ارتباط کم‌خونی و سرطان خون (لوسمی)

ارتباط کم‌خونی و سرطان خون (لوسمی)؛ انواع، علائم، علل و روش تشخیص

کم‌خونی و لوسمی (سرطان خون) هر دو از بیماری‌هایی هستند که بر سلول‌های خونی تأثیر می‌گذارند. هیچ مدرک علمی وجود ندارد که نشان دهد کم‌خونی می‌تواند باعث بروز سرطان خون شود، اما برعکس، افرادی که به لوسمی مبتلا هستند، معمولاً بیشتر در معرض کم‌خونی قرار دارند.

دلیل این موضوع آن است که لوسمی نوعی سرطان خون است که می‌تواند منجر به کاهش تعداد گلبول‌های قرمز شود و در نتیجه کم‌خونی ایجاد کند. علاوه بر این، برخی از روش‌های درمانی سرطان خون نیز ممکن است باعث کم‌خونی شوند.

در این مطلب به بررسی دو بیماری مهم یعنی کم‌خونی و سرطان خون پرداخته می‌شود که هر دو مستقیماً بر خون و سلول‌های خونی تأثیر دارند. پس از بررسی ارتباط بین این دو بیماری، به مقایسه‌ی انواع، علائم، علل، روش‌های تشخیص و درمان آن‌ها نیز خواهیم پرداخت.

آیا کم‌خونی (آنمی) همان سرطان خون است؟

سرطان زمانی ایجاد می‌شود که برخی از سلول‌های بدن به‌صورت غیرقابل‌کنترل شروع به رشد و تقسیم می‌کنند. بر اساس یک مقاله علمی منتشرشده در سال 2021، لوسمی (Leukemia) نوعی سرطان است که می‌تواند سلول‌های خون و مغز استخوان را درگیر کند.

در حالی‌که کم‌خونی (Anemia)، سرطان نیست، اما بر ترکیب و عملکرد خون تأثیر می‌گذارد. طبق یک مطالعه در سال 2021، کم‌خونی زمانی رخ می‌دهد که فرد، تعداد کمتری از گلبول‌های قرمز نسبت به حالت طبیعی داشته باشد.

لوسمی انواع مختلفی دارد، اما یکی از ویژگی‌های مشترک آن، تولید بیش از حد گلبول‌های سفید غیرطبیعی است. این سلول‌های غیرسالم توانایی مقابله با عفونت را ندارند و باعث می‌شوند مغز استخوان نتواند سلول‌های سالم، از جمله گلبول‌های قرمز را به میزان کافی تولید کند. در نتیجه، بیمار ممکن است دچار کم‌خونی شود.

با این حال، هیچ مدرک علمی محکمی وجود ندارد که نشان دهد کم‌خونی می‌تواند باعث بروز سرطان خون شود. ارتباط بین این دو بیماری بیشتر در این است که سرطان خون ممکن است موجب کم‌خونی شود، نه برعکس.

آیا درمان سرطان خون می‌تواند باعث کم‌خونی شود؟

بر اساس گزارش انجمن سرطان آمریکا (American Cancer Society)، برخی از روش‌های درمانی لوسمی مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی می‌توانند منجر به بروز کم‌خونی در بیماران شوند.

به ‌عنوان مثال، مطالعات نشان داده‌اند که کاهش تعداد گلبول‌های قرمز خون یکی از عوارض شایع درمان‌های لوسمی است، به‌ویژه در بیمارانی که نیاز به درمان‌های با دوز بالا دارند.

ارتباط بین کم‌خونی و سرطان خون (لوسمی):

اگرچه کم‌خونی (Anemia) و سرطان خون (Leukemia) دو بیماری کاملاً متفاوت هستند، اما یک ویژگی مشترک دارند: هر دو مستقیماً بر خون و سلول‌های خونی تأثیر می‌گذارند.

با این حال، لوسمی نوعی سرطان است که با رشد و تقسیم غیرقابل‌کنترل سلول‌ها در مغز استخوان و خون همراه است، در حالی‌که کم‌خونی به دلیل کاهش تعداد گلبول‌های قرمز خون ایجاد می‌شود. به همین دلیل، لوسمی می‌تواند یکی از عوامل خطر ابتلا به کم‌خونی باشد.

انواع سرطان خون

طبق گزارش انجمن سرطان آمریکا (ACS)، لوسمی در چند نوع اصلی طبقه‌بندی می‌شود:

1. لوسمی حاد (Acute) و مزمن (Chronic):

در لوسمی حاد، سلول‌های نابالغ و جوان درگیر می‌شوند و بیماری به سرعت پیشرفت می‌کند.

اما، لوسمی مزمن سلول‌های بالغ‌تر را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما روند پیشرفت آن کندتر است.

2. لوسمی میلوئیدی (Myeloid) و لنفوسیتی (Lymphocytic):

در لوسمی لنفوسیتی، سرطان سلول‌های سفید خونی به نام لنفوسیت‌ها را درگیر می‌کند.

در لوسمی میلوئیدی، سلول‌های خونی دیگری مانند گلبول‌های قرمز، پلاکت‌ها یا سایر سلول‌های سفید دچار اختلال می‌شوند.

انواع کم‌خونی

بر اساس یک بررسی علمی در سال 2021، کم‌خونی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

1. کم‌خونی هیپرپروفیلاتیو (Hyperproliferative):

در این نوع، گلبول‌های قرمز خون سریع‌تر از حد معمول از بین می‌روند یا از دست می‌روند (مانند خون‌ریزی یا بیماری‌های همولیتیک).

2. کم‌خونی هیپوپروفیلاتیو (Hypoproliferative):

در این حالت، مغز استخوان توانایی کافی برای تولید گلبول‌های قرمز جدید را ندارد.

از آن‌جا که لوسمی از مغز استخوان شروع می‌شود، معمولاً منجر به همین نوع کم‌خونی می‌شود.

علل کم‌خونی و سرطان خون (لوسمی)

علت دقیق بروز لوسمی هنوز به ‌طور کامل مشخص نیست، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد که برخی عوامل می‌توانند احتمال ابتلا به آن را افزایش دهند، از جمله:

• قرار گرفتن در معرض اشعه‌های رادیواکتیو
• سابقه شیمی‌درمانی برای درمان سرطان دیگر
• تماس با مواد شیمیایی مانند بنزن
• عفونت‌های ویروسی خاص مثل ویروس Epstein–Barr
• برخی اختلالات ژنتیکی مانند سندرم داون

در مقابل، کم‌خونی می‌تواند دلایل بسیار متنوعی داشته باشد. از جمله:

• فقر آهن
• بیماری‌های عفونی
• اختلالات سیستم ایمنی
• بیماری کم‌خونی داسی‌شکل
• از دست دادن خون (مثلاً در قاعدگی شدید یا خونریزی گوارشی)
• کمبود مواد مغذی مثل ویتامین B12 یا فولات
• اختلال در جذب مواد مغذی در روده
• و البته، خودِ سرطان خون یا درمان‌های آن نیز می‌تواند باعث کم‌خونی شود.

علائم کم‌خونی (Anemia Symptoms)

اگرچه کم‌خونی در برخی موارد بدون علامت است، اما در بیشتر افراد می‌تواند تأثیر چشمگیری بر زندگی روزمره بگذارد. شدت علائم معمولاً به میزان کاهش گلبول‌های قرمز بستگی دارد. شایع‌ترین نشانه‌های کم‌خونی عبارت‌اند از:

• احساس خستگی یا بی‌حالی مداوم
• ضعف عمومی بدن
• بی‌قراری یا ناتوانی در تمرکز
• کاهش توانایی در انجام فعالیت‌های بدنی
• درد یا سنگینی قفسه سینه
• تنگی نفس یا نفس‌نفس زدن
• رنگ‌پریدگی پوست و مخاط
• تمایل غیرعادی به خوردن مواد غیرخوراکی (پدیده پیکا)
• تپش قلب سریع یا نامنظم
• سردی دست‌ها و پاها

نکته مهم این است که سرطان خون نیز می‌تواند باعث بروز برخی از این علائم شود، زیرا منجر به کاهش گلبول‌های قرمز و عملکرد ضعیف مغز استخوان می‌شود.

علائم سرطان خون (Leukemia Symptoms)

علائم سرطان خون (لوسمی) بسته به نوع بیماری ممکن است متفاوت باشد، اما بر اساس مطالعات علمی 2021 شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• خونریزی‌های غیرطبیعی یا کبودی‌های مکرر
• تب‌های بدون علت مشخص
• درد یا مشکلات استخوانی
• بزرگ شدن غدد لنفاوی
• بزرگ شدن کبد یا طحال
• عفونت‌های مکرر و مقاوم
• احساس خستگی شدید و ضعف عمومی
• تعریق شبانه
• کاهش وزن بی‌دلیل

تشخیص سرطان خون (لوسمی)

روش‌های تشخیص لوسمی بسته به نوع و علائم بیمار متفاوت است. پزشک معمولاً با بررسی نتایج آزمایش خون، به تشخیص اولیه می‌رسد و در ادامه ممکن است آزمایش‌های زیر را تجویز کند:

• آزمایش شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)
• اسمیر محیطی خون (Peripheral Blood Smear) برای مشاهده سلول‌های غیرطبیعی
• فلوسایتومتری (Flow Cytometry) برای بررسی ویژگی‌های سلولی
• بیوپسی مغز استخوان (Bone Marrow Biopsy) جهت تشخیص دقیق نوع لوسمی
• آزمایش عملکرد کبد (LFT)
• پنل متابولیک کامل (CMP) برای بررسی وضعیت عمومی بدن

تشخیص کم‌خونی (Anemia)

تشخیص کم‌خونی نیز با توجه به نوع و علت زمینه‌ای متفاوت است. معمولاً پزشک با گرفتن نمونه خون، میزان هموگلوبین (Hemoglobin) را اندازه‌گیری می‌کند.

محدوده طبیعی هموگلوبین در زنان: 12 تا 16 گرم در دسی‌لیتر

محدوده طبیعی در مردان: 14 تا 17.4 گرم در دسی‌لیتر

مقادیر کمتر از این بازه معمولاً نشانه کم‌خونی هستند.

سایر آزمایش‌های تکمیلی که ممکن است برای تشخیص علت کم‌خونی انجام شود شامل موارد زیر است:

• شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)
• سونوگرافی
• اشعه ایکس
• سی‌تی اسکن
• آندوسکوپی یا کولونوسکوپی برای بررسی خونریزی داخلی
• لاپاراتومی در موارد خاص برای ارزیابی اندام‌های داخلی

سرطان خون (لوسمی) چگونه درمان می‌شود؟

بر اساس یافته‌های علمی منتشرشده در سال 2021، روش درمان لوسمی برای هر فرد می‌تواند متفاوت باشد و به نوع سرطان خون، شدت بیماری و وضعیت عمومی سلامت بیمار بستگی دارد.

با این حال، شیمی‌درمانی همچنان یکی از رایج‌ترین و مؤثرترین روش‌های درمانی سرطان خون محسوب می‌شود.

سایر روش‌های درمانی که ممکن است توسط پزشک توصیه شوند عبارت‌اند از:

پیوند سلول‌های بنیادی (Stem Cell Transplant): برای جایگزینی مغز استخوان بیمار با سلول‌های سالم جهت بازسازی تولید طبیعی سلول‌های خونی.

آنتی‌بادی‌های مونوکلونال (Monoclonal Antibodies): داروهایی هدفمند که سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود می‌کنند.

پرتودرمانی (Radiation Therapy): برای کاهش یا از بین بردن سلول‌های سرطانی در نواحی خاصی از بدن یا مغز استخوان.

در برخی موارد، بسته به نوع سرطان خون، پزشک ممکن است از ترکیبی از چند روش درمانی برای بهبود نتایج استفاده کند.

کم‌خونی چگونه درمان می‌شود؟

درمان کم‌خونی نیز بسته به نوع و علت زمینه‌ای آن متغیر است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که درمان مؤثر زمانی امکان‌پذیر است که علت اصلی کم‌خونی شناسایی و برطرف شود.

به‌عنوان مثال:

در صورتی که کم‌خونی ناشی از کمبود آهن باشد، پزشک معمولاً مکمل‌های آهن یا تغذیه غنی از آهن (مانند گوشت قرمز، جگر و سبزیجات برگ سبز) را تجویز می‌کند.

اگر کم‌خونی به دلیل بیماری‌های مزمن یا سرطان ایجاد شده باشد، پزشک توصیه می‌کند از مکمل آهن، تزریق خون یا داروهای تحریک‌کننده تولید گلبول قرمز استفاده شود.

این داروها به مغز استخوان کمک می‌کنند تا گلبول‌های قرمز جدید تولید کند و سطح هموگلوبین را افزایش دهد.

مطالب مشابه:

انواع سرطان خون؛ علائم و درمان آنها

17 علامت هشداردهنده سرطان که نباید نادیده بگیرید

علائم کم خونی شدید

کم خونی فقر آهن

منبع: medicalnewstoday

نحوه تعیین وقت مشاوره در آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا | مشاوره حضوری و تلفنی در تهران

آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا، با ارائه خدمات تخصصی هماتولوژی، آنکولوژی و مشاوره ژنتیک، امکان تعیین وقت حضوری و دریافت مشاوره دقیق را برای بیماران و مراجعه‌کنندگان فراهم کرده است. پیگیری وضعیت سلامت خون، تشخیص کم‌خونی، سرطان خون و دیگر اختلالات خونی با همراهی کارشناسان حرفه‌ای و تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی، یکی از مهم‌ترین خدمات این مرکز است.

نحوه ملاقات حضوری

برای بهره‌مندی از خدمات مشاوره ژنتیک و سایر خدمات آزمایشگاهی، می‌توانید به صورت حضوری به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا مراجعه کنید.