بیماری های خودایمنی

بیماری های خودایمنی

بیماری های خودایمنی زمانی اتفاق می افتند که سیستم ایمنی بدن به جای دفاع از بدن، به آن حمله می کند. پزشکان گاهی اوقات آنها را اختلالات خودایمنی می نامند.

معمولاً سیستم ایمنی بدن مانند سیستم امنیتی داخلی عمل می کند. این سیستم به طور خودکار موادی را که نباید در بدن باشند (مانند ویروس ها، باکتری ها یا سموم) را شناسایی می کند و گلبول های سفید خون را برای از بین بردن آنها قبل از اینکه بتوانند به بدن آسیب برسانند یا فرد را بیمار کنند، می فرستد.

بیماری های خودایمنی در گروه بیماری های مزمن قرار دارند، به این معنا که اگر فردی به بیماری های خودایمنی مبتلا باشد، باید بیماری و علائم آن را تا مادام‌العمر کنترل کند.

انواع بیماری های خودایمنی

بیش از 100 بیماری خود ایمنی مختلف وجود دارد. آنها می توانند تقریباً هر بافت یا اندامی را در بدن تحت تاثیر قرار دهند، بسته به اینکه سیستم ایمنی بدن در کجا دچار اختلال می شود، از جمله:

• مفاصل
• عضلات
• پوست
• سیستم عصبی
• رگ های خونی
• سیستم گوارش
• سیستم غدد درون ریز

این لیست کاملی از بیماری های خود ایمنی نیست، اما برخی از نمونه های این بیماری ها و محل تاثیر آنها عبارتند از:

مفاصل و عضلات:

• آرتریت روماتوئید (RA)
• لوپوس
• میوزیت

سیستم گوارش:

• بیماری کرون
• بیماری سلیاک
• کولیت اولسراتیو
• گاستریت خودایمنی

پوست و رگ‌های خونی:

• سندرم شوگرن
• پسوریازیس
• آرتریت پسوریاتیک
• درماتومیوزیت
• واسکولیت روماتوئید
• اسکلرودرمی
• واسکولیت
• واسکولیت کهیری
• ویتیلیگو

سیستم غدد درون ریز:

• دیابت نوع ۱
• بیماری آدیسون
• تیروئیدیت هاشیموتو
• بیماری گریوز

سیستم عصبی:

• مولتیپل اسکلروزیس (MS)
• میاستنی گراویس (MG)
• سندرم گیلن باره
• پلی نوروپاتی التهابی مزمن دمیلینه کننده (CIPD)

شایع‌ترین اختلالات خودایمنی کدامند؟

شایع‌ترین بیماری‌ های خودایمنی عبارتند از: آرتریت پسوریاتیک، آرتریت روماتوئید، بیماری‌های بافت همبند، ام‌اس، بیماری‌ های خودایمنی تیروئید مانند هاشیموتو، بیماری سلیاک و بیماری التهابی روده.

علائم و علل بیماری‌ های خودایمنی

بیماری‌ های خودایمنی می‌توانند طیف وسیعی از علائم را ایجاد کنند. آن‌ها می‌توانند تقریباً به معنای واقعی کلمه از سر تا پا بر بدن تأثیر بگذارند.

به عنوان مثال، بیماری‌هایی که بر عضلات تأثیر می‌گذارند، می‌توانند باعث ضعف عضلات شوند. اگر فرد بیماری مانند آرتریت روماتوئید داشته باشد، ممکن است درد مفاصل، تورم یا احساس سفتی داشته باشد. دیابت نوع 1 باعث قند خون بالا (هیپرگلیسمی) می‌شود. برخی از بیماری‌های خودایمنی بر بینایی تأثیر می‌گذارند.

بسیاری از بیماری‌ های خودایمنی باعث التهاب می‌شوند که می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• احساس گرما یا داغی
• تغییر رنگ یا قرمزی روی پوست
• تورم
• درد

چه عللی باعث بیماری ‌های خودایمنی می‌ شود؟

متخصصان به طور قطعی نمی‌دانند چه عللی باعث بیماری‌ های خودایمنی می‌شود. اما این را می‌دانند که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به جای محافظت از بدن، به آن آسیب می‌رساند و باعث ایجاد علائم بیماری خودایمنی می‌شود.

عوامل خطر

برخی مطالعات نشان داده‌اند که عوامل خاصی (محرک‌ها) ممکن است خطر ابتلا به بیماری خودایمنی را افزایش دهند. برخی از محرک‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• عفونت‌های ویروسی، از جمله کووید-۱۹ و ویروس اپشتین بار.
• جنسیت، زنان بیشتر احتمال دارد که به بیماری‌های خودایمنی مبتلا شوند.
• داشتن بستگان بیولوژیکی مبتلا به بیماری‌های خودایمنی، برخی از بیماری‌های خودایمنی، بیماری‌های ژنتیکی هستند و از نسلی به نسل دیگر در یک خانواده بیولوژیکی منتقل می‌شوند.
• داشتن یک بیماری خودایمنی می‌تواند احتمال ابتلا به بیماری خودایمنی دیگر (سندرم خودایمنی چندگانه) را افزایش دهد.
• قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی، انواع خاصی از آلودگی یا سایر عوامل محیطی ممکن است باعث بیماری‌های خودایمنی شود.
• استعمال سیگار و استفاده از انواع دیگر دخانیات می‌تواند باعث بسیاری از مشکلات سلامتی، از جمله بیماری‌های خودایمنی بالقوه شود.

تشخیص و آزمایش‌ ها

پزشکان، بیماری‌ های خودایمنی را با معاینه فیزیکی و بررسی سابقه سلامتی تشخیص می‌دهند. همچنین ممکن است آزمایش‌هایی را درخواست کنند.

آزمایشات خون در بیماری‌های خودایمنی:

1. ANA (Antinuclear Antibody)

• مهم‌ترین تست غربالگری بیماری‌های خودایمنی است.
• در بیماری‌هایی مثل لوپوس (SLE)، اسکلرودرمی، شوگرن و درماتومیوزیت مثبت می‌شود.

2. Anti-dsDNA

• آنتی‌بادی اختصاصی برای لوپوس (SLE).
• بالا بودن آن معمولاً نشانه درگیری فعال بیماری، به‌ویژه در کلیه‌هاست.

3. Anti-Sm (Smith Antibody)

• آنتی‌بادی بسیار اختصاصی برای لوپوس؛ حتی اگر ANA منفی باشد، این تست ممکن است مثبت باشد.

4. ENA Panel (Extractable Nuclear Antigens)

• مجموعه‌ای از آنتی‌بادی‌ها شامل Anti-Ro/SSA، Anti-La/SSB، Anti-RNP، Anti-Jo-1 و غیره.
• برای تشخیص بیماری‌هایی مانند شوگرن، درماتومیوزیت، میوزیت، میکسد کانکتیو تیشو دیزیز و دیگر بیماری‌های بافت همبند استفاده می‌شود.

5. Anti-CCP (Anti-Cyclic Citrullinated Peptide)

• آنتی‌بادی اختصاصی برای آرتریت روماتوئید.
• در مراحل ابتدایی بیماری نیز می‌تواند مثبت باشد و به تشخیص کمک کند.

6. Rheumatoid Factor (RF)

• آنتی‌بادی‌ای که در آرتریت روماتوئید و برخی بیماری‌های دیگر مشاهده می‌شود.
• در افراد سالم یا مسن نیز گاهی ممکن است به‌صورت مثبت مشاهده شود.

7. Antiphospholipid Antibodies (aPL)

• شامل Anti-cardiolipin، Lupus anticoagulant و β2-glycoprotein I.
• در سندرم آنتی‌فسفولیپید (APS) مشاهده می‌شود و خطر لخته شدن خون را افزایش می‌دهد.

8. Complement (C3, C4)

• در برخی بیماری‌ های خودایمنی مانند لوپوس ممکن است کاهش یابد.
• برای پیگیری فعالیت بیماری نیز کاربرد دارد.

9. ANCA (Anti-Neutrophil Cytoplasmic Antibodies)

• برای تشخیص واسکولیت‌ها مانند گرانولوماتوز با پلی‌آنجئیت (Wegener’s) و پلی‌آنژئیت میکروسکوپی به‌کار می‌رود.
• دو نوع: c-ANCA و p-ANCA.

10. HLA Typing (مثل HLA-B27)

• بررسی ژنتیکی برای برخی بیماری‌ها مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان، آرتریت پسوریاتیک و یوبئیت مزمن.

11. ESR و CRP

• شاخص‌های التهاب غیراختصاصی که در بسیاری از بیماری‌های خودایمنی افزایش می‌یابند.

12. CBC (Complete Blood Count)

• بررسی کم‌خونی، کاهش پلاکت یا گلبول سفید که ممکن است نشانه‌ای از بیماری‌های خودایمنی یا عوارض دارویی باشد.

همچنین ممکن است پزشک برخی آزمایش‌های تصویربرداری را تجویز کنند، از جمله:

• عکسبرداری با اشعه ایکس.
• MRI
• CT Scan
• سونوگرافی

درمان بیماری های خودایمنی

بیماری‌ های خودایمنی می‌توانند به درمان‌های متنوعی نیاز داشته باشند. درست مانند طیف گسترده‌ای از علائمی که ایجاد می‌کنند، درمان‌هایی توصیه می شوند، به نوع بیماری بستگی دارد. سیستم ایمنی، عوامل ژنتیک و عوامل محیطی هر فرد متفاوت است. این بدان معناست که درمان‌هایی که مؤثر هستند، منحصر به فرد خواهند بود.

برخی از درمان‌ های رایج برای کنترل علائم بیماری‌های خودایمنی عبارتند از:

• مسکن‌ها
• داروهای ضد التهابی مانند NSAIDها یا کورتیکواستروئیدها
• داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
• فیزیوتراپی
• کاردرمانی
• تزریق IVIG

ممکن است بر اساس نوع بیماری، به درمان ‌های خاصی نیاز باشد. به عنوان مثال، افراد مبتلا به دیابت نوع 1 به انسولین درمانی نیاز دارند و افراد مبتلا به بیماری سلیاک باید رژیم غذایی بدون گلوتن داشته باشند.

نتیجه گیری

بیماری‌ های خودایمنی زیادی وجود دارند که برخی از آنها علائمی ایجاد می‌کنند که بر کیفیت زندگی فرد تأثیر می‌گذارند، اما در غیر این صورت تهدیدکننده حیات نیستند. سایر بیماری‌های خودایمنی جدی‌تر هستند و می‌توانند باعث آسیب بافتی پایدار شوند.
در بسیاری از موارد، راهکارهای مدیریتی مانند مصرف دارو، اصلاح رژیم غذایی و ایجاد تغییرات در سبک زندگی می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.
در نهایت، پزشک می‌تواند به تشخیص و توصیه درمان برای بیماری‌های خودایمنی خاص کمک کند.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

بیماری کرون

بیماری گریوز

سیستم ایمنی ضعیف

لوپوس چیست؟