجر به عدم چابکی و تحرک می باشد.
پیشگیری از آلکاپتونوری
شناسایی ناقلین هتروزیگوت هنوز ممکن نیست و غربالگری قبل از تولد در دسترس نیست. آزمایش برای حاملان با بار تیروزین ممکن است نتایجی را به همراه داشته باشد، اما از آنجایی که برخی از آنها 50 درصد فعالیت آنزیمی طبیعی را دارند، رضایت بخش نیست. یافتن سابقه خانوادگی منفی از این بیماری معمول است.
نحوه تعیین وقت مشاوره در آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا
حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهرهمند شوید.
آدرس: خیابان ولیعصر – خیابان مطهری – نبش خیابان لارستان – پلاک 414، تهران
شماره تماس: 02188801071 – 02188802408 – avesta_lab@
ساعات کاری: شنبه تا پنجشنبه، 7:00 الی 19:00
مطالب مشابه:
