ناباروری چیست؟ علت‌ها، آزمایش‌های تشخیص و روش‌های درمان

ناباروری وضعیتی است که در آن پس از یک سال تلاش برای باردار شدن نمی‌توانید باردار شوید. علل ناباروری می‌تواند شامل اختلالات تخمک گذاری، اندومتریوز، تعداد کم اسپرم یا تستوسترون پایین باشد. خطر ناباروری با افزایش سن افزایش می‌یابد. گزینه‌های درمانی زیادی برای افراد مبتلا به ناباروری در دسترس است.

ناباروری وضعیتی در سیستم تناسلی است که باعث می‌شود افراد نتوانند باردار شوند. ناباروری می‌تواند هر فردی را تحت تاثیر قرار دهد و دلایل زیادی دارد.

انواع ناباروری چیست؟

اولیه: شما هرگز باردار نبوده‌اید و پس از یک سال (یا شش ماه اگر 35 سال یا بیشتر دارید) با رابطه جنسی منظم و محافظت نشده باردار نمی‌شوید.

ثانویه: شما نمی‌توانید پس از حداقل یک بارداری موفق دوباره باردار شوید.

ناباروری غیرقابل توضیح: آزمایش باروری توضیحی برای ناتوانی فرد یا زوجی برای باردار شدن، پیدا نکرده است.

علائم ناباروری و نشانه‌های هشداردهنده

علامت اصلی ناباروری ناتوانی در باردار شدن پس از شش ماه یا یک سال رابطه جنسی منظم و محافظت نشده است. ممکن است علائم دیگری نداشته باشید. اما برخی از افراد ممکن است علائم فیزیکی مانند:

• درد لگن یا شکم
• خونریزی نامنظم واژینال، پریودهای نامنظم یا بدون قاعدگی
• اختلالات آلت تناسلی یا مشکلات مربوط به انزال

چه عواملی باعث ناباروری می‌شود؟

علل و عوامل خطر ناباروری

دلایل زیادی برای ناباروری وجود دارد، و گاهی اوقات، پاسخ ساده‌ای برای باردار نشدن، وجود ندارد. فقط یک پزشک متخصص می‌تواند علت را تعیین کند و بهترین درمان را برای شما بیابد.

در حالی که علل ناباروری متفاوت است، مطالعات نشان می‌دهد که:

• 33 درصد مشکلات ناباروری‌ شامل: رحم، تخمدان‌، آلت تناسلی، بیضه‌ها می‌شود.
• 33 درصد ناباروری هر دو طرف را درگیر می‌کند یا غیرقابل توضیح است.
• 25 درصد از زوج‌های نابارور بیش از یک عامل در ناباروری آنها دارند.

برخی از علل ناباروری تنها بر یک شریک زندگی تأثیر می‌گذارد، در حالی که برخی دیگر بر هر دو طرف تأثیر می‌گذارد.

عوامل خطر ناباروری عبارتند از:

• سن، به خصوص در اواخر 30 یا 40 سالگی، برای مردان، سن نزدیک به 50 سالگی بر باروری تأثیر می‌گذارد.
• اختلالات غذایی، از جمله بی‎اشتهایی عصبی و بولیمیا
• مصرف زیاد الکل
• قرار گرفتن در معرض سموم محیطی مانند مواد شیمیایی، سرب و آفت کش‌ها
• ورزش بیش از حد
• پرتودرمانی یا شیمی درمانی
• عفونت‌های مقاربتی (STIs)
• استعمال سیگار و استفاده از محصولات تنباکو. (این موارد در حدود 13 تا 15 درصد موارد ناباروری نقش دارد.)
• سوء مصرف مواد
• داشتن چاقی یا کمبود وزن
• ناهنجاری‌های مراکز تولید کننده هورمون مغز (هیپوتالاموس یا هیپوفیز)
• شرایط و بیماری‌های مزمن

علل ناباروری برای زنان و افرادی که در بدو تولد دختر هستند:

اختلالات تخمک گذاری شایع‌ترین علت ناباروری در افراد دارای تخمدان است. تخمک گذاری فرآیندی است که در آن تخمدان یک تخمک آزاد می‌کند تا همراه با اسپرم عملیات لقاح را انجام دهد.

این عوامل می‌توانند در ناباروری زنان نقش داشته باشند:

• اندومتریوز
• ناهنجاری‌های ساختاری واژن، رحم یا لوله‌های فالوپ
• شرایط خود ایمنی مانند بیماری سلیاک یا لوپوس
• بیماری کلیوی
• بیماری التهابی لگن (PID)
• اختلالات هیپوتالاموس و هیپوفیز
• سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
• نارسایی اولیه تخمدان یا کیفیت پایین تخمک
• کم خونی داسی شکل
• فیبروم رحم یا پولیپ رحم
• بیماری تیروئید
• عقیم سازی قبل از جراحی (بستن لوله‌ها یا سالپنژکتومی)
• اختلالات ژنتیکی یا کروموزومی
• اختلال عملکرد جنسی
• عدم وجود جراحی یا مادرزادی تخمدان‌ها
• دوره‌های قاعدگی نادر یا غایب

علل ناباروری برای مردان و افرادی که در بدو تولد مرد هستند:

شایع‌ترین علت ناباروری مردان مشکلات شکل، حرکت یا تعداد کم اسپرم است.

سایر علل ناباروری مردان عبارتند از:

• سیاهرگ‌های بزرگ (واریکوسل) در کیسه بیضه، کیسه‌ای که بیضه‌های شما را نگه می‌دارد
• اختلالات ژنتیکی مانند فیبروز کیستیک
• اختلالات کروموزومی، مانند سندرم کلاین فلتر
• قرار گرفتن در معرض حرارت زیاد بیضه‌ها به دلیل لباس‌های تنگ، استفاده مکرر از جکوزی و سونا، و نگه داشتن لپ تاپ یا پدهای گرمایشی روی بیضه‌ها یا نزدیک آن
• آسیب به کیسه بیضه یا بیضه
• تستوسترون پایین (هیپوگنادیسم)
• استفاده نادرست از استروئیدهای آنابولیک
• اختلال عملکرد جنسی، مانند اختلال نعوظ، انزال، انزال زودرس یا انزال رتروگراد
• عدم انزال بیضه‌ها
• شیمی درمانی یا پرتودرمانی قبلی
• فقدان جراحی یا مادرزادی بیضه
• عقیم سازی قبل از جراحی (وازکتومی)

روش‌های تشخیص ناباروری

تشخیص ناباروری در زنان

اول، پزشک تاریخچه کامل پزشکی و جنسی شما را دریافت می‌کند.

باروری برای افراد دارای رحم شامل تخمک گذاری تخمک‌های سالم است. این بدان معناست که مغز باید سیگنال‌های هورمونی را به تخمدان ارسال کند تا تخمک آزاد شود تا از تخمدان، لوله فالوپ و دیواره رحم حرکت کند. آزمایش باروری شامل تشخیص مشکل در هر یک از این فرآیندهاست.

این آزمایش‌ها همچنین می‌توانند به تشخیص یا رد مشکلات کمک کنند:

معاینه لگن: پزشک یک معاینه لگنی را برای بررسی مشکلات ساختاری یا علائم بیماری انجام می‌دهد.

آزمایشات خون تکمیلی در ناباروری زنان:

• FSH
• LH
• Estradiol (E2)
• AMH
• TSH
• Prolactin
• Testosterone, DHEA-S
• Progesterone (روز 21 سیکل)
• Insulin و Glucose (ناشتا)
• Vitamin D

سونوگرافی ترانس واژینال: پزشک یک گره اولتراسوند را در واژن شما قرار می‌دهد تا مشکلات سیستم تولید مثل شما را بررسی کند.

هیستروسکوپی: پزشک یک لوله نازک و روشن (هیستروسکوپ) را برای بررسی رحم شما وارد واژن می‌کند.

سونوهیستروگرام سالین (SIS): پزشک رحم شما را با نمک (آب نمک استریل شده) پر می‌کند و سونوگرافی ترانس واژینال انجام می‌دهد.

سونو هیستروسالپنگوگرام (HSG): پزشک لوله‌های فالوپ شما را در طی یک روش SIS برای بررسی انسداد لوله‌ها با نمک و حباب‌های هوا پر می‌کند.

هیستروسالپنگوگرام اشعه ایکس (HSG): اشعه ایکس یک رنگ تزریقی را هنگام عبور از لوله‌های فالوپ بررسی می‌کند. این آزمایش به دنبال انسداد است.

لاپاراسکوپی: پزشک شما یک لاپاروسکوپ (لوله نازک با دوربین) را در یک برش کوچک شکمی قرار می‌دهد. این روش به شناسایی مشکلاتی مانند اندومتریوز، فیبروم رحم و بافت اسکار کمک می‌کند.

تشخیص ناباروری در مردان

تشخیص ناباروری در افراد دارای آلت تناسلی معمولاً مستلزم اطمینان از انزال اسپرم سالم است. اکثر آزمایش‌های باروری مشکلات اسپرم را بررسی می‌کنند.

این آزمایش‌ها می‌توانند به تشخیص یا رد مشکلات کمک کنند:

تجزیه و تحلیل مایع منی: این آزمایش تعداد کم اسپرم و تحرک ضعیف اسپرم را بررسی می‌کند. برخی از افراد برای برداشتن اسپرم از بیضه خود برای آزمایش نیاز به بیوپسی سوزنی دارند.

آزمایشات خون تکمیلی در ناباروری مردان:

• FSH
• LH
• Total & Free Testosteron
• Prolactin
• TSH
• Inhibin B
• Vitamin D

سونوگرافی کیسه بیضه: سونوگرافی از کیسه بیضه شما واریکوسل یا سایر مشکلات بیضه را مشخص می‌کند.

آزمایشات عمومی و تکمیلی مشترک:

• CBC، ESR، CRP
• Blood Sugar, HbA1c
• STD Panel (HIV, HBsAg, HCV, VDRL)
• Karyotype (کاریوتایپ)
• Anti-Sperm Antibody
• Anti-TPO, Anti-Tg

نمونه‌گیری در منزل برای بررسی ناباروری

اگر برای بررسی علل ناباروری نیاز به انجام آزمایش‌های تخصصی دارید، دیگر نیازی به مراجعه حضوری نیست. می‌توانید خدمات نمونه‌گیری در منزل را از آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا رزرو کنید. کارشناسان حرفه‌ای ما با رعایت کامل اصول استریل و پروتکل‌های بهداشتی، در محل شما حضور یافته و نمونه‌های خون، ادرار یا هورمونی مورد نیاز برای آزمایش‌های ناباروری (مانند FSH، LH، AMH، تستوسترون و پرولاکتین) را جمع‌آوری می‌کنند.

با استفاده از این سرویس، شما می‌توانید بدون اتلاف وقت و در محیطی آرام، نمونه‌گیری ناباروری در منزل را انجام دهید و نتایج دقیق و قابل اعتماد خود را به‌صورت آنلاین از آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا دریافت کنید.

آیا ناباروری قابل درمان است؟

بله، اما بستگی به علت دارد. در 85 تا 90 درصد موارد، اصلاح سبک زندگی، دارو، ART یا جراحی می‌تواند ناباروری را درمان کند و به فرد اجازه باردار شدن را بدهد.

درمان و پیشگیری ناباروری

درمان ناباروری بیشتر به علت و اهداف شما بستگی دارد. سن شما، مدت زمانی که برای باردار شدن تلاش کرده‌اید و ترجیحات شخصی شما عواملی در تصمیم گیری برای درمان هستند. گاهی اوقات، یک فرد نیاز به درمان دارد، اما در موارد دیگر، درمان هر دو شریک زندگی را شامل می‌شود.

در بیشتر موارد، افراد و زوج‌های مبتلا به ناباروری شانس بالایی برای بارداری دارند. مواردی مانند دارو، جراحی یا فناوری کمک باروری (ART) می‌تواند کمک کننده باشد. اغلب، تغییر سبک زندگی یا بهبود دفعات و زمان آمیزش می‌تواند شانس بارداری شما را افزایش دهد. درمان همچنین می‌تواند شامل ترکیبی از روش‌ها باشد.

درمان ناباروری در زنان

درمان‌های ناباروری در زنان و افرادی که در بدو تولد زنان تعیین شدند عبارتند از:

اصلاح سبک زندگی: افزایش یا کاهش وزن، ترک سیگار یا استفاده از مواد مخدر و بهبود سایر شرایط سلامتی می‌تواند شانس بارداری شما را افزایش دهد.

داروها: داروهای باروری تخمدان‌های شما را تحریک می‌کنند تا تخمک‌های بیشتری را تخمک‌گذاری کنند، که احتمال بارداری شما را افزایش می‌دهد.

جراحی: جراحی می‌تواند لوله‌های فالوپ مسدود شده را باز کند و پولیپ‌ها، فیبروم‌ها یا بافت اسکار را از بین ببرد.

درمان ناباروری در مردان

درمان‌های ناباروری در صورت داشتن آلت تناسلی یا بیضه عبارتند از:

داروها: داروها می‌توانند سطح تستوسترون یا سایر هورمون‌ها را افزایش دهند. همچنین داروهایی برای اختلال نعوظ وجود دارد که به شما در حفظ نعوظ در حین رابطه جنسی کمک می‌کند.

جراحی: برخی از مردان برای باز کردن انسداد لوله‌های حامل اسپرم یا ترمیم مشکلات ساختاری نیاز به جراحی دارند. جراحی واریکوسل می‌تواند اسپرم را سالم‌تر کند و شانس باروری را بهبود بخشد.

درمان‌های رایج باروری چیست؟

برخی از زوج‌ها برای باردار شدن با استفاده از فناوری کمک باروری (ART) به کمک بیشتری نیاز دارند. ART هر گونه درمان باروری است که شامل یک پزشک متخصص است که اسپرم یا تخمک را کنترل می‌کند. برای افزایش احتمال بارداری، می‌توانید قبل از امتحان یکی از این گزینه‌ها از داروهایی برای تحریک تخمک‌گذاری استفاده کنید:

لقاح آزمایشگاهی (IVF): IVF شامل بازیابی تخمک‌ها از تخمدان و قرار دادن آنها همراه با اسپرم در ظرف آزمایشگاهی است. اسپرم تخمک‌ها را بارور می‌کند و پزشک یک تا سه تخمک بارور شده (جنین) را به رحم شما منتقل می‌کند.

تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI): این روش ممکن است در طی فرآیند IVF انجام شود. یک جنین شناس یک اسپرم را مستقیماً به هر تخمک تزریق می‌کند. سپس، پزشک یک تا سه جنین را به رحم شما منتقل می‌کند.

لقاح داخل رحمی (IUI): پزشک از یک لوله بلند و نازک برای قرار دادن اسپرم به طور مستقیم در رحم شما استفاده می‌کند. IUI گاهی اوقات لقاح مصنوعی نامیده می‌شود.

روش هچینگ: فرآیندی که شامل باز کردن لایه بیرونی جنین می‌شود تا لانه گزینی آن در دیواره رحم آسان‌تر شود.

ART شخص ثالث: زوجین ممکن است از تخمک اهداکننده، اسپرم اهداکننده یا جنین اهداکننده استفاده کنند. برخی از زوج‌ها به ناقل حاملگی یا جانشین نیاز دارند.

عوارض درمان چیست؟

احتمال بیشتر چندقلوها (دوقلو، سه قلو یا بیشتر): تولید چند تخمک و انتقال بیش از یک جنین خطر باردار شدن با بیش از یک جنین را افزایش می‌دهد. عوارضی مانند سقط جنین، زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد، مرگ نوزادان و عوارض طولانی مدت سلامتی در زنان باردار با چند جنین شایع‌تر است.

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS): وضعیتی که باعث دردناک و متورم شدن تخمدان‌ها در نتیجه مصرف داروهای باروری می‌شود. ممکن است جدی شود و نیاز به مراقبت فوری پزشکی داشته باشد.

حاملگی خارج از رحم: IVF خطر حاملگی خارج از رحم را افزایش می‌دهد.

سیکل‌های ناموفق: سیکل ناموفق زمانی است که شما تحت درمان ناباروری قرار می‌گیرید و به بارداری ختم نمی‌شود.

پیشگیری

شما می‌توانید این اقدامات را برای محافظت از باروری خود انجام دهید، به خصوص در هنگام تلاش برای باردار شدن:

• یک رژیم غذایی متعادل داشته باشید و وزنی را حفظ کنید که برای شما سالم باشد
• سیگار نکشید، از مواد مخدر سوء استفاده نکنید و الکل ننوشید
• درمان بیماری‌های مقاربتی
• قرار گرفتن در معرض سموم محیطی را محدود کنید
• از نظر بدنی فعال بمانید، اما در ورزش زیاده روی نکنید
• لقاح را تا سنین بالا به تعویق نیندازید
• تحت روش‌های حفظ باروری (انجماد تخمک یا اسپرم)

نتیجه‌گیری

ناباروری یکی از چالش‌های مهم در سلامت باروری است که می‌تواند به دلایل مختلفی مانند اختلالات هورمونی، مشکلات ساختاری، سبک زندگی یا افزایش سن رخ دهد. تشخیص زودهنگام و مراجعه به پزشک متخصص نقش تعیین‌کننده‌ای در شناسایی علت و انتخاب بهترین روش درمان دارد. با پیشرفت علم و روش‌های نوینی مانند IVF، IUI و ICSI، امروزه بسیاری از زوج‌ها شانس بالایی برای تجربه بارداری موفق دارند. انجام آزمایش‌های دقیق ناباروری در یک آزمایشگاه معتبر می‌تواند اولین گام در مسیر درمان مؤثر و تصمیم‌گیری آگاهانه باشد.

مطالب مشابه:

آزمایش FBS

دیابت بارداری

بیماری‌های مقاربتی STDs

آزمایش CBC (شمارش کامل خون)

منبع: my.clevelandclinic

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.