آزمایش ژنتیک سرطان معده: با تمرکز بر نوع HDGC

آزمایش ژنتیک سرطان معده: با تمرکز بر نوع HDGC

سرطان معده منتشر ارثی (HDGC) یک اختلال ژنتیکی نادر اما جدی است که خطر ابتلا به سرطان معده را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد. با وجود نام آن، HDGC در واقع یک سندرم ارثی است، نه یک سرطان مستقل. این وضعیت به دلیل جهش ژنتیکی ارثی ایجاد می‌شود و احتمال بروز سرطان معده منتشر را بالا می‌برد.

بر خلاف بسیاری از انواع دیگر سرطان معده، نوع منتشر به شکلی رشد می‌کند که تشخیص آن دشوار است. این سرطان معمولاً در مراحل ابتدایی علامت مشخصی ندارد و اغلب زمانی شناسایی می‌شود که بیماری پیشرفت کرده است. در این نوع، توده مشخصی تشکیل نمی‌شود، بلکه سلول‌های سرطانی به صورت پراکنده در لایه داخلی معده نفوذ می‌کنند.

سرطان معده منتشر چیست؟

در HDGC، سلول‌های غیرطبیعی با ظاهر حلقه انگشتری (Signet-ring-cells) در لایه داخلی معده تشکیل می‌شوند. این سلول‌ها می‌توانند به صورت تکی یا در خوشه‌های کوچک رشد کنند که به الگوی رشد، نوع منتشر گفته می‌شود. سرطان معده منتشر مرتبط با HDGC تشخیص دشواری دارد، زیرا در بسیاری از موارد در آندوسکوپی فوقانی قابل مشاهده نیست. به همین دلیل، این نوع سرطان اغلب در مراحل پیشرفته شناسایی می‌شود.

تفاوت سرطان معده منتشر مرتبط با HDGC با سایر انواع سرطان معده

سرطان معده مرتبط با HDGC ناشی از جهش ژنتیکی قابل انتقال در خانواده‌هاست. این بیماری با وجود سلول‌های سرطانی میکروسکوپی در دیواره معده شناخته می‌شود.

در مقابل، سران معده غیرارثی معمولاً با عوامل محیطی مانند رژیم غذایی نامناسب یا سابقه عفونت‌هایی مانند هلیکوباکتر پیلوری مرتبط است.

همچنین نحوه گسترش سرطان در HDGC متفاوت است. دراین بیماران، سلول‌های سرطانی به شکل پراکنده و نامنظم پخش می‌شوند، نه به صورت یک تومور سفت و مشخص. همین موضوع باعث می‌شود تشخیص بیماری با تصویربرداری یا آزمایش‌های معمول دشوار باشد.

جهش‌های ژنتیکی مرتبط با سرطان معده ارثی

شایع‌ترین علت HDGC، جهش در ژن CDH1 است. این ژن مسئول تولید پروتئینی به نام E-cadherin است که به چسبندگی سلول‌ها به یکدیگر کمک می‌کند. وقتی این ژن دچار جهش می‌شود، سلول‌ها توانایی چسبندگی طبیعی خود را از دست می‌دهند و سلول‌های سرطانی راحت‌تر گسترش می‌یابند.

افراد دارای جهش CDH1 علاوه بر سرطان معده، در معرض خطر بالاتر سرطان لوبولار پستان (LBC) نیز هستند. در برخی موارد، این جهش می‌تواند با شکاف لب یا کام و گاهش کاهش تراکم استخوان (استئوپنی) نیز همراه باشد.

جهش نادر دیگر در ژنی به نام CTNNA1 نیز می‌تواند باعث HDGC شود، اما شیوع آن بسیار کمتر است.

شناسایی افراد در معرض خطر در خانواده‌های مبتلا به HDGC

افرادی که در خانواده‌های حامل جهش HDGC زندگی میکنند، با خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان معده منتشر روبه‌رو هستند.

خطر مادام‌العمر سرطان معده در این افراد حدود 80% برآورد می‌شود.

زنان دارای این جهش ژنتیکی، حدود 60% خطر مادام‌العمر ابتلا به سرطان لوبولار پستان دارند.

سرطان معده منتشر ارثی معمولاً در خانواده‌هایی مطرح می‌شود که دارای یکی از شرایط زیر باشند:

• وجود دو یا بیشتر مورد سرطان معده منتشر در بستگان درجه یک یا دو، که حداقل یکی از آنها قبل از 50 سالگی تشخیص داده شده باشد.
• وجود سه یا بیشتر مورد سرطان معده منتشر در بستگان درجه یک یا دو، بدون توجه به سن تشخیص

در خانواده‌هایی که این معیارها را دارند، حدود 25 تا 40 درصد موارد دارای جهش در ژن CDH1 هستند. همچنین افرادی که قبل از 40 سالگی به سرطان معده منتشر مبتلا شده‌اند، باید برای مشاوره ژنتیک و آزمایش CDH1 ارجاع داده شوند.

علائم شایع HDGC چیست؟

سرطان معده منتشر ارثی در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است. به همین دلیل آزمایش ژنتیک نقش حیاتی در شناسایی افراد در معرض خطر دارد.

در مراحل پیشرفته‌تر، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• درد معده، به ویژه در ناحیه بالای سمت چپ شکم
• نفخ و احساس پری معده
• تهوع و استفراغ
• کاهش اشتها
• کاهش وزن ناخواسته
• خستگی مداوم
• دشواری در بلع
• وجود خون در مدفوع
• استفراغ خونی
• زردی پوست و سفیدی چشم‌ها (یرقان)

در برخی موارد شکاف لب یا کام می‌تواند یک نشانه زودرس از وجود جهش ژنتیکی مرتبط با HDGC باشد. هرچند بیشتر موارد این ناهنجاری مادرزادی به HDGC مرتبط نیستند، اما در صورت وجود سابقه خانوادگی سرطان‌های مرتبط، اهمیت بررسی ژنتیکی بیشتر می‌شود.

علت ایجاد سندرم HDGC چیست؟

HDGC یک اختلال ارثی است که در اثر جهش در ژن‌های سرکوب‌کننده تومور ایجاد می‌شود. این ژن‌ها مسئول کنترل تقسیم و رشد سلولی هستند. وقتی عملکرد آنها مختل شود، سلول‌‎ها ممکن است بدون کنترل رشد کنند و به سرطان تبدلی شوند.

جهش ژنتیکی عامل HDGC معمولاً از یکی زا والدین بیولوژیک به ارث می‌رسد. این نوع جهش را جهش ژرم لاین (germline mutation) می‌نامند، زیرا در سلول‌های تولید مثلی وجود دارد و می‌تواند به نسل بعد منتقل شود.

نحوه وراثت HDGC چگونه است؟

HDGC یک بیماری با الگوی اتوزومال غالب است. یعنی داشتن تنها یک نسخه از ژن جهش یافته برای افزایش خطر بیماری کافی است. اگر یکی از والدین حامل این جهش باشد، هز فرزند 50% احتمال دارد که آن را به ارث ببرد.

آیا همه افراد دارای جهش ژنتیکی دچار سرطان می‌شوند؟

خیر. همه سلول بدن دو نسخه از ژن‌های سرکوب‌کننده تومور دارد. اگر فرد یک نسخه جهش یافته را به ارث ببرد، نسخه دیگر معمولاً سالم است و تا حدی از بروز سرطان جلوگیری می‌کند.

برای ایجاد سرطان، معمولاً باید جهش دوم در طول زندگی فرد و در سلول‌های بافت هدف (مانند دیواره معده یا بافت پستان) رخ دهد. این نوع جهش را جهش سوماتیک می‌نامند که عملکرد نسخه سالم ژن را نیز مختل می‌کند.

چه عواملی باعث جهش دوم می‌شوند؟

دلیل دقیق بروز جهش دوم هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما احتماً ترکیبی از عوامل محیطی و ژنتیکی نقش دارند. در برخی خانواده‌ها، بروز سرطان بسیار بیشتر از خانواده‌های دیگر است، که نشان می‌دهد عوامل اضافی می‌توانند در فعال شدن بیماری موثر باشند.

عوامل محیطی شناخته شده که خطر سرطان معده را افزایش می‌دهند عبارتند از:

• استعمال سیگار
• مصرف زیاد الکل
• مصرف بالای گوشت قرمز فرآوری شده
• عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H.pylori)

غربالگری ژن CDH1 و پایش سرطان معده

افراد دارای سابقه خانوادگی HDGC یا کسانی که در سنین پایین به سرطان معده منتشر مبتلا شده‌اند، لازم است تحت مشاوره ژنتیک، آزمایش جهش CDH1 و پیگیری منظم توسط تیم پزشکی قرار بگیرند.

توصیه فعلی برای پایش، انجام آندوسکوپی فوقانی همراه با نمونه‌برداری (بیوپسی) به صورت سالانه است. با این حال، از آنجا که تشخیص زودهنگام سرطان معده منتشر ارثی بسیار دشوار است، روش پیشگیرانه موثر، گاسترکتومی کامل (برداشتن کامل معده) در افراد پرخطر توصیه می‌شود.

اگرچه این جراحی پیچیده است و ممکن است عوارضی مانند کاهش وزن، اسهال، تغییر در عادات غذایی و کمبود ویتامین‌ها ایجاد کند، اما در حال حاضر مطمئن‌ترین روش پیشگیرانه از سرطان معده در افراد دارای جهش CDH1 محسوب می‌شود.

درمان سرطان معده منتشر ارثی

در گذشته تصور می‌شد خطر ابتلا به سرطان معده در افراد دارای جهش CDH1 بیش از 70% است. مطالعات جدید نشان می‌دهد این خطر بسته به سابقه خانوادگی متغیر است، اما همچنان بسیار بالاتر از جمعیت عادی محسوب می‌شود.

به همین دلیل، موثرترین روش پیشگیری در افراد دارای این جهش، انجام جراحی پیشگیرانه برداشت کامل معده (گاسترکتومی کامل پیشگیرانه) است.

برخی افراد ترجیح می‌دهند به جای جراحی فوری، تحت پایش منظم قرار بگیرند. این پایش می‌تواند شامل آندوسکوپی دوره‌ای و نمونه‌برداری از معده باشد. با این حال، تشخیص زودهنگام این نوع سرطان بسیار دشوار است.

در مراحل اولیه HDGC، شیمی درمانی و پرتودرمانی معمولاً اثربخشی محدودی دارند.

خطر سرطان پس از درمان HDGC

برداشتن کامل معده، خطر بروز مجدد سرطان معده منتشر را تقریباً از بین می‌برد. بااین حال، افراد دارای جهش CDH1 همچنان در معرض خطر بالاتر سرطان لوبولار پستان قرار دارند و باید تحت پیگیری منظم پزشکی باشند.

روش انجام آزمایش CDH1

در این آزمایش، نواحی کدکننده ژن CDH1 (اگزون‌های 1 تا 16) و بخش‌هایی از نواحی اینترونی مجاور و نواحی غیر قابل تشخیص بررسی می‌شوند. مراحل کلی شامل موارد زیر است:

• استخراج DNA ژنومی (gDNA) از نمونه بیماری با روش‌های استاندارد
• تکثیر نواحی هدف با PCR
• توالی‌یابی دقیق با استفاده از تکنولوژی نسل جدید توالی‌یابی (NGS)
• بررسی نواحی با پوشش ناکافی یا نتایج مشکوک با توالی‌یابی سنگر (Sanger)
• ارزیابی حذف یا تکرارهای بزرگ ژنی با روش MLPA

اطلاعات اینترونی با اهمیت بالینی گزارش می‌شوند، اما تغییرات ژنتیکی با اهمیت نامشخص که دور از محل‌های اتصال اگزون-اینترون باشند معمولاً گزارش نمی‌شوند.

پیشگیری از سرطان در HDGC

جراحی پیشگیرانه

درافراد بالای 20 سال با جهش تایید شده CDH1، گاسترکتومی کامل پیشگیرانه موثرترین راه کاهش خطر سرطان معده است. اگر فرد برای جراحی آماده نباشد، پایش فشرده با آندوسکوپی و بیوپسی‌های متعدد انجام می‌شود، هرچند این روش همیشه تشخیص زودهنگام را تضمین نمی‌کند.

عوارض احتمالی گاسترکتومی کامل

سندرم دامپینگ: تهوع، اسهال و افت قند خون پس از غذا

سوءجذب و سوءتغذیه: نیاز به رژیم خاص و مکمل‌های ویتامینی

جمع‌بندی

HDGC یک اختلال ژنتیکی جدی است، اما با آزمایش ژنتیک، مشاوره تخصصی، جراحی پیشگیرانه و مراقبت پزشکی منظم می‌توان خطرات آن را به شکل چشمگیری کاهش داد. اگرچه زندگی بدون معده نیازمند تغییرات تغذیه‌ای و سبک زندگی است، بسیاری از بیماران پس از جراحی، زندگی فعال و باکیفیتی را ادامه می‌دهند.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

بیماری کلیه پلی کیستیک (PKD)؛ علائم، خطرات و گزینه‌های درمان

آزمایش ژنتیک سرطان ریه چیست و چه کاربردی دارد؟

تکرر ادرار در مردان: علل، علائم و روش‌های تشخیص

آزمایش تومورمارکر بتا-2 میکروگلوبولین (Beta-2 Microglobulin)

منبع: my.clevelandclinic – hopkinsmedicine – mdanderson – ourcancerstories