نارسایی کلیه
نارسایی کلیه
بنا به اظهارات موسه ملی دیابت و بیماری های گوارشی و کلیوی (NIDDK)، نارسایی کلیه زمانی رخ می دهد که عملکرد کلیه فرد کمتر از 15% باشد.
وقتی کلیه های فرد به مرحله ای می رسند که نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه دارند، پزشک بیماری کلیوی مرحله نهایی (ESRD) را تشخیص می دهد.
نارسایی کلیه می تواند ناشی از شرایط ژنتیکی یا آسیب به کلیه باشد. کلیه ها عملکردهایی را انجام می دهند که برای کل بدن ضروری هستند. به همین دلیل، این بیماری می تواند بر سلامت و رفاه کلی فرد تاثیر بگذارد.
انواع نارسایی کلیه
دو نوع وجود دارد: حاد و مزمن. در بخش های زیر به تفصیل در مودر این موارد بحث خواهد شد.
نارسایی حاد کلیه
نارسایی حاد کلیه (AKF)، که به عنوان آسیب حاد کلیه یا نارسایی حاد کلیه نیز شناخته می شود، به طور ناگهانی، معمولاً در عرض چند ساعت یا چند روز، رخ می دهد.
این بیماری می تواند ناشی از عفونت، ضربه به کلیه یا کاهش جریان خون در ناحیه باشد. همچنین می تواند به دلیل انسداد، مانند سنگ کلیه یا فشار خون بسیار بالا رخ دهد.
در بسیاری از موارد، درمان منجر به بهبودی کامل می شود. با این حال، بدون مراقبت های پزشکی سریع می تواند تهدیدکننده حیات باشد. حداقل 12 تا 15 درصد از افراد ممکن است به دیالیز طولانی مدت نیاز داشته باشند.
نارسایی مزمن کلیه
بیماری مزمن کلیه (CKD)، که به عنوان نارسایی مزمن کلیه یا بیماری مزمن کلیه نیز شناخته می شود، به آسیب کلیوی اشاره دارد که به مرور زمان رخ می دهد.
دیابت، فشار خون بالا و بیماری قلبی اغلب در این آسیب نقش دارند. در برخی موارد، عوامل ژنتیکی نقش دارند.
نارسایی کلیه در چه مرحله ای از بیماری کلیوی است؟
بنا به اظهارات ملی کلیه، پنج مرحله از بیماری کلیوی وجود دارد و نارسایی کلیه در مرحله 5 است.
علائم نارسایی کلیه
علائم و نشانههای این بیماری در نارسایی حاد و مزمن کلیه مشابه است، اما سرعت بروز آنها متفاوت است.
در نارسایی حاد کلیه (AKF)، علائم به طور ناگهانی ظاهر میشوند. در بیماری مزمن کلیه (CKD)، علائم به آرامی ایجاد میشوند و معمولاً پس از آسیب طولانی مدت ظاهر میشوند.
علائم عبارتند از:
- تورم پاها و ساق پا به دلیل احتباس مایعات
- مشکل در خواب
- گرفتگی عضلات
- بیحسی یا سوزن سوزن شدن انگشتان دست یا پا
- عدم اشتها
- مزه فلزی در دهان
- خارش پوست
- سردرد
- کم شدن ادرار
- مشکل در تنفس
- حالت تهوع و استفراغ
- گیجی
علل و عوامل خطر
انواع مختلفی از آسیبها و بیماریها میتوانند باعث این بیماری شوند. برخی شرایط ممکن است باعث نارسایی حاد کلیه (AKF) شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است منجر به بیماری مزمن کلیه (CKD) شوند.
علل شایع نارسایی حاد کلیه (AKF) عبارتند از:
- جریان خون کم به کلیهها
- التهاب
- فشار خون بالای ناگهانی
- انسداد، گاهی اوقات به دلیل سنگ کلیه
- داروهایی مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، آنتیبیوتیکها، داروهای ادرارآور و مهارکنندههای ACE میتوانند منجر به نارسایی حاد کلیه شوند.
علل شایع بیماری مزمن کلیه عبارتند از:
- قند خون بالا
- فشار خون بالا
- عفونتهای کلیوی
- بیماری کلیه پلیکیستیک
اگرچه هر کسی میتواند نارسایی های کلیه را تجربه کند، اما عوامل خاصی ممکن است خطر ابتلا به این بیماری را در فرد افزایش دهند.
این عوامل عبارتند از:
- دیابت
- فشار خون بالا
- سابقه خانوادگی نارسایی کلیه
- بیماری قلبی
تشخیص
برای تشخیص بیماری های کلیه، پزشک احتمالاً آزمایش خون و آزمایش ادرار انجام میدهد.
آزمایش خون سطح کراتینین را اندازهگیری میکند. اگر سطح کراتینین بالا باشد، ممکن است کلیهها به طور کامل کار نکنند. پزشکان همچنین ممکن است eGFR (میزان فیلتراسیون گلومرولی تخمینی) را برای بررسی عملکرد کلیه بررسی کنند. سایر آزمایشهای خون عبارتند از:
آزمایش های خونی اصلی و تکمیلی:
BUN (نیتروژن اوره خون)
افزایش آن نشاندهنده کاهش عملکرد کلیه است.
کراتینین (Serum Creatinine)
یکی از شاخصهای کلیدی عملکرد کلیه
eGFR (نرخ فیلتراسیون گلومرولی – تخمینی)
برای ارزیابی دقیقتر عملکرد کلیه؛ GFR کمتر از 60 نشانه نارسایی کلیه است.
الکترولیتها (Sodium, Potassium, Chloride, Bicarbonate)
برای بررسی تعادل مایعات و الکترولیتها
کلسیم و فسفر
معمولاً در نارسایی مزمن کلیه دچار اختلال میشوند.
PTH (هورمون پاراتیروئید)
جهت بررسی بیماریهای استخوانی ناشی از نارساییهای کلیه
آلبومین و پروتئین سرم
برای ارزیابی وضعیت تغذیهای و دفع پروتئین
CBC (شمارش کامل سلولهای خونی)
برای بررسی کمخونی ناشی از بیماری کلیوی
آزمایشهای ادراری تکمیلی:
Urinalysis (آزمایش کامل ادرار)
بررسی وجود پروتئین، خون، سلولها یا کریستالها
24-Hour Urine Protein
اندازهگیری مقدار پروتئین دفعشده در ادرار طی 24 ساعت
Microalbuminuria
بررسی دفع آلبومین بسیار کم در مراحل ابتدایی بیماری کلیه
Creatinine Clearance
برای محاسبه دقیقتر عملکرد کلیه از طریق خون و ادرار
آزمایشهای تخصصی در صورت نیاز:
ANA، ANCA، Anti-GBM، C3/C4
در صورت شک به بیماریهای خودایمنی یا گلومرولونفریت
Hepatitis B & C Panel, HIV test
بررسی علل ویروسی نارسایی های کلیه
سرولوژی و ایمونوگلوبولینها
در صورت مشکوک بودن به بیماریهای سیستمیک
تصویربرداریهای تکمیلی:
سونوگرافی کلیهها و مجاری ادراری
برای بررسی اندازه، انسداد، سنگ یا تغییرات مزمن
CT Scan / MRI
در موارد پیچیدهتر یا ارزیابی تومور و آناتومی دقیقتر
Renal Doppler Ultrasound
بررسی جریان خون کلیهها
بیوپسی کلیه (Renal Biopsy)
برای بررسی علت دقیق آسیب کلیه، بهویژه در بیماریهای گلومرولی یا موارد ناشناخته
درمان نارسایی کلیه
درمان این بیماری اغلب شامل گزینههای زیر است:
دیالیز
دیالیز شامل استفاده از دستگاه دیالیز است که عملکرد سالم کلیهها را انجام میدهد. این دستگاه آب و مواد زائد را از خون فیلتر میکند.
نوعی دیالیز به نام دیالیز صفاقی از پوشش شکم فرد برای فیلتر کردن خون استفاده میکند.
دیالیز این بیماری را درمان نمیکند، اما ممکن است به بهبود کیفیت زندگی فرد کمک کند.
آزمایشهای بالینی
آزمایشات بالینی نیز برای برخی از افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه (CKD) گزینهای هستند.
آزمایشهای مختلفی در دسترس هستند که داروها، درمانها و پروتکلهای نارسایی کلیه را ارزیابی میکنند.
برنامههای درمانی
یک برنامه درمانی جامع خواهد بود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مانیتورینگ درمان برای بررسی بدتر شدن علائم عملکرد کلیه
- رژیم غذایی کلیوی، طبق تجویز پزشک یا متخصص تغذیه
- محدود کردن یا حذف الکل، که باعث میشود کلیهها سختتر کار کنند
- ورزش منظم
- همچنین ممکن است فرد برای عوارض بیماری کلیوی به درمان نیاز داشته باشد. به عنوان مثال، برای درمان کمخونی، پزشک ممکن است ESA (عوامل محرک اریتروپوئز) تجویز کند. آنها همچنین ممکن است مکملهای آهن، ویتامین B یا اسید فولیک را پیشنهاد کنند.
عوارض
وقتی کلیهها به درستی کار نمیکنند، این امر بر سایر اندامهای بدن تأثیر میگذارد. با پیشرفت نارسایی کلیه، عوارض دیگری نیز میتوانند ایجاد شوند.
این عوارض عبارتند از:
- بیماری قلبی
- فشار خون بالا
- تحلیل استخوان
- کمخونی
- مشکلات متابولیکی، مانند ناهنجاریهای الکترولیتی و عدم تعادل اسید و باز
عدم درمان این بیماری میتواند تهدیدکننده حیات باشد.
پیشگیری
برخی اقدامات ممکن است به کاهش خطر ابتلا به این بیماری در فرد کمک کند.
مثالها عبارتند از:
- درمان عفونتهای دستگاه ادراری برای جلوگیری از آسیب کلیه
- محدود کردن مصرف الکل
- اجتناب یا ترک سیگار
- رژیم غذایی متنوع و مغذی
- حفظ وزن متوسط
- ورزش منظم
- محدود کردن مصرف برخی داروها، مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، با تأیید پزشک
نتیجه گیری
نارسایی کلیه زمانی رخ میدهد که کلیهها دیگر نمیتوانند خون را به طور کافی فیلتر کرده و مواد زائد را از بدن خارج کنند.
این بیماری میتواند به طور ناگهانی رخ دهد یا به آرامی در طول زمان ایجاد شود. همچنین این بیماری میتواند منجر به عوارض مختلفی از جمله کمخونی، تحلیل استخوان و بیماری قلبی شود. معمولاً درمان آن شامل دیالیز و ایجاد تغییرات در سبک زندگی است.
مطالب مشابه:
