هیپوگنادیسم چیست؟ علت، علائم و راه‌های تشخیص و درمان

هیپوگنادیسم چیست؟ علت، علائم و راه‌های تشخیص و درمان

هیپوگنادیسم را می‌توان به عنوان کمبود هورمون‌های جنسی یا کمبود غدد جنسی توصیف کرد. غدد جنسی در زنان و مردان وجود دارد. در مردان، این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که بیضه‌ها قادر به تولید هورمون‌های جنسی مردانه مانند تستوسترون یا اسپرم نیستند. برعکس، زنان ممکن است در چرخه قاعدگی و کنترل ویژگی‌های جنسی ثانویه مانند رشد سینه دچار مشکل شوند.

انواع هیپوگنادیسم

سه نوع اصلی هیپوگنادیسم وجود دارد: اولیه، ثانویه و یوگنادوتروپیک.

هیپوگنادیسم اولیه

این اختلالی است که در آن بدن به دلیل مشکلی در غدد جنسی، هورمون‌های جنسی کافی ندارد. غدد جنسی ممکن است هنوز بتوانند پیام‌های مورد نیاز برای تولید هورمون‌ها را از مغز دریافت کنند، اما نمی‌توانند هورمون‌های لازم را تولید کنند. این بیماری همچنین به عنوان هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک شناخته می‌شود.

هیپوگنادیسم ثانویه

در این نوع، مشکل معمولاً در مغز است. غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس اندامی کوچک در مغز یا نزدیک آن است. این غدد، غدد جنسی را کنترل می‌کنند و هرگونه مشکلی در آنها می‌تواند منجر به عدم دریافت تحریک مورد نیاز غدد جنسی شود. این بیماری همچنین به عنوان هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک یا مرکزی شناخته می‌شود.

هیپوگنادیسم یوگنادوتروپیک

در این نوع، ممکن است علائم این اختلال تجربه شود، حتی اگر غدد هیپوفیز به روشی که قرار است عمل کنند، عمل کنند. این بیماری در درجه اول زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند تخمدان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد و باعث مشکلاتی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) شود.

علت هیپوگنادیسم چیست؟

این بیماری معمولاً به دلیل کمبود هورمون‌هایی که تخمدان‌ها یا بیضه‌ها را تحریک می‌کنند، از جمله هورمون‌های آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH)، هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینیزه کننده (LH) ایجاد می‌شود. هرگونه اختلاف در تولید این هورمون‌ها می‌تواند باعث این عارضه شود. برخی از شایع‌ترین علل در زیر ذکر شده است.

علل هیپوگنادیسم اولیه:

• بیماری‌های خودایمنی مانند بیماری آدیسون و هیپوپاراتیروئیدیسم
• اختلالات ژنتیکی مانند سندرم ترنر و سندرم کلاینفلتر
• التهاب یا اوریون درگیرکننده بیضه‌ها یا تخمدان‌ها
• بیضه‌های نزول نکرده
• بیماری‌های کبد و کلیه
• جراحی روی اندام‌های جنسی
• قرار گرفتن در معرض اشعه

هیپوگنادیسم ثانویه ممکن است نتیجه موارد زیر باشد:

• اختلالات ژنتیکی مانند سندرم کالمن (رشد غیرطبیعی هیپوتالاموس)
• آسیب به هیپوتالاموس یا غده هیپوفیز
• وجود تومور در غده هیپوفیز یا نزدیک آن
• اختلالات هیپوفیز
• عفونت‌ها، از جمله HIV
• بیماری‌های التهابی مانند سارکوئیدوز و سل
• چاقی
• کاهش وزن سریع
• کمبودهای تغذیه‌ای
• استفاده از استروئیدها یا مواد افیونی
• جراحی مغز
• قرار گرفتن در معرض اشعه
• هموکروماتوز، که زمانی رخ می‌دهد که بدن آهن زیادی جذب می‌کند.

هیپوگنادیسم یوگونادوتروپیک ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:

• تأخیر در قاعدگی
• سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
• هیپرپرولاکتینمی یا مقادیر اضافی هورمون پرولاکتین

علائم هیپوگنادیسم چیست؟

علائمی که ممکن است زنان را تحت تأثیر قرار دهد عبارتند از:

• عدم قاعدگی
• رشد آهسته یا عدم وجود سینه
• ترشحات شیری از سینه‌ها
• گرگرفتگی
• ریزش موی بدن
• میل جنسی کم یا عدم وجود میل جنسی
• ناباروری
• پوکی استخوان

علائمی که ممکن است مردان را تحت تأثیر قرار دهد عبارتند از:

• رشد غیرطبیعی سینه
• کاهش رشد آلت تناسلی و بیضه‌ها
• تحلیل عضلات
• اختلال نعوظ
• پوکی استخوان
• ناباروری
• خستگی
• گرگرفتگی
• ریزش موی بدن
• میل جنسی کم یا عدم وجود میل جنسی
• مشکل در تمرکز

تشخیص

پزشک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد تا تأیید کند که رشد جنسی فرد نسبت به سن طبیعی است. آنها ممکن است توده عضلانی، موی بدن و اندام‌های جنسی را بررسی کنند.

آزمایش‌های خون:

جهت بررسی هورمون جنسی: هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینیزه کننده (LH)

غده هیپوفیز این هورمون‌ها را که به عنوان گنادوتروپین نیز شناخته می‌شوند، تولید می‌کند.

پزشک همچنین ممکن است با انجام آزمایشی مانند آزمایش هورمون ضد مولرین (AMH) تعداد تخمک‌ها را ارزیابی کند.

در مردان سطح تستوسترون آزمایش می‌شود. آزمایش‌های تستوسترون معمولاً صبح‌ها که سطح هورمون در بالاترین حد است، انجام می‌شود. پزشک همچنین ممکن است برای بررسی تعداد اسپرم، تجزیه و تحلیل مایع منی را تجویز کند. هیپوگنادیسم می‌تواند تعداد اسپرم را کاهش دهد.
علاوه بر این، پزشک ممکن است آزمایش‌های خون بیشتری را برای کمک به تأیید تشخیص و رد هرگونه علت زمینه‌ای تجویز کند. این موارد عبارتند از:

آزمایش پرولاکتین: هورمون پرولاکتین باعث رشد سینه و تولید شیر مادر در زنان می‌شود، اما در مردان هم نیز وجود دارد.

آزمایش‌های عملکرد تیروئید: پزشک همچنین ممکن است سطح هورمون تیروئید را بررسی کند. مشکلات تیروئید می‌تواند علائمی مشابه هیپوگنادیسم ایجاد کند.

آزمایش آهن: سطح آهن می‌تواند بر هورمون‌های جنسی تأثیر بگذارد. به همین دلیل، پزشک ممکن است آزمایش آهن را برای بررسی سطح بالای آهن خون انجام دهد.

آزمایش‌های ژنتیکی: پزشک ممکن است آزمایش ژنتیک انجام دهد، به خصوص اگر فرد مشکوک به ناهنجاری کروموزومی مانند سندرم ترنر باشد.

آزمایشات تصویربرداری:

آزمایش‌های تصویربرداری نیز می‌توانند در تشخیص مفید باشند.

از سونوگرافی می‌توان برای ایجاد تصویری از تخمدان‌ها و بررسی هرگونه مشکل، از جمله کیست تخمدان و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) استفاده کرد.

پزشک ممکن است MRI یا سی‌تی‌اسکن را برای بررسی تومورها در غده هیپوفیز یا نزدیک آن تجویز کند.

درمان‌ هیپوگنادیسم

اگر هیپوگنادیسم ناشی از توموری باشد که غده هیپوفیز را تحت تأثیر قرار می‌دهد، درمان برای همه جنسیت‌ها مشابه است. درمان برای کوچک کردن یا برداشتن تومور ممکن است شامل دارو، پرتودرمانی یا جراحی باشد.

درمان‌های مختص هیپوگنادیسم زنانه یا مردانه در زیر شرح داده شده است.

درمان هیپوگنادیسم در زنان

درمان شامل افزایش میزان هورمون‌های جنسی زنانه خواهد بود. درمان‌ها بسته به نوع هیپوگنادیسم و اینکه آیا قصد بارداری دارند یا خیر، متفاوت خواهد بود.

در صورت داشتن هیپوگنادیسم اولیه و نارسایی واقعی تخمدان، معمولاً باید انواع جایگزین باروری را بررسی کرد. گزینه‌ها عبارتند از:

• اهدای تخمک
• استفاده از یک حامل بارداری
• فرزندخواندگی

اگر هیپوگنادیسم ثانویه و سطح FSH پایین باشد، معمولاً به تزریق FSH نیاز است. برخی از افراد برای تحریک تخمک‌گذاری به تزریق FSH و هورمون کوریوگونادوتروپین انسانی (hCG) نیاز دارند. برخی از افراد همچنین به درمان با استروژن نیاز دارند. اگر هیسترکتومی انجام شود، احتمالاً درمان با استروژن اولین توصیه درمانی خواهد بود.

از آنجا که افزایش سطح استروژن می‌تواند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش دهد، اگر هیسترکتومی انجام نشود، ترکیبی از استروژن و پروژسترون تجویز می‌شود. در صورت مصرف استروژن، پروژسترون می‌تواند خطر ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش دهد.
سایر درمان‌ها می‌توانند علائم خاصی را هدف قرار دهند. برای هیپوگنادیسم یوگنادوتروپیک، پزشک معمولاً علت اصلی، مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) را درمان می‌کند.

درمان هیپوگنادیسم در مردان

تزریق هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) یا گنادوتروپین‌ها (مانند hCG یا FSH) ممکن است باعث بلوغ یا افزایش تولید اسپرم شود.
در صورت داشتن هیپوگنادیسم اولیه، برداشت اسپرم و اهدای اسپرم را می توان به عنوان گزینه‌هایی برای بارداری و همچنین تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) بررسی نمود. همچنین ممکن است درمان جایگزینی تستوسترون (TRT) تجویز شود.

پیشگیری

برای جلوگیری از هیپوگنادیسم، باید عوامل خطر خاصی مانند ورزش منظم، اجتناب از چاقی و داشتن رژیم غذایی سالم را رعایت کرد.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

ناباروری در مردان

ناباروری

هیپواسپرمی

تستوسترون