خونریزی گوارشی در کودکان؛ علت، علائم و راه‌های پیشگیری

خونریزی گوارشی در کودکان؛ علت، علائم و پیشگیری

مشاهده خون در مدفوع یا استفراغ کودک می‌تواند نشانه‌ای از خونریزی گوارشی در کودکان باشد. این وضعیت ممکن است برای والدین نگران‌کننده به نظر برسد، اما در بسیاری از موارد علت آن جدی نیست. با این حال، اگر کودک دچار هر نوع خونریزی گوارشی شود، لازم است حتماً توسط پزشک متخصص معاینه شود تا علت دقیق آن مشخص گردد.

علت خونریزی گوارشی در کودکان

خونریزی در دستگاه گوارش می‌تواند به دلایل مختلفی در کودکان رخ دهد. علت آن معمولاً با توجه به سن کودک و شرایط محیطی (مانند نوع تغذیه یا عفونت‌های رایج منطقه) متفاوت است.

از شایع‌ترین دلایل خونریزی گوارشی در کودکان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خونریزی از بینی (که ممکن است خون به معده برود و در استفراغ مشاهده شود)
• زخم یا خراش در دهان و گلو
• عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا انگلی
• آلرژی غذایی
• مصرف بعضی از داروها
• زخم معده یا روده (اولسر)
• استفراغ‌های شدید که باعث پارگی خفیف در دیواره معده یا مری (پارگی مالوری-وایس) می‌شوند
• التهاب یا تحریک دیواره دستگاه گوارش
• وجود توده یا پولیپ در روده
• دیورتیکول مکل (Meckel’s diverticulum)؛ نوعی کیسه غیرطبیعی در روده
• شقاق مقعدی (fissure) که معمولاً در اثر یبوست در کودکان ایجاد می‌شود
• هموروئید (بواسیر) یا تورم عروق در ناحیه مقعد
• بزرگ یا غیرطبیعی بودن رگ‌های خونی در دستگاه گوارش
• درهم‌رفتگی روده (Intussusception) که در آن بخشی از روده در بخش دیگر فرو می‌رود
• اختلالات انعقاد خون

علائم خونریزی گوارشی در کودکان

مشخص‌ترین نشانه مدفوع یا استفراغ خونی است. با این حال، ممکن است کودک علائم دیگری نیز داشته باشد از جمله:

• رنگ‌پریدگی و خستگی غیرعادی
• تنگی نفس یا ضعف عمومی
• درد شکم شدیدتر از حالت معمول
• مدفوع سیاه و قیری‌شکل (Melena) در موارد پیشرفته

در برخی کودکان، ممکن است هیچ علامت ظاهری وجود نداشته باشد.

آزمایش خون می‌تواند در شناسایی سطح پایین هموگلوبین یا غلظت خون به تشخیص خون‌ریزی کمک کند.

تشخیص و درمان به ‌موقع از اهمیت حیاتی برخوردار است، زیرا در صورت عدم درمان، خونریزی گوارشی ممکن است خطرناک و حتی مرگ‌بار شود.

آیا خونریزی گوارشی در کودکان خطرناک است؟

بله، خونریزی گوارشی در کودکان می‌تواند خطرناک و جدی باشد و نیاز به بررسی و درمان فوری دارد، ولی شدت آن بستگی به مقدار خون، محل خونریزی و علت زمینه‌ای دارد.

تشخیص خونریزی گوارشی در کودکان

اگر در مدفوع کودک خون مشاهده شود، ممکن است منشاء آن از بخش پایینی دستگاه گوارش باشد.

خونریزی از این ناحیه معمولاً قرمز روشن یا تیره و قیری‌شکل است.

پزشک با معاینه فیزیکی و بررسی شرح حال کودک شروع کرده و در صورت نیاز، آزمایش‌های زیر را تجویز می‌کند.

آزمایش‌های لازم برای بررسی خونریزی گوارشی در کودک چیست؟

• آزمایش خون (CBC و سایر تست‌ها) برای بررسی میزان خونریزی و کم‌خونی
• آزمایش خون مخفی در مدفوع (Fecal occult blood test) جهت شناسایی مقادیر کم خون در مدفوع
• کشت مدفوع برای تشخیص وجود باکتری یا انگل
• تصویربرداری شامل رادیوگرافی (X-ray)، سونوگرافی، MRI یا CT اسکن برای بررسی دقیق‌تر دستگاه گوارش
• کولونوسکوپی یا سیگموئیدوسکوپی؛ در این روش پزشک با استفاده از لوله‌ای انعطاف‌پذیر و دوربین‌دار از طریق مقعد، داخل روده را مشاهده و در صورت نیاز نمونه‌برداری انجام می‌دهد
• کپسول اندوسکوپی (Capsule study)؛ در این روش کودک یک کپسول حاوی دوربین کوچک را می‌بلعد تا تصاویر بخش‌های داخلی روده کوچک ثبت شود
• عکس‌برداری باریم انما (Lower GI series)؛ در این روش کودک مایع مخصوصی به نام باریم مصرف می‌کند تا در تصاویر اشعه X، دستگاه گوارش واضح‌تر مشاهده شود

سایر تشخیص‌ها

اگر کودک در استفراغ خود خون داشته باشد، احتمالاً مشکل از بخش فوقانی دستگاه گوارش (معده، مری یا اثنی‌عشر) است. پزشک برای تشخیص، ممکن است یکی از آزمایش‌های زیر را تجویز کند:

• آندوسکوپی (Endoscopy) برای مشاهده مستقیم مری، معده و ابتدای روده کوچک و برداشت نمونه بافتی در صورت نیاز
• تصویربرداری با اشعه X، سونوگرافی یا CT اسکن
• عکس‌برداری باریم از بخش فوقانی دستگاه گوارش (Upper GI series)؛ در این روش نیز از مایع باریم برای واضح‌تر شدن تصاویر استفاده می‌شود

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در برخی موارد، خونریزی گوارشی می‌تواند نشانه‌ای از بیماری جدی باشد. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:

• خونریزی از دهان یا مقعد که متوقف نمی‌شود
• تب بالاتر از 38 درجه سانتی‌گراد
• بی‌حالی یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی
• بی‌قراری یا گریه شدید که آرام نمی‌شود
• سرگیجه یا احساس ضعف در حین خونریزی
• علائم کم‌آبی بدن مانند خشکی دهان، تشنگی زیاد، نداشتن اشک هنگام گریه، کاهش تعداد پوشک خیس، یا عدم ادرار بیش از 6 ساعت
• درد شکم یا دل‌درد مداوم

درمان در منزل و نکات والدین

نوع درمان به علت اصلی خونریزی و میزان آن بستگی دارد. از جمله روش‌های درمانی رایج می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تجویز داروهای کاهنده اسید معده در موارد زخم یا التهاب گوارشی
• حذف مواد غذایی حساسیت‌زا در صورت وجود آلرژی غذایی
• درمان اندوسکوپیک برای قطع خونریزی در موارد شدید
• تزریق ویتامین‌ها مانند ویتامین K در صورت نیاز
• درمان مستقیم زخم‌های داخلی معده یا مری

درمان خونریزی گوارشی در کودکان

برای بهبود سریع‌تر و جلوگیری از خونریزی مجدد، رعایت توصیه‌های زیر ضروری است:

1. داروها را طبق دستور پزشک مصرف کنید. در صورت مشاهده هرگونه واکنش یا عارضه جانبی، فوراً پزشک را مطلع کنید.
2. از دادن داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن بدون مشورت با پزشک خودداری کنید. اگر لازم بود، از پزشک بپرسید آیا می‌توانید از استامینوفن برای کاهش درد استفاده کنید یا خیر.
3. هرگز دو داروی مسکن را هم‌زمان به کودک ندهید، مگر اینکه پزشک دستور داده باشد. بسیاری از مسکن‌ها حاوی استامینوفن هستند و مصرف بیش از حد آن می‌تواند به کبد آسیب برساند.
4. در صورت خونریزی، بدن کودک ممکن است مقداری آهن از دست بدهد؛ بنابراین مصرف مواد غذایی غنی از آهن بسیار مهم است. از جمله:
5. گوشت قرمز، مرغ، تخم ‌مرغ و غذاهای دریایی
6. حبوبات، کشمش، نان سبوس‌دار و سبزی‌های برگ‌سبز مانند اسفناج
7. در صورت نیاز، می‌توانید از کارشناس تغذیه برای تنظیم برنامه غذایی مناسب کمک بگیرید تا رژیم کودک متعادل و مقوی باشد.

پیشگیری از خونریزی گوارشی در کودکان

برای پیشگیری از خونریزی گوارشی، مراقبت دقیق از شرایط گوارشی کودک بسیار اهمیت دارد. برخی از این شرایط شامل رفلاکس معده و مری، زخم معده و روده، و کولیت اولسراتیو هستند. داروهای تجویز شده برای این بیماری‌ها را دقیقاً طبق دستور پزشک به کودک خود بدهید.

• از مصرف داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) برای کودک خود خودداری کنید، زیرا این داروها می‌توانند خطر خونریزی گوارشی را افزایش دهند.
• اگر کودک بزرگ‌تر شما سیگار می‌کشد، او را از مصرف آن منع کنید. نیکوتین و سایر مواد شیمیایی موجود در سیگار و پیپ‌ها می‌توانند خطر ایجاد زخم معده را افزایش دهند. در صورتی که فرزندتان در حال حاضر سیگار می‌کشد و نیاز به کمک برای ترک دارد، با پزشک متخصص کودک مشورت کنید.
• حتی سیگار الکترونیکی یا تنباکوی بدون دود نیز حاوی نیکوتین است و می‌تواند برای سلامت گوارش مضر باشد. قبل از استفاده کودک از این محصولات، حتماً با پزشک مشورت کنید.

تفاوت خونریزی گوارشی بالا و پایین در کودکان چیست؟

تفاوت خونریزی گوارشی بالا و پایین در کودکان در محل منشاء، نوع خون و علائم همراه است. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند تا پزشک سریع‌تر علت را شناسایی کند.

خونریزی گوارشی بالا (استفراغ)

محل منشاء: مری، معده یا اثنی‌عشر

علائم شایع:

• استفراغ خونی یا استفراغ شبیه تفاله قهوه (رنگ تیره و شبیه قهوه‌)
• درد شکم، دل‌درد یا سوزش معده
• رنگ‌پریدگی، ضعف یا خستگی ناشی از کم‌خونی

علل شایع:

• زخم معده یا اثنی‌عشر
• واریس مری
• التهاب معده (گاستریت)
• مصرف برخی داروها مثل NSAIDها

خونریزی گوارشی پایین (مدفوع)

محل منشاء: روده کوچک، روده بزرگ یا راست‌روده

علائم شایع:

• خون در مدفوع: قرمز روشن
• اسهال یا یبوست
• درد شکم یا دل‌پیچه

علل شایع:

• شکاف مقعد (Anal Fissure)
• یبوست شدید
• عفونت‌های روده
• التهاب روده (IBD: کرون یا کولیت اولسراتیو)
• پولیپ یا تومورهای نادر

هر نوع خونریزی گوارشی در کودکان باید توسط پزشک بررسی شود، حتی اگر کم و خفیف باشد.

نقش رژیم غذایی در پیشگیری

رژیم غذایی در پیشگیری از خونریزی گوارشی در کودکان نقش بسیار مهمی دارد، زیرا بسیاری از علت‌های خونریزی، مانند یبوست، التهاب روده یا زخم معده، با تغذیه سالم، قابل کنترل هستند.

1- پیشگیری از یبوست

یبوست شایع‌ترین علت خونریزی گوارشی پایین در کودکان (شکاف مقعد) است.

موارد پیشگیری:

• مصرف فیبر کافی: میوه‌ها (سیب، پرتقال، هلو)، سبزیجات (هویج، کدو، کلم)، حبوبات (عدس، نخود، لوبیا)
• مصرف غلات سبوس‌دار: نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای
• مصرف آب کافی در طول روز

2- مراقبت از معده و پیشگیری از زخم

خونریزی گوارشی بالا معمولاً به دلیل زخم یا التهاب معده و اثنی‌عشر رخ می‌دهد. تغذیه مناسب می‌تواند از آن پیشگیری کند:

• پرهیز از غذاهای خیلی چرب، سرخ‌کردنی و فست‌فودها
• محدود کردن نوشابه و آبمیوه‌های شیرین
• مصرف غذاهای سبک و کم‌ادویه
• وعده‌های غذایی منظم و کوچک به جای وعده‌های سنگین

3- حفظ سلامت روده

• مصرف ماست و محصولات پروبیوتیک برای حفظ میکروبیوم سالم روده
• مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه برای جلوگیری از التهاب و تحریک روده

4- کنترل وزن و جلوگیری از فشار روی دستگاه گوارش

• چاقی و اضافه ‌وزن می‌تواند خطر رفلاکس معده و التهاب روده را افزایش دهد، که گاهی باعث خونریزی می‌شود.
• وزن مناسب با فعالیت بدنی منظم و تغذیه متعادل حفظ شود.

نکاتی که باید والدین رعایت کنند:

• وعده‌های غذایی کودک باید شامل میوه و سبزیجات متنوع باشد.
• آب کافی در طول روز فراموش نشود.
• تنقلات ناسالم و شیرینی زیاد محدود شود.
• در صورت مشاهده مدفوع سفت، خون در مدفوع یا دل‌درد مکرر، با پزشک مشورت شود.

چگونه بفهمیم کودک خون در استفراغ یا مدفوع دارد؟

1- تشخیص خون در استفراغ (استفراغ خونی)

رنگ خون:

قرمز روشن: معمولاً ناشی از خونریزی بالای دستگاه گوارش نزدیک مری یا معده است.

قهوه‌ای یا شبیه تفاله قهوه: خون قدیمی که با اسید معده مخلوط شده و نشانه خونریزی معده یا اثنی‌عشر است.

علائم: درد شکم، رنگ‌پریدگی، ضعف، تهوع مکرر.

نکته: حتی مقدار کمی خون باید جدی گرفته شود.

2- تشخیص خون در مدفوع

رنگ خون:

قرمز روشن: معمولاً خون تازه از روده پایین یا راست‌روده است، مانند شکاف مقعد یا التهاب روده.

تیره یا سیاه: خونریزی از بخش بالای روده (معده یا اثنی‌عشر) که هضم شده و رنگ تیره پیدا کرده است.

ظاهر مدفوع:

• خون ممکن است به صورت خطوط روی مدفوع یا مخلوط با مدفوع ظاهر شود.
• در بعضی موارد مدفوع بسیار شل یا اسهالی است و خون همراه آن مشاهده می‌شود.

3- نکاتی که باید والدین رعایت کنند:

• همیشه مدفوع و استفراغ را با دقت بررسی کنید و در صورت مشاهده خون، حتی مقدار کم، عکس یا نمونه‌ای برای بررسی پزشک آماده داشته باشید.
• رنگ، مقدار و دفعات خونریزی را یادداشت کنید تا پزشک بهتر تصمیم‌گیری کند.
• علائم همراه مثل درد شکم، تب، استفراغ مکرر، رنگ‌پریدگی یا ضعف را جدی بگیرید.
• در موارد خونریزی واضح یا مکرر، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

بهترین آزمایشگاه برای تشخیص خونریزی گوارشی در کودکان

آزمایشگاه پاتوبیولوژی و ژنتیک اوستا واقع در تهران، خیابان ولی‌عصر، ابتدای خیابان مطهری، نبش خیابان لارستان، پلاک  414، یکی از مراکز پیشرفته تشخیص آزمایشگاهی است.

اگر به‌ دنبال یک آزمایشگاه مطمئن برای تشخیص خونریزی گوارشی در کودکان هستید، این مرکز گزینه‌ای بسیار مناسب به شمار می‌آید.

چرا آزمایشگاه اوستا برای تشخیص خونریزی گوارشی در کودکان انتخاب مناسبی است؟

دقت و گستردگی آزمایش‌ها

• این آزمایشگاه دارای بخش‌های پاتوبیولوژی، بیوشیمی، هماتولوژی، میکروب‌شناسی، ژنتیک و غیره است.
• برای کودکی که مشکوک به خونریزی گوارشی است (مثلاً خون در مدفوع یا استفراغ)، نیاز به تشخیص دقیق دارد و اوستا می‌تواند تست‌های لازم را کامل انجام دهد.

نمونه‌گیری مطمئن و رعایت استانداردها

• این مرکز از دستگاه‌ها و فرآیندهای کنترل کیفیت داخلی و خارجی برخوردار است. یعنی نتایج آزمایش برخلاف برخی آزمایشگاه‌ها، قابل اعتمادتر خواهند بود.

امکان گرفتن نمونه با توضیح کامل

برای کودکی که ممکن است نیاز به تست مدفوع، خون مخفی یا سایر تست‌های گوارشی داشته باشد، آماده‌سازی دقیق لازم است؛ آزمایشگاه اوستا با ارائه توضیحات لازم به خانواده می‌تواند کمک کند تا فرآیند به درستی انجام شود.

موقعیت مکانی مناسب در تهران

دسترسی آسان در منطقه مرکزی تهران (خیابان ولیعصر/ مطهری) برای بسیاری از خانواده‌ها قابل قبول است و مراجعه حضوری بدون مشکل خاصی انجام می‌شود.

نکاتی که والدین باید بدانند:

قبل از مراجعه، حتماً توضیح دهید که کودک مشکوک به خونریزی گوارشی است (مثلاً خون در مدفوع یا استفراغ) تا بخش پذیرش بداند چه تست‌هایی لازم است.

برخی تست‌ها مانند «خون مخفی در مدفوع» یا «کالپروتکتین مدفوع» ممکن است قبلاً توضیح داده شده باشند. آزمایشگاه اوستا در وب‌سایت خود به برخی از این تست‌ها اشاره داشته است.

در صورتی‌که کودک بیمار است یا استفراغ متوالی دارد، سریع‌تر مراجعه شود.

مطالب مشابه:

عفونت روده‌ چیست؟ علت، علائم و راه‌های درمان موثر

علائم کمبود ویتامین B در بدن و منابع غذایی آن

5 مشکل شایع گوارشی مردان

بیماری‌ های گوارشی

منبع: saintlukeskc – samitivejhospitals – myhealth.alberta