آزمایش هورمون hCG و تشخیص بارداری

آزمایش هورمون hCG و تشخیص بارداری

هورمون گونادوتروپین جفتی انسانی یا همان hCG هورمونی است که توسط جفت در دوران بارداری ترشح می‌شود. به این هورمون، هورمون بارداری هم می‌گویند، زیرا نقش مهمی به‌ ویژه در سه‌ ماهه اول بارداری ایفا می‌کند. تست‌های بارداری (خونی و ادراری) نیز با اندازه‌گیری سطح hCG، بارداری را تشخیص می‌دهند.

میزان hCG در اوایل بارداری با سرعت زیادی افزایش می‌یابد و تقریباً هر سه روز دو برابر می‌شود. پزشکان معمولاً روند افزایش hCG را در هفته‌های ابتدایی بررسی می‌کنند تا از پیشرفت طبیعی بارداری مطمئن شوند.

نکته مهم این است که سطح بالای hCG در افرادی که باردار نیستند، می‌تواند نشانه‌ی برخی سرطان‌ها باشد. در موارد نادر، تومورهای سلول‌های جنینی یا برخی سلول‌های سرطانی می‌توانند باعث تولید hCG شوند. به همین دلیل پزشکان گاهی از آزمایش hCG برای تشخیص سرطان، ارزیابی روند درمان یا بررسی عود بیماری استفاده می‌کنند.

وظیفه هورمون hCG در بدن

هورمون hCG اولین هورمونی است که پس از لقاح توسط جفت ترشح می‌شود. این هورمون به بدن علامت می‌دهد که بارداری آغاز شده است؛ بنابراین قاعدگی متوقف می‌شود و بدن شروع به تولید هورمون‌های ضروری دیگر مانند پروژسترون و استروژن می‌کند.

پروژسترون با ضخیم‌تر کردن دیواره رحم و حفظ آرامش آن، شرایط لازم برای ادامه بارداری را فراهم می‌سازد.

استروژن نیز به رشد اندام‌های جنین، افزایش جریان خون به جفت و آمادگی بدن برای زایمان کمک می‌کند.

به‌طور خلاصه، می‌توان hCG را اولین پشتیبان هورمونی بارداری دانست که با فراخواندن سایر هورمون‌ها، شرایط مناسب برای رشد جنین را ایجاد می‌کند.

زمان تولید hCG در بدن

در حالت عادی، مقدار بسیار کمی از hCG در بدن همه افراد وجود دارد، اما در دوران بارداری سطح آن به‌سرعت بالا می‌رود و به میزانی می‌رسد که تنها در بارداری مشاهده می‌شود. اوج این هورمون معمولاً در حدود هفته 10 بارداری است و پس از آن تا زمان زایمان به‌تدریج کاهش می‌یابد.

سطح هورمون hCG و تشخیص بارداری

به‌طور معمول، سطح hCG بالاتر از 25 واحد میلی‌ بین‌المللی در هر میلی‌لیتر (mIU/mL) نشانه بارداری است. البته برای اطمینان کامل، پزشک ممکن است چند روز بعد، دوباره آزمایش hCG را تکرار کند تا افزایش سطح آن تأیید شود.

سطح hCG در دوران بارداری

اعداد و مقادیر hCG تنها به‌عنوان راهنما در نظر گرفته می‌شوند، زیرا سرعت افزایش این هورمون ممکن است در هر فرد متفاوت باشد. آنچه اهمیت دارد، روند تغییر سطح hCG است نه مقدار دقیق آن. پزشک در صورت نیاز، سطح hCG شما را بررسی کرده و تفسیر نتایج را در ارتباط با بارداری توضیح می‌دهد. به یاد داشته باشید، حتی در بارداری‌های سالم نیز ممکن است سطح hCG کمتر از حد میانگین باشد.

آزمایش هورمون hCG در دوران بارداری هر چند وقت انجام می‌شود؟

سطح hCG به‌طور روتین در دوران بارداری بررسی نمی‌شود. پزشکان معمولاً در سه‌ماهه اول و زمانی که نگرانی درباره روند بارداری وجود دارد، این آزمایش را درخواست می‌کنند. اگر سطح hCG پایین‌تر از حد انتظار باشد، پزشک معمولاً چند روز بعد آزمایش را تکرار می‌کند تا روند افزایش آن مشخص شود. در برخی موارد، hCG به‌عنوان بخشی از غربالگری‌های ژنتیکی پیش از تولد اندازه‌گیری می‌شود.

روش‌های آزمایش هورمون hCG

برای سنجش hCG می‌توان از دو روش استفاده کرد:

• کیفی (Qualitative): این آزمایش تنها مثبت یا منفی بودن hCG را مشخص می‌کند و برای تأیید بارداری کاربرد دارد. می‌توان آن را با نمونه خون یا ادرار انجام داد.

• کمی (Quantitative): در این روش، مقدار دقیق hCG در خون اندازه‌گیری می‌شود. این نوع آزمایش علاوه بر تأیید بارداری، برای تشخیص بارداری‌های غیرطبیعی نیز به کار می‌رود.

به یاد داشته باشید، سطح پایین hCG به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد. پزشک برای اطمینان، معمولاً طی 2 تا 3 روز دوباره آزمایش را تکرار می‌کند یا از سونوگرافی بارداری کمک می‌گیرد.

معنی سطح پایین hCG

کاهش یا پایین بودن سطح hCG می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد از جمله:

• بارداری پوچ (Blighted ovum)
• سقط جنین
• بارداری خارج رحمی
• اشتباه در محاسبه زمان آخرین قاعدگی

در این شرایط پزشک سطح hCG را طی چند روز دوباره بررسی کرده یا از سونوگرافی برای تأیید بارداری استفاده می‌کند.

معنی سطح بالای hCG

افزایش غیرعادی سطح hCG می‌تواند نشانه یکی از موارد زیر باشد:

• بارداری بیشتر از سن تخمینی
• بارداری چندقلویی (دوقلو، سه‌قلو و بیشتر)
• بارداری مولار یا بیماری‌های تروفوبلاستیک بارداری (GTD)
• در موارد نادر، برخی سرطان‌ها نیز باعث افزایش hCG می‌شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اغلب افراد از سطح دقیق hCG خود اطلاعی ندارند، مگر اینکه نتایج آزمایش را مشاهده کنند. پزشکان معمولاً تنها در اوایل بارداری سطح hCG را بررسی می‌کنند و در ادامه فقط در صورت وجود مشکل دوباره آن را می‌سنجند. اگر درباره نتایج آزمایش hCG سؤالی دارید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.

چه زمانی باید آزمایش بارداری انجام داد؟

رایج‌ترین زمان انجام آزمایش بارداری، زمانی است که احتمال بارداری می‌دهید. در برخی موارد، بارداری می‌تواند از 10 روز پس از لقاح تشخیص داده شود. با این حال، دقت آزمایش‌ها زمانی بیشتر است که حداقل یک تا دو هفته از عقب‌افتادن قاعدگی گذشته باشد.

همچنین، آزمایش هورمون hCG ممکن است در شرایط زیر درخواست شود:

• وجود علائم بارداری خارج رحمی یا بارداری ناموفق.
• علائم احتمالی بارداری خارج رحمی شامل:
• خونریزی غیرطبیعی واژینال
• درد پایین کمر
• درد در ناحیه زیر شکم یا لگن
• گرفتگی و کرامپ در یک سمت لگن

در صورت عدم تشخیص به‌موقع بارداری خارج رحمی، علائم شدیدتری ایجاد می‌شود که نیاز به مراقبت فوری دارد. بنابراین، در صورت مشاهده این علائم، به‌خصوص اگر در سن باروری هستید، باید سریعاً با پزشک مشورت کنید.

hCG و باروری

تزریق hCG می‌تواند در درمان ناباروری نقش داشته باشد. این هورمون در روش‌های کمک‌باروری مانند آی‌وی‌اف (IVF) یا آی‌یواِی (IUI) برای تحریک تخمک‌گذاری یا حمایت از لانه‌گزینی استفاده می‌شود. افرادی که سابقه ناباروری دارند، معمولاً با دقت بیشتری از نظر سطح hCG تحت نظر قرار می‌گیرند.

نقش هورمون hCG در مردان

هورمون hCG تنها مخصوص زنان نیست. این هورمون در مردان نیز برای درمان برخی شرایط کاربرد دارد از جمله:

• پایین بودن سطح تستوسترون
• ناباروری مردان
• بیضه نزول‌نکرده (Undescended testicles)

تست بارداری در خانه

تست‌های خانگی بارداری روشی سریع و آسان برای تشخیص بارداری هستند. این تست‌ها از نظر عملکرد شبیه آزمایش کیفی hCG در آزمایشگاه هستند اما نکات مهمی وجود دارد:

دستورالعمل هر تست باید به‌طور دقیق رعایت شود. حساسیت تست‌ها بر اساس برند متفاوت است.

بهتر است طبق دستورالعمل، مدتی بعد از عقب افتادن قاعدگی آزمایش انجام شود؛ تست‌های زودهنگام ممکن است نتیجه منفی کاذب بدهند.

توصیه می‌شود نمونه ادرار اول صبح استفاده شود، چون غلظت بیشتری از hCG در آن وجود دارد.

اگر تست خانگی مثبت باشد، باید برای مراحل بعدی و تأیید بارداری با پزشک مشورت کنید.

نتیجه گیری

هورمون hCG که به هورمون بارداری مشهور است، یکی از مهم‌ترین هورمون‌ها در سه‌ماهه اول بارداری است. این هورمون در تست‌های خانگی و آزمایشگاهی برای تشخیص بارداری استفاده می‌شود و می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت بارداری در اختیار پزشک قرار دهد. هرچند معمولاً نیازی به بررسی مداوم آن نیست، اما در صورت بروز مشکل، تفسیر درست سطح hCG می‌تواند به تشخیص به‌موقع کمک کند.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

آزمایش هورمون های جنسی (LH , FSH) در زنان

آزمایش ادرار (Urin analysis)؛ تفسیر کامل نتایج

اکلامپسی

جفت سر راهی

منبع: my.clevelandclinic – testing