مولتیپل میلوما و MGUS
مولتیپل میلوما و MGUS
مولتیپل میلوما و MGUS هردو باعث افزایش سطح انتی بادی های مونوکلونال در خون می شوند. MGUS معمولاً هیچ علائمی ندارد، اما می تواند پیشساز مولتیپل میلوما باشد.
MGUS یک بیماری غیرسرطانی است که باعث می شود سلول های پلاسما در خون، آنتی بادی های غیر طبیعی به نام پروتئین های مونوکلونال (پروتئین های M) تولید کنند.
اگرچه MGUS پیشساز مولتیپل میلوما، سرطان خون در مغز استخوان نیز به دلیل پروتئین M است، اما MGUS به ندرت به این بیماری جدی پیشرفت می کند.
گاموپاتی با اهمیت نامشخص مونوکلونال (MGUS) چیست؟
سلولهای پلاسما در مغز استخوان، گلبولهای سفید خون هستند که آنتیبادی تولید میکنند. آنتیبادیها پروتئینهایی هستند که بدن را در برابر باکتریها و ویروسها محافظت میکنند.
اگر سلولهای پلاسما کپیهایی از پروتئینهای غیرطبیعی به نام پروتئینهای مونوکلونال یا پروتئینهای M ایجاد کنند، ممکن است منجر به یک بیماری نادر به نام گاموپاتی مونوکلونال با اهمیت نامشخص (MGUS) شود.
“مونوکلونال” به کپیهای غیرطبیعی آنتیبادیها اشاره دارد. “گاموپاتی” تولید این آنتیبادیها است که به عنوان گاما گلوبولینها شناخته میشوند.
افراد مبتلا به MGUS معمولاً هیچ علامتی ندارند و نیازی به درمان ندارند. اغلب پس از یک آزمایش خون معمول کشف میشود.
MGUS مردان را بیشتر از زنان تحت تأثیر قرار میدهد. طبق یک بررسی در سال 2022، حدود 3% از افراد بالای 50 سال و 5% از افراد بالای 70 سال MGUS دارند.
انواع آنتیبادیهای MGUS
MGUS بر اساس نوع آنتیبادی تولیدشده توسط سلولهای پلاسما به سه گروه اصلی تقسیم میشود. هر یک از این گروهها در صورت پیشرفت به مولتیپل میلوما، ممکن است با علائم و سندرمهای متفاوتی همراه باشند. توجه داشته باشید که MGUS معمولاً بسیار کمعلامت است.
سه دسته اصلی MGUS:
1) MGUS غیر IgM:
- شامل IgG، IgA یا IgD
- شایعترین نوع MGUS
2) MGUS زنجیره سبک:
- شامل زنجیرههای کاپا یا لامبدا
- در صورت تولید زنجیره سبک، ممکن است منجر به آمیلوئیدوز AL شود
3) MGUS IgM:
- نوعی MGUS که پروتئین IgM تولید میکند
این دستهبندی به پزشکان کمک میکند تا خطر پیشرفت به میلوما و احتمال بروز عوارض مرتبط را بهتر ارزیابی کنند.
مولتیپل میلوما چیست؟
مولتیپل میلوما نوعی نادر از سرطان خون است که مانند MGUS باعث میشود یک سلول پلاسمای غیرطبیعی به سرعت تکثیر شود و تولید سلولهای پلاسمای سالم را به عهده بگیرد.
این سلولهای غیرطبیعی که «سلولهای میلوما» نام دارند، بهجای تولید آنتیبادیهای مفید، پروتئینهای مونوکلونال (پروتئین M) میسازند. این فرآیند توانایی بدن در مقابله با عفونتها را کاهش داده و میتواند اندامها و بخشهایی فراتر از مغز استخوان را تحت تأثیر قرار دهد.
برخلاف MGUS، سلولهای میلوما قادرند به استخوانها و اندامها آسیب برسانند. علائم رایج این بیماری معمولاً با مخفف CRAB شناخته میشوند:
C: افزایش سطح کلسیم خون
R: اختلال عملکرد کلیه
A: کمخونی
B: درگیری و آسیب استخوانی
حدود 1,8% از موارد جدید سرطان را مولتیپل میلوما تشکیل میدهد. این بیماری بیشتر در افراد بالای 65 سال مشاهده میشود و شیوع آن در مردان بیشتر از زنان است.
چه علائمی نشان میدهد که MGUS در حال پیشرفت به مولتیپل میلوما است؟
اگر مبتلا به MGUS هستید و هر یک از نشانههای زیر را مشاهده کردید، باید هرچه سریعتر با پزشک مشورت کنید، زیرا ممکن است نشاندهنده آغاز تغییر بیماری به مولتیپل میلوما باشد:
- درد در نواحی کمر، لگن یا دندهها
- احساس بیحسی یا ضعف عضلانی، بهویژه در پاها
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس
- خستگی مفرط یا کاهش انرژی بدون دلیل مشخص
- حالت تهوع یا احساس ناخوشی مداوم
تشخیص
پزشک ممکن است برخی از آزمایشهای زیر را برای تشخیص افزایش سطح پروتئین M در خون تجویز کند که میتواند نشاندهندهی مولتیپل میلوما باشد:
۱. آزمایشهای خون
الکتروفورز پروتئین سرم (SPEP): تشخیص و اندازهگیری پروتئینهای مونوکلونال (پروتئین M)
ایمونوفیکساسیون سرم (IFE): تعیین نوع دقیق پروتئین غیرطبیعی
زنجیره سبک آزاد سرم (FLC): اندازهگیری نسبت کاپا/لامبدا برای ارزیابی تولید پروتئینهای غیرطبیعی
آزمایش کامل خون (CBC): بررسی کمخونی یا کاهش سایر سلولهای خونی
آزمایش عملکرد کلیه و کبد: بررسی سطح کراتینین، اوره و آنزیمهای کبدی
سطح کلسیم خون: افزایش کلسیم میتواند نشانه آسیب استخوانی در میلوما باشد
۲. آزمایش ادرار
الکتروفورز پروتئین ادرار (UPEP): شناسایی پروتئین بنس جونز (Bence Jones protein)
ایمونوفیکساسیون ادرار: تعیین نوع پروتئین غیرطبیعی
۳. آزمایش مغز استخوان
بیوپسی و آسپیراسیون مغز استخوان: بررسی درصد سلولهای پلاسما و شناسایی ناهنجاریهای کروموزومی (FISH, سیتوژنتیک)
۴. تصویربرداری
رادیوگرافی، MRI، CT یا PET-CT: تشخیص ضایعات استخوانی و درگیری سایر اندامها
۵. آزمایشهای تکمیلی برای MGUS
- بیشتر به پیگیری منظم و کنترل پروتئین M و عملکرد اندامها محدود میشود.
- در صورت تغییر سطح پروتئین M یا بروز علائم، آزمایشهای پیشرفته میلوما انجام میشود.
درمان
اکثر افراد مبتلا به این بیماری نیازی به درمان ندارند. در عوض، پزشک سطح پروتئین M را در خون کنترل میکند. گاهی اوقات، بسته به میزان بالای سطح پروتئین M، نمونه ادرار را به طور منظم بررسی میکنند.
به عنوان مثال، اگر سطح پروتئین بالا باشد، پزشک ممکن است آزمایش خون را هر 3 تا 6 ماه برای سال اول بررسی کند. سپس، پزشک ممکن است توصیه کند که دفعات کمتری آزمایش خون انجام دهید. ممکن است هر 6 تا 12 ماه برای علائم سرطان یا بیماری دیگری که ممکن است نیاز به درمان داشته باشد، نیاز به آزمایش داشته باشید.
نتیجه گیری
MGUS یک اختلال غیرسرطانی است که با وجود سلولهای پلاسمای غیرطبیعی مشخص میشود. این بیماری بیشتر در بزرگسالان مسن شایع است و میتواند پیشزمینهای برای مولتیپل میلوما (MM) باشد.
اغلب افراد مبتلا به MGUS طی یک آزمایش خون معمول شناسایی میشوند. پس از تشخیص، پزشکان سطح خطر پیشرفت بیماری را تعیین میکنند که بر نوع و شدت مراقبتهای پیگیری تأثیر دارد.
هدف از این پیگیریها، پیشگیری یا شناسایی زودهنگام پیشرفت MGUS به MM است. مولتیپل میلوما نوعی سرطان است که سلولهای پلاسما را درگیر میکند. بیماران مبتلا به MM باید سالانه ویزیتهای منظم داشته باشند تا عود بیماری و عوارض درمان بهموقع بررسی شود.
مطالب مشابه:
