سرطان مغز استخوان چیست؟ علائم، علل، روش‌های تشخیص و درمان

سرطان مغز استخوان چیست؟ علائم، علل، روش‌های تشخیص و درمان

سرطان مغز استخوان (Bone Marrow Cancer) نوعی از سرطان‌های خونی است که در آن سلول‌های موجود در مغز استخوان به طور غیرطبیعی، کنترل نشده و سریع شروع به رشد می‌کنند. این بیماری با نام سرطان خون یا سرطان‌های هماتولوژیک نیز شناخته می‌شود.

مغز استخوان، بافت اسفنجی داخل استخوان‌هاست که مسئول تولید سلول‌های خونی شامل:

• گلبول‌های قرمز (RBC)
• گلبولهای سفید (WBC)
• پلاکت‌ها

می‌باشد. هرگونه اختلال در عملکرد این بخش می‌تواند تعادل سیستم خون‌سازی بدن را برهم بزند و منجر به بروز سرطان شود.

نکته مهم این است که سرطان مغز استخوان با سرطان استخوان متفاوت است؛ در این بیماری، منشا مشکل سلول‌های خونی هستند، نه بافت استخوان.

سرطان مغز استخوان چیست؟

سرطان مغز استخوان به سرطان‌هایی گفته می‌شود که مستقیماً مغز استخوان را درگیر می‌کنند. این بیماری باعث اختلال در تولید سلول‌های طبیعی خون می‌شود.

شایع‌ترین سرطان‌های مغز استخوان عبارتند از:

• مولتیپل میلوما
• لوسمی
• برخی از سندرم‌های میلودیسپلاستیک (MDS)
• برخی از نئوپلاسم‌های میلوپرولیفراتیو (MPN)

بنابراین، سرطان مغز استخوان در واقع زیرمجموعه‌ای از سرطان خون محسوب می‌شود.

انواع سرطان مغز استخوان

سرطان مغز استخوان به سه گروه اصلی تقسیم می‌شود که هرکدام ویژگی‌ها، علائم و روند درمان متفاوتی دارند:

1- مولتیپل میلوما (Multiple Myeloma)

این نوع سرطان از سلول‌های پلاسما (نوعی گلبول سفید) آغاز می‌شود. در این حالت، تولید غیرطبیعی سلول‌های پلاسما باعث تضعیف سیستم ایمنی و آسیب به استخوان‌ها می‌شود.

عوارض شایع:

• کم خونی و خستگی شدید
• درد و ضعف استخوان‌ها
• افزایش کلسیم خون
• آسیب کلیوی
• تشنگی و ادرار زیاد

2- لوسمی یا سرطان خون (Leukemia)

لوسمی زمانی رخ می‌دهد که مغز استخوان سلول‌های خونی غیرطبیعی تولید می‌کند که به درستی از بین نمی‌روند و جای سلول‌های سالم را می‌گیرند.

انواع لوسمی شامل:

1- لوسمی میلوئیدی حاد (AML)
2- لوسمی حاد لنفوبلاستیک (ALL)
3- لوسمی مزمن میلوئیدی (CML)
4- لوسمی مزمن لنفوسیتی (CLL)

علائم رایج:

• تب و عفونت‌های مکرر
• کاهش وزن بدون علت
• ضعف و خستگی
• کبودی یا خونریزی آسان
• تعریق شبانه

3- لنفوم (Lymphoma)

لنفوم نوعی سرطان سیستم لنفاوی است که می‌تواند مغز استخوان را نیز درگیر کند. این بیماری باعث رشد غیرطبیعی لنفوسیت‌ها (سلول‌های ایمنی) می‌شود.

دو نوع اصلی:

• لنفوم هوچکین
• لنفوم غیرهوچکین

علائم:

• تورم غدد لنفاوی
• تب و تعریق شبانه
• کاهش وزن
• خستگی مزمن
• درد قفسه سینه یا شکم

علت سرطان مغز استخوان چیست؟

در بسیاری از موارد، علت دقیق این بیماری مشخص نیست، اما عوامل زیر می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند:

• تماس با مواد شیمیایی سمی
• قرار گرفتن در معرض اشعه رادیواکتیو
• عفونت‌های ویروسی مانند HIV یا هپاتیت
• ضعف سیستم ایمنی
• سابقه شیمی‌درمانی یا رادیوتراپی
• عوامل ژنتیکی و ارثی
• استعمال سیگار
• چاقی

علائم سرطان مغز استخوان

علائم این بیماری بسته به نوع سرطان متفاوت است، اما شایع‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:

• خستگی شدید و ضعف
• کم خونی
• عفونت‌های مکرر
• خونریزی یا کبودی غیرطبیعی
• درد استخوان
• کاهش وزن ناگهانی
• تب و تعریق شبانه
• تورم غدد لنفاوی
• مشکلات کلیوی

تفاوت سرطان خون و مغز استخوان

سرطان خون به گروهی از سرطان‌ها گفته می‌شود که سلول‌های خونی یا سیستم خونساز را درگیر می‌کنند. در این بیماری‌ها، سلول‌های غیرطبیعی به طور غیر قابل کنترل تکثیر می‌شوند و عملکرد طبیعی سلول‌های سالم را مختل می‌کنند.

انواع اصلی سرطان خون شامل:

لوسمی: سرطان گلبول‌های سفید که از مغز استخوان شروع می‌شود و وارد جریان خون می‌شود.

لنفوم: سرطان سیستم لنفاوی که عمدتاً غدد لنفاوی را درگیر می‌کند.

مولتیپل میلوما: سرطان سلول‌های پلاسما که در مغز استخوان قرار دارند.

روش های تشخیص سرطان مغز استخوان

پزشک برای تشخیص این بیماری از روش‌های مختلفی استفاده می‌کند:

• آزمایش خون (CBC، بررسی عملکرد کبد و کلیه)
• آزمایش ادرار
• نمونه‌برداری از مغز استخوان
• نمونه‌برداری از غدد لنفاوی
• تصویربرداری (CT Scan، MRI، PET Scan و رادیوگرافی)

بیوپسی مغز استخوان مهم‌ترین روش تشخیص قطعی بیماری است.

علائم سرطان مغز استخوان در آزمایش خون

علائم سرطان مغز استخوان در آزمایش خون معمولاً به صورت تغییرات غیرطبیعی در شمارش سلول‌های خونی مشاهده می‌شود. شایع‌ترین یافته‌ها شامل کم خونی (کاهش هموگلوبین)، کاهش پلاکت‌ها (تروبوسیتوپنی) که باعث خونریزی و کبودی آسان می‌شود، و کاهش یا افزایش غیرطبیعی گلبول‌های سفید است. در برخی بیماران نیز افزایش پروتئین‌های غیرطبیعی خون، بالا بودن ESR، افزایش LDH یا اختلال در عملکرد کلیه و افزایش کلسیم خون مشاهده می‌شود.

البته این تغییرات به تنهایی برای تشخیص سرطان مغز استخوان کافی نیستند و در صورت وجود نتایج مشکوک، انجام آزمایش‌های تکمیلی مانند اسمیر خون محیطی، الکتروفورز پروتئین و نمونه‌برداری از مغز استخوان برای تایید تشخیص ضروری است.

درمان سرطان مغز استخوان

نوع درمان بسته به نوع و مرحله بیماری متفاوت است. مهم‌ترین روش‌های درمان شامل:

• شیمی‌درمانی
• پرتودرمانی
• درمان هدفمند
• ایمونوتراپی
• پیوند مغز استخوان
• کارآزمایی‌های بالینی

پیش‌آگهی و طول عمر بیماران سرطان مغز استخوان

میزان پیش‌آگهی در سرطان مغز استخوان به نوع بیماری، مرحله تشخیص و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد.

• برخی انواع لوسمی در کودکان قابل درمان کامل هستند.
• مولتیپل میلوما معمولاً قابل کنترل اما غیرقابل درمان قطعی است.
• لنفوم در بسیاری از موارد، به ویژه در مراحل اولیه، درمان‌پذیر است.

تشخیص زودهنگام نقش بسیار مهمی در افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد.

جمع‌بندی

سرطان مغز استخوان یک بیماری جدی اما قابل کنترل و در برخی موارد قابل درمان است. پیشرفت‌های پزشکی در حوزه هماتولوژی باعث شده است که بسیاری از بیماران با تشخیص به موقع، سال‌ها زندگی طبیعی و باکیفیتی داشته باشند. آگاهی از علائم اولیه، مراجعه سریع به پزشک و شروع درمان در مراحل ابتدایی، مهم‌ترین عوامل در بهبود پیش‌آگهی این بیماری هستند.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

پلاسماسیتوم خارج‌ مغز استخوانی (EMP)

درد استخوان و ستون فقرات در مولتیپل میلوما | علائم و روش‌های تشخیص و کنترل

بررسی پوکی استخوان

پاتولوژی سرطان چیست؟ نقش آزمایش پاتولوژی در تشخیص و درمان انواع سرطان

منبع: healthline