علائم و درمان سنگ کلیه

علائم و درمان سنگ کلیه

سنگ‌های کلیه گاهی بسیار کوچک هستند و بدون اینکه فرد متوجه شود از مجاری ادراری دفع می‌شوند. اما در برخی موارد، این سنگ‌ها رشد کرده و حتی ممکن است به اندازه یک توپ گلف برسند. وجود سنگ‌های بزرگ‌تر می‌تواند هنگام خروج از بدن، درد شدید و آزاردهنده‌ای ایجاد کند.
اگر سنگ کلیه درمان نشود، می‌تواند مشکلات متعددی مانند اختلال در دفع ادرار، عفونت‌های ادراری و حتی آسیب به کلیه‌ها را به همراه داشته باشد.

بر اساس تحقیقات، بروز سنگ کلیه بسیار شایع است و به نظر می‌رسد آمار آن رو به افزایش باشد. عواملی مانند رژیم غذایی نامناسب و تغییرات آب‌وهوایی می‌توانند در این روند نقش داشته باشند.

در این مطلب به شما توضیح می‌دهیم که چگونه سنگ کلیه را تشخیص دهید و در صورت بروز آن، چه اقداماتی باید انجام دهید.

علائم سنگ کلیه

همه‌ی سنگ‌های کلیه علائم ایجاد نمی‌کنند. برخی افراد ممکن است سنگ‌های بسیار ریز را همراه با ادرار دفع کنند بدون آنکه متوجه شوند.
با این حال، وقتی علائم ظاهر می‌شوند، معمولاً شامل موارد زیر هستند:

• درد در کشاله ران یا پهلو
• وجود خون در ادرار (هماچوری)
• حالت تهوع و استفراغ
• عفونت ادراری (UTI)
• تب و لرز (در صورت وجود عفونت)
• نیاز مکرر به دفع ادرار

اگر سنگ کلیه باعث انسداد مسیر ادرار شود، احتمال بروز عفونت کلیه وجود دارد که علائمی مانند تب و لرز، ضعف و خستگی، اسهال و ادرار تیره یا بدبو ایجاد می‌کند.
در چنین شرایطی، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

عوارض سنگ کلیه

باقی ماندن سنگ کلیه در بدن می‌تواند منجر به مشکلات جدی شود.

اگر سنگ در مسیر حالب (لوله بین کلیه و مثانه) گیر کند، عبور ادرار مختل شده و خطر ابتلا به عفونت ادراری یا عفونت کلیه افزایش می‌یابد.

تکرار مداوم سنگ‌های کلیه و انسدادهای مکرر می‌تواند زمینه‌ساز بیماری مزمن کلیوی شود.

بر اساس آمار، حدود 50% از افرادی که یک بار دچار سنگ کلیه شده‌اند، ظرف 5 تا 7 سال دوباره دچار سنگ کلیه خواهند شد.

انواع سنگ کلیه و علل آن

چهار نوع اصلی سنگ کلیه وجود دارد:

سنگ‌های کلسیمی: شایع‌ترین نوع که معمولاً از ترکیب کلسیم اضافی با مواد زائدی مثل اگزالات تشکیل می‌شوند.

سنگ‌های اسیداوریکی: در اثر کم‌آبی بدن به وجود می‌آیند. وقتی ادرار رقیق نباشد، اسیدی‌تر می‌شود و کریستال‌های اسیداوریک تشکیل می‌شوند.

سنگ‌ های استرووایت: اغلب پس از عفونت‌های ادراری ایجاد شده و ترکیبی از منیزیم و آمونیاک هستند.

سنگ‌های سیستینی: نادرتر بوده و به دلیل تجمع بیش از حد سیستین (یک اسیدآمینه در عضلات) در ادرار به وجود می‌آیند.

عوامل خطر ابتلا به سنگ کلیه

به‌جز کم‌آبی بدن، عوامل دیگری هم می‌توانند احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهند، از جمله:

• سابقه خانوادگی یا فردی ابتلا به سنگ کلیه
• سن بالای 40 سال (هرچند در کودکان هم ممکن است مشاهده شود)
• جنسیت (شایع‌تر در مردان)
• رژیم غذایی پر از پروتئین حیوانی و نمک
• سبک زندگی کم‌تحرک
• چاقی و اضافه وزن
• دیابت
• فشار خون بالا
• بارداری
• جراحی‌های اخیر گوارشی
• بیماری‌های التهابی روده یا اسهال مزمن (که جذب کلسیم را مختل می‌کنند)

همچنین مصرف برخی داروها مانند آلوپورینول (Zyloprim) یا توپیرامات (Topamax) می‌تواند خطر تشکیل سنگ کلیه را بیشتر کند. به همین دلیل، افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند بهتر است با پزشک خود مشورت داشته باشند.

پیشگیری

انجمن اورولوژی آمریکا توصیه می‌کند افراد مستعد سنگ کلیه روزانه به اندازه‌ای مایعات بنوشند که حدود ۲.۵ لیتر ادرار در شبانه‌روز تولید کنند. به‌طور میانگین، این مقدار معادل مصرف حدود ۳ لیتر مایعات در روز است.
نوشیدنی‌ها لزوماً نباید فقط آب باشند، اما آب همچنان بهترین انتخاب برای پیشگیری از سنگ کلیه است.

روش‌های تشخیص سنگ کلیه

برای اطمینان از وجود سنگ کلیه، پزشک از مجموعه‌ای از معاینات و آزمایش‌ها استفاده می‌کند، از جمله:

معاینه فیزیکی: می‌تواند نشان دهد که درد بیمار از ناحیه کلیه‌ها منشاء می‌گیرد.

آزمایش ادرار (Urinalysis): وجود خون در ادرار یا علائم عفونت را مشخص می‌کند.

آزمایش خون: به شناسایی عوارض احتمالی ناشی از سنگ کلیه کمک می‌کند.

روش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن (CT scan) یا سونوگرافی: وجود سنگ، اندازه و محل آن، انسدادهای احتمالی، وضعیت مجاری ادراری و اثرات احتمالی بر سایر اندام‌ها را نشان می‌دهند.

در دوران بارداری، سونوگرافی به‌دلیل نداشتن اشعه، جایگزین مناسب‌تری نسبت به سی‌تی‌اسکن است.

روش‌های درمان سنگ کلیه

هدف درمان، تسکین علائم و دفع سنگ است. بسته به اندازه و شدت مشکل، روش‌های درمانی متفاوتی وجود دارد:

• مصرف مایعات فراوان (خوراکی یا تزریقی) برای تسهیل خروج سنگ
• داروهای مسکن جهت کاهش درد
• داروهای مخصوص برای تسریع دفع سنگ‌های کوچک

دفع سنگ‌های کوچک

سنگ‌های ریز معمولاً با افزایش مصرف مایعات و داروهای کمکی، طی چند روز تا چند هفته به‌طور طبیعی از بدن خارج می‌شوند.

درمان سنگ‌های بزرگ

برای سنگ‌های بزرگ‌تر یا مواردی که انسداد ایجاد شده است، مداخلات پزشکی تخصصی لازم خواهد بود:

سنگ‌شکنی برون‌اندامی (SWL): استفاده از امواج صوتی (اولتراسوند) برای خرد کردن سنگ به قطعات کوچک‌تر تا راحت‌تر دفع شوند.

یورتروسکوپی (Ureteroscopy): در این روش، یک لوله باریک از طریق مجرای ادرار وارد حالب می‌شود و پزشک با استفاده از لیزر، سنگ را خرد می‌کند.

نفرولیتوتومی از راه پوست (PCNL): یک ابزار باریک از طریق پشت به داخل کلیه وارد شده و سنگ با لیزر خرد یا به‌طور مستقیم خارج می‌شود. این روش نیاز به بیهوشی عمومی دارد.

عوارض احتمالی درمان

مانند هر مداخله پزشکی، درمان سنگ‌های بزرگ کلیه نیز می‌تواند عوارضی مانند عفونت ایجاد کند. پزشک قبل از انجام عمل، این خطرات را توضیح می‌دهد تا بیمار در صورت مشاهده هرگونه علائم مشکوک، سریعاً اقدام کند.

درمان‌های خانگی و پیشگیری از سنگ کلیه

درمان‌های خانگی برای سنگ کلیه

در بیشتر موارد، سنگ‌های کوچک کلیه را می‌توان در خانه مدیریت کرد. پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند:

• مصرف مایعات فراوان برای کمک به دفع سنگ
• استفاده از داروهای مسکن و ضد تهوع بدون نسخه
• مصرف داروهای آلفابلاکر (طبق تجویز پزشک) برای تسریع عبور سنگ
• پرهیز از مصرف نمک و نوشابه‌های گازدار

حتی پس از دفع سنگ، مصرف مایعات کافی بسیار مهم است تا از تشکیل سنگ‌های جدید جلوگیری شود.

رژیم غذایی و درمان‌های طبیعی

برخی مواد غذایی و گیاهان دارویی می‌توانند به سلامت کلیه‌ها کمک کرده و خطر تشکیل سنگ را کاهش دهند.

گیاهان و ادویه‌ها

بر اساس راهنمای American Family Physician (AFP)، گیاهان دارویی سال‌هاست برای سنگ کلیه استفاده می‌شوند، اما شواهد علمی در مورد اثربخشی و ایمنی آن‌ها محدود است. برخی ترکیبات گیاهی که ممکن است مفید باشند عبارتند از:

چای سبز، توت‌ها و زردچوبه: دارای ترکیبات گیاهی (فیتونوترینت‌ها) که می‌توانند به پیشگیری از عفونت کمک کنند.

جعفری: افزایش دفع ادرار را تحریک می‌کند.

گیاه گندم‌دَرّه (Agropyron repens): به دفع سموم و پاکسازی مجاری ادراری کمک می‌کند.

مواد غذایی و مکمل‌های مفید

برخی مواد طبیعی و مکمل‌ها که حامی سلامت کلیه شناخته می‌شوند شامل موارد زیر هستند:

• ریحان
• کرفس
• سیب
• انگور
• انار
• مکمل‌های ویتامین B6 و پیریدوکسین

برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که کمبود ویتامین D در مبتلایان به سنگ کلیه شایع است، اما شواهد کافی درباره نقش ایمن و مؤثر مکمل‌های ویتامین D در پیشگیری وجود ندارد.

لوبیای قرمز (Kidney Beans) و سنگ کلیه

در طب سنتی، برخی افراد از آب‌پز غلاف لوبیای قرمز برای کمک به دفع سنگ کلیه استفاده می‌کنند. روش تهیه:

• غلاف لوبیا را حدود 6 ساعت بجوشانید.
• مایع صاف‌شده را پس از خنک شدن، هر 2 ساعت یک‌بار به مدت 1 تا 2 روز مصرف کنید.

با این حال، هیچ شواهد علمی قطعی برای اثبات اثر این روش وجود ندارد.

مواد غذایی که باید محدود شوند:

کاهش مصرف برخی مواد می‌تواند در پیشگیری از سنگ کلیه نقش داشته باشد:

• پروتئین حیوانی زیاد
• اگزالات‌ها
• نمک (سدیم)
• قندها (به‌ویژه شربت ذرت با فروکتوز بالا)
• مکمل‌های ویتامین C

خوراکی‌های غنی از اگزالات:

بسیاری از مواد غذایی پرمصرف حاوی اگزالات هستند، از جمله:

• مغزها و آجیل
• ریواس
• چغندر
• میسو
• ارده (کنجد آسیاب‌شده)
• برگ چغندر سوئیسی

نکته مهم: این مواد غذایی نباید به‌طور کامل حذف شوند، زیرا مواد مغذی دیگری هم دارند. مصرف متعادل توصیه می‌شود.

پیشگیری از سنگ کلیه

هرچند نمی‌توان همیشه از تشکیل سنگ کلیه جلوگیری کرد، اما متخصصان راهکارهایی را برای کاهش خطر پیشنهاد می‌کنند:

• مصرف حداقل 2 لیتر آب در روز
• پیروی از یک رژیم غذایی سالم و متعادل
• انجام ورزش منظم
• در افراد پرخطر، پزشک ممکن است توصیه‌های تغذیه‌ای ویژه یا دارو تجویز کند.

نتیجه گیری

سنگ کلیه یکی از مشکلات شایع دستگاه ادراری است. کمبود مایعات مهم‌ترین عامل ایجاد آن است، اما رژیم غذایی نامناسب، چاقی و سبک زندگی کم‌تحرک نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
هر فردی که علائم سنگ کلیه یا نشانه‌های عفونت ادراری دارد باید سریعاً به پزشک مراجعه کند تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

آیا ذات ‌الریه مسری است؟ بررسی علل و راه‌ های پیشگیری

چه غذاهایی برای دیابت مضر است؟

علائم بیماری ‌های کلیه و روش های تشخیص

نارسایی کلیه

منبع: medicalnewstoday