سرطان آپاندیس چیست؟ علائم، علل، تشخیص و درمان

سرطان آپاندیس چیست؟ علائم، علل، تشخیص و درمان

سرطان آپاندیس یکی از نادرترین سرطان‌های دستگاه گوارش است که زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های طبیعی آپاندیس دچار تغییرات ژنتیکی شده و به صورت کنترل نشده رشد کنند. این رشد غیرطبیعی در نهایت منجر به تشکیل توده یا تومور در آپاندیس می‌شود.

آپاندیس یک زائده کوچک و لوله‌ای شکل است که در قسمت پایین و راست شکم، در محل اتصال روده باریک به روده بزرگ (سکوم) قرار دارد. اگرچه نقش دقیق این عضو هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما برخی مطالعات نشان می‌دهند که ممکن است در عملکرد سیستم ایمنی و حفظ بارکتری‌های مفید روده نقش داشته باشد.

از آنجایی که سرطان آپاندیس در مراحل اولیه معمولاً هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند، در بسیاری از بیماران به طور اتفاقی و هنگام جراحی آپاندیسیت یا انجام سی‌تی اسکن و سایر تصویربرداری‌ها برای مشکلات دیگر تشخیص داده می‌شود. در صورت کوچک بودن تومور، احتمال انتشار سرطان کمتر است، اما تومورهای بزرگ‌تر ممکن است به بافت‌های اطراف یا حفره شکم گسترش پیدا کرده و به درمان‌های پیشرفته‌تری نیاز داشته باشند.

انواع سرطان آپاندیس

تومورهای آپاندیس می‌توانند خوش‌خیم یا بدخیم باشند. تومورهای بدخیم توانایی رشد، تهاجم و انتشار به سایر قسمت‌های بدن را دارند و بر اساس نوع سلولی که منشا سرطان است، به چند گروه اصلی تقسیم میشوند.

1- آدنوکارسینوم آپاندیس (Appendiceal Adenocarcinoma)

آدنوکارسینوم شایع‌ترین نوع سرطان آپاندیس است و از سلول‌های غده‌ای پوشاننده دیواره داخلی آپاندیس منشا می‌گیرد.

انواع مهم آن عبارتند از:

1- آدنوم کارسینوم موسینی (Mucinous Adenocarcinoma)

این نوع سرطان با تولید مقدار زیادی موسین (Mucin)، ماده اصلی تشکیل‌دهنده مخاط، شناخته می‌شود. اگرچه این تومور می‌تواند گسترش یابد، اما در اغلب موارد انتشار ان به حفره شکم محدود می‌شود.

2- آدنوکارسینوم نوع کولون (Colonic-Type یا Non-Mucinous)

این تومور از قسمت انتهایی آپاندیس ایجاد شده و از نظر رفتار بیولوژیک شباهت زیادی به سرطان روده بزرگ (کولون) دارد. علائم و روش درمان آن نیز تا حد زیادی مشابه سرطان کولون است.

3- آدنوکارسینوم سلول حلقه انگشتری (Signet Ring Cell Adenocarcinoma)

این نوع بسیار نادر ولی تهاجمی‌تر است. سلول‌های سرطانی مقدار زیادی موسین در داخل خود ذخیره می‌کنند و زیر میکروسکوپ ظاهری شبیه حلقه انگشتری دارند.

4- آدنوکارسینوم سلول جامی (Goblet Cell Adenocarcinoma)

یکی از نادرترین انواع سرطان آپاندیس است که هم ویژگی‌های آدنوکارسینوم و هم ویژگی‌های تومورهای نورواندوکرین را دارد و معمولاً به درمان تخصصی نیاز دارد.

2- تومورهای نورواندوکرین آپاندیس (Appendiceal Neuroendocrine Tumors)

این تومورها که قبلاً با نام تومور کارسینوئید (Carcinoid Tumor) شناخته می‌شدند، از سلول‌های نورواندوکرین منشا می‌گیرند؛ سلول‌هایی که پیام‌های عصبی را دریافت کرده و هورمون ترشح می‌کنند.

بیشتر این تومورها رشد آهسته‌ای دارند و در مراحل اولیه معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کنند. در صورت تشخیص زودهنگام، پیش‌آگهی آنها معمولاً بسیار مناسب است.

علائم سرطان آپاندیس

در بسیاری از موارد، سرطان آپاندیس تا زمانی که تومور بزرگ نشده یا به سایر قسمت‌های شکم گسترش پیدا نکرده باشد، هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام این بیماری دشوار است.

شایع‌ترین علائم سرطان آپاندیس عبارتند از:

• درد در قسمت پایین و راست شکم
• علائم مشابه آپاندیسیت حاد
• نفخ و احساس پری شکم
• افزایش غیرطبیعی دور شکم
• تجمع مایع در شکم (آسیت)
• درد لگن یا شکم
• تغییر در عادات دفع مانند اسهال یا یبوست
• تهوع و استفراغ
• احساس سیری زودرس پس از غذا خوردن
• کاهش اشتها
• کاهش وزن بدون علت

سندرم سودومیکسوم پریتوئنی (Pseudomyxoma Peritonei)

در برخی بیماران، سرطان آپاندیس با بیماری نادری به نام سودومیکسوم پریتوئنی (PMP) همراه است. در این وضعیت، سلول‌های سرطانی مقدار زیادی موسین ژله‌ای تولید کرده و آن را در داخل حفره شکم منتشر می‌کنند.

این بیماری می‌تواند باعث بروز علائمی مانند:

• بزرگ شدن تدریجی شکم
• احساس فشار یا سنگینی شکم
• درد شکمی
• اختلال عملکرد روده‌ها
• تجمع مایع در شکم

شود و در صورت عدم درمان، عملکرد طبیعی اندام‌های شکمی را مختل کند.

علت سرطان آپاندیس چیست؟

علت دقیق ایجاد سرطان آپاندیس هنوز به طور کامل مشخص نیست. آنچه شناخته شده این است که سلولهای آپاندیس در اثر جهش‌های ژنتیکی دچار رشد کنترل نشده می‌شوند، اما هنوز مشخص نیست چه عواملی این تغییرات ژنتیکی را آغاز می‌کنند.

عوامل خطر ابتلا به سرطان آپاندیس

اگرچه این بیماری نادر است، اما برخی عوامل می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.

افزایش سن

سرطان آپاندیس در هر سنی ممکن است ایجاد شود، اما بیشترین شیوع آن در افراد 40 تا 60 ساله و به ویژه دهه پنجم زندگی مشاهده می‌شود.

جنسیت

برخی مطالعات نشان داده‌اند که تومورهای نورواندوکرین آپاندیس در زنان کمی شایع‌تر از مردان هستند.

مصرف دخانیات

سیگار و سایر فرآورده‌های دخانی خطر ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها از جمله سرطان آپاندیس را افزایش می‌دهند.

برخی بیماری‌های زمینه‌ای

افراد مبتلا به بیماری‌هایی مانند:

• گاستریت آتروفیک
• کم خونی پرنیشیوز
• سندرم زولینگر الیسون

ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به این سرطان باشند.

سابقه خانوادگی سرطان

برخی تحقیقات نشان داده‌اند که وجود سابقه خانوادگی بعضی سرطان‌ها ممکن است خطر ابتلا به سرطان آپاندیس را افزایش دهد، هرچند برای اثبات نقش وراثت هنوز به مطالعات بیشتری نیاز است.

تشخیص سرطان آپاندیس

از آنجایی که علائم این بیماری اختصاصی نیست، تشخیص آن معمولاً پس از جراحی آپاندیس یا به صورت اتفاقی در تصویربرداری‌های شکم انجام می‌شود.

در صورت شک پزشک به سرطان آپاندیس، ممکن است آزمایش‌های زیر درخواست شوند:

سی‌تی اسکن: برای بررسی اندازه تومور و میزان انتشار آن

MRI: برای ارزیابی دقیق‌تر بافت‌های شکم

لاپاراسکوپی تشخیصی: برای مشاهده مشتقیم آپاندیس و حفره شکم

نمونه‌برداری (بیوپسی): جهت بررسی سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ

آزمایش خون: برای ارزیابی برخی مارکرهای توموری و وضعیت بیمار

آزمایش‌های تشخیصی برای ارزیابی سرطان آپاندیس عبارتند از:

• شمارش کامل سلول‌های خونی CBC
• آزمایش عملکرد کبد
• آزمایش عملکرد کلیه (Creatinine و BUN)
• بررسی الکترولیت‌ها
• آزمایش‌های التهابی مانند CRP و ESR در برخی بیماران
• آزمایش CEA، CA19-9 و CA125
• بررسی‌های پاتولوژی و ایمونوهیستوشیمی (IHC)
• آزمایش‌های ژنتیکی و مولکولی (KRAS, NRAS, BRAF, MSI, MMR و HER2)

مرحله بندی سرطان آپاندیس

مرحله بندی سرطان به پزشک کمک می‌کند تا بهترین روش درمان و پیش‌آگهی بیمار را تعیین کند.

در آدنوکارسینوم آپاندیس معمولاً از سیستم TNM استفاده می‌شود که بر اساس سه عامل تعیین می‌شود:

T: اندازه و میزان نفوذ تومور

N: درگیری غدد لنفاوی

M: وجود یا عدم وجود متاستاز به اندام‌های دیگر

بر اساس این معیارها، سرطان در مراحل 1 تا 4 طبقه‌بندی می‌شود؛ مرحله 1 نشان‌دهنده بیماری محدود و مرحله 4 بیانگر سرطان پیشرفته و متاستاتیک است.

در مورد تومورهای نورواندوکرین نیز علاوه بر اندازه تومور، قابلیت برداشت کامل با جراحی و درجه بدخیمی سلول‌ها (Grade) در تعیین پیش‌آگهی نقش مهمی دارند. هرچه تومور کوچک‌تر، با درجه پایین‌تر و قابل جراحی باشد، احتمال درمان موفق بیشتر خواهد بود.

درمان سرطان آپاندیس چگونه است؟

درمان سرطان آپاندیس به عوامل مختلفی مانند نوع تومور، اندازه آن، مرحله بیماری، میزان گسترش سرطان، وضعیت عمومی سلامت بیماری و شرایط فردی بستگی دارد. پزشک متخصص پس از بررسی نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری، مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب می‌کند. در بسیاری از موارد، ترکیبی از جراحی، شیمی‌درمانی و درمان‌های هدفمند بهترین نتیجه را به همراه دارد.

جراحی سرطان آپاندیس

جراحی، اصلی‌ترین و موثرترین روش درمان سرطان آپاندیس محسوب می‌شود و در اغلب بیماران اولین انتخاب درمانی است. نوع جراحی بر اساس اندازه تومور، محل قرارگیری آن و میزان انتشار سرطان تعیین می‌شود.

آپاندکتومی (Appendectomy)

اگر تومور کوچک باشد و قطر آن کمتر از 1 تا 2 سانتی‌متر باشد، معمولاً برداشتن کامل آپاندیس (آپاندکتومی) برای درمان کافی است. این روش در تومورهای اولیه و محدود به آپاندیس، شانس درمان بسیار بالایی دارد.

همی‌کولکتومی (Hemicolectomy)

در صورتی که تومور بزرگ‌تر، تهاجمی‌تر یا دارای احتمال انتشار به بافت‌های اطراف باشد، ممکن است پزشک انجام همی‌کولکتومی راست را توصیه کند. در این جراحی علاوه بر آپاندیس، بخشی از روده بزرگ و تعدادی از غدد لنفاوی مجاور نیز برداشته می‌شوند تا احتمال باقی ماندن سلول‌های سرطانی کاهش یابد.

جراحی کاهنده حجم تومور (Cytoreductive Surgery)

اگر سرطان به داخل حفره شکم یا سایر اندام‌های شکمی گسترش پیدا کرده باشد، جراح تلاش می‌کند تا حد امکان تمامی بافت‌های درگیر را خارج کند. این روش که به جراحی کاهنده حجم تومور معروف است، نقش مهمی در افزایش اثربخشی سایر درمان‌ها و بهبود پیش‌آگهی بیمار دارد.

درمان دارویی سرطان آپاندیس

در برخی بیماران، به ویژه زمانی که سرطان به سایر قسمت‌های بدن گسترش بافته یا پس از جراحی احتمال باقی ماندن سلول‌های سرطانی وجود داشته باشد، درمان دارویی ضروری است.

شیمی‌درمانی

شیمی درمانی با استفاده از داروهای ضد سرطان، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد یا رشد آنها را متوقف می‌کند. این درمان ممکن است:

• پس از جراحی برای از بین بردن سلول‌های باقی مانده انجام شود.
• در سرطان‌های پیشرفته یا متاستاتیک برای کنترل بیماری به کار رود.
• به صورت تزریق وریدی یا داروهای خوراکی تجویز شود.

شیمی درمانی صفاقی گرم (HIPEC)

HIPEC یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های درمان سرطان آپاندیس است که معمولاً همزمان با جراحی انجام می‌شود. در این روش، پس از خارج کردن تومور، داروهای شیمی درمانی که تا دمای مشخصی گرم شده‌اند، مستقیماً داخل حفره شکم گردش داده می‌شوند.

گرمای کنترل شده باعث افزایش نفوذ دارو به سلول‌های سرطانی و اثربخشی بیشتر درمان می‌شود، در حالی که عوارض سیستمیک شیمی درمانی نیز کاهش می‌یابد. این روش به ویژه برای بیمارانی که سرطان آنها به پرده صفاق منتشر شده است، نتایج امیدوارکننده‌ای دارد.

درمان هدفمند

درمان هدفمند با شناسایی مولکول‌ها، ژن‌ها یا پروتئین‌هایی که رشد سلول‌های سرطانی نقش دارند، به صورت اختصاصی آنها را هدف قرار می‌دهد و آسیب کمتری به سلول‌های سالم وارد می‌کند.

برخی از داروهای هدفمند مورد استفاده در سرطان آپاندیس عبارتند از:

• Cetuximab
• Bevacizumab
• Ramucirumab
• Panitumumab

انتخاب این داروها بر اساس ویژگی‌های مولکولی تومور و نتایج آزمایش‌های ژنتیکی یا پاتولوژی انجام می‌شود.

پیش آگهی و شانس بهبودی سرطان آپاندیس

پیش‌آگهی بیماران مبتلا به سرطان آپاندیس به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:

• نوع سرطان آپاندیس
• اندازه تومور
• درجه بدخیمی (Grade)
• مرحله بیماری (Stage)
• میزان گسترش سرطان
• وضعیت عمومی سلامت بیمار
• پاسه بدن به درمان

به طور کلی، هرچه سرطان در مراحل اولیه تشخیص داده شود و اندازه تومور کوچک‌تر باشد، احتمال درمان کامل و بقای طولانی مدت بیشتر خواهد بود.

برای مثال، بسیاری از تومورهای نورواندوکرین با درجه پایین آپاندیس تنها با جراحی به طور کامل درمان می‌شوند و بیماران می‌توانند زندگی طبیعی و طولانی داشته باشند.

در مقابل، تومورهای بزرگ‌تر یا سرطان‌هایی که به سایر اندام‌های شکمی منتشر شده‌اند، معمولاً به درمان‌های ترکیبی مانند جراحی، شیمی درمانی و HIPEC نیاز دارند و روند درمان آنها پیچیده‌تر است.

در نهایت، پزشک متخصص با توجه به نوع دقیق تومور، نتایج آزمایش‌های پاتولوژی و وضعیت بالینی بیمار، می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره احتمال درمان، میزان موفقیت درمان و پیش‌آگهی بیمار ارائه دهد. این ارزیابی نقش مهمی در انتخاب بهترین برنامه درمانی و افزایش کیفیت زندگی بیمار دارد.

طول عمر بیماران سرطان آپاندیس چقدر است؟

طول عمر بیماران مبتلا به سرطان آپاندیس به عوامل متعددی از جمله نوع تومور، مرحله بیماری، درجه بدخیمی، اندازه تومور، میزان گسترش سرطان و پاسخ بیمار به درمان بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان یک عدد ثابت را برای همه بیماران در نظر گرفت.

بر اساس مطالعات، نرخ بقای 5 ساله در بیماران مبتلا به سرطان آپاندیس با درجه بدخیمی پایین بین 67 تا 97 درصد است. به عبارت دیگر، 67 تا 97 درصد از بیماران حداقل 5 سال پس از تشخیص بیماری همچنان زنده هستند. این آمار نشان می‌دهد که در صورت تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، شانس کنترل یا درمان بیماری بسیار مطلوب است.

در مقابل بیمارانی که به تومورهای تهاجمی، سرطان آپاندیس پیشرفته یا متاستاتیک مبتلا هستند، معمولاً پیش‌آگهی ضعیف‌تری دارند و نرخ بقای 5 ساله در این گروه کمتر است. با این حال، پیشرفت روش‌های درمانی مانند جراحی سیتوریداکشن، شیمی درمانی داخل صفاقی گرم (HIPEC)، شیمی درمانی سیستمیک و درمان‌های هدفمند توانسته است نتایج درمان را در بسیاری از بیماران بهبود بخشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، لازم است در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید:

• درد مداوم یا شدید در قسمت پایین و راست شکم
• علائم آپاندیسیت
• نفخ یا افزایش غیرطبیعی حجم شکم
• درد لگن یا شکم بدون علت مشخص
• تغییرات مداوم در عادات دفع
• تهوع و استفراغ مکرر
• کاهش وزن بدون دلیل

همچنین اگر قبلاً تشخیص سرطان آپاندیس برای شما قطعی شده است، در صورت تغییر یا تشدید علائم، بروز عوارض درمان یا ایجاد علائم جدید، باید پزشک خود را مطلع کنید. در بسیاری از موارد، پزشک با تنظیم برنامه درمانی یا ارائه مراقبت‌های حمایتی و تسکینی، به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک می‌کند.

جمع‌بندی

سرطان آپاندیس یکی از نادرترین سرطان‌های دستگاه گوارش است که در صورت تشخیص در مراحل اولیه، به ویژه در تومورهای با درجه پایین، شانس درمان و بقای طولانی مدت بسیار خوبی دارد. انتخاب روش درمان مناسب بر اساس نوع تومور، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار انجام می‌شود و پیگیری منظم پس از درمان نقش مهمی در تشخیص زودهنگام عود بیماری و افزایش موفقیت درمان دارد. در صورت داشتن هرگونه سوال درباره پیش‌آگهی یا روند درمان، حتماً با پزشک متخصص خود مشورت کنید.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

آزمایش اسمیر خون محیطی (PBS) چیست؟ کاربرد، نحوه انجام، تفسیر

آیا بیماری ‌های قلبی ژنتیکی هستند؟

سرطان روده کوچک چیست؟ علائم، علل، انواع، عوامل خطر و روش‌های تشخیص

میوپاتی تیروئید چیست؟ | ارتباط پرکاری تیروئید با ضعف و تحلیل عضلات

منبع: my.clevelandclinic – bih