علائم سکته مغزی و اقدامات فوری

علائم سکته مغزی و اقدامات فوری

سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که جریان خون و اکسیژن به مغز کاهش پیدا کند. در نتیجه این اختلال، سلول‌های مغزی به سرعت آسیب می‌بینند یا می‌میرند. از مهم‌ترین علائم سکته می‌توان به افتادگی صورت، مشکل در تکلم و ضعف در دست یا بازو اشاره کرد. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و نیاز به اقدام فوری دارد.

سکته مغزی معمولاً به دلیل انسداد رگ‌های خونی یا خونریزی در مغز ایجاد می‌شود. این شرایط باعث می‌شود مغز نتواند اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت کند. در نتیجه، آسیب جدی به سلول‌های مغزی وارد می‌شود.

از آنجا که سکته یک بیماری عروقی – مغزی (Cerebrovascular disease) است، مستقیماً رگ‌هایی را درگیر می‌کند که وظیفه رساندن اکسیژن به مغز را بر عهده دارند. کمبود اکسیژن در مغز می‌تواند به سرعت باعث آسیب دائمی شود.
با وجود اینکه بسیاری از سکته‌های مغزی قابل درمان هستند، در صورت تأخیر می‌توانند منجر به ناتوانی‌های طولانی‌مدت یا حتی مرگ شوند.

در ادامه می‌توانید با علائم و نشانه‌های سکته مغزی، علل ایجاد آن، روش‌های درمان و راهکارهای پیشگیری بیشتر آشنا شوید.

انواع سکته مغزی

سکته مغزی به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود:

1. سکته مغزی ایسکمیک (Ischemic Stroke)

شایع‌ترین نوع سکته مغزی است و حدود 87 درصد موارد را تشکیل می‌دهد. این نوع سکته زمانی رخ می‌دهد که لخته خون، جریان خون و اکسیژن را به بخشی از مغز مسدود کند.

2. سکته مغزی هموراژیک (Hemorrhagic Stroke)

در این نوع سکته، رگ خونی مغز پاره می‌شود و خونریزی داخلی ایجاد می‌گردد. این وضعیت معمولاً در اثر آنوریسم (Aneurysm) یا ناهنجاری‌های شریانی-وریدی (AVMs) اتفاق می‌افتد.

3. حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا «مینی‌استروک»

در این حالت، جریان خون به بخشی از مغز برای مدت کوتاهی کاهش می‌یابد. پس از چند دقیقه یا ساعت، خون‌رسانی به حالت طبیعی بازمی‌گردد و علائم بدون درمان خاصی برطرف می‌شوند. با اینکه TIA معمولاً موقت است، اما می‌تواند هشدار جدی برای بروز سکته مغزی کامل باشد.

علائم سکته مغزی و اقدامات فوری

علائم سکته معمولاً به‌طور ناگهانی بروز می‌کنند و شدت آن‌ها می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. مهم‌ترین نشانه‌ها شامل:

• سردرگمی و مشکل در تکلم یا درک گفتار
• سردرد شدید که گاهی با کاهش سطح هوشیاری یا استفراغ همراه است
• بی‌حسی یا ناتوانی در حرکت صورت، بازو یا پا، به‌خصوص در یک سمت بدن
• اختلال بینایی در یک یا هر دو چشم
• اختلال در راه رفتن، سرگیجه و عدم تعادل

یادگیری روش FAST برای تشخیص سریع سکته مغزی:

روش FAST یکی از بهترین راه‌ها برای به‌خاطر سپردن علائم سکته و اقدام فوری است:

F – Face drooping (افتادگی صورت): هنگام لبخند، آیا یک سمت صورت افتادگی دارد؟

A – Arm weakness (ضعف بازو): هنگام بلند کردن هر دو دست، آیا یک دست پایین می‌افتد؟

S – Speech difficulty (مشکل در گفتار): آیا گفتار فرد نامفهوم یا غیرعادی شده است؟

T – Time to act (زمان اقدام): اگر هر یک از این علائم مشاهده شد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

علل سکته مغزی

هر نوع سکته مغزی علت‌های خاص خود را دارد، اما به طور کلی عوامل زیر می‌توانند خطر ابتلا به سکته را افزایش دهند:

• اضافه وزن یا چاقی
• سن بالای 55 سال
• سابقه شخصی یا خانوادگی سکته مغزی
• فشار خون بالا
• دیابت
• کلسترول بالا
• بیماری‌های قلبی، گرفتگی شریان کاروتید یا سایر بیماری‌های عروقی
• کم‌تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی کافی
• مصرف مکرر الکل
• استعمال سیگار

1. سکته ایسکمیک (Ischemic Stroke)

سکته ایسکمیک زمانی رخ می‌دهد که رگ‌های خونی مغز دچار انسداد یا تنگی شوند. در این حالت، جریان خون به شدت کاهش یافته (ایسکمی) و سلول‌های مغزی آسیب می‌بینند.
علل اصلی این نوع سکته:

• لخته خون که می‌تواند مستقیماً در رگ‌های مغزی یا سایر رگ‌های بدن تشکیل شده و سپس به سمت مغز حرکت کند.
• رسوب پلاک‌های چربی در دیواره شریان‌ها که احتمال تشکیل لخته را بالا می‌برد.

2. سکته هموراژیک (Hemorrhagic Stroke)

این نوع سکته به دلیل ترکیدن یا نشت رگ‌های خونی در مغز رخ می‌دهد. خون نشت‌شده به سلول‌های مغزی فشار وارد کرده و همزمان خون‌رسانی به بافت‌های مغزی کاهش پیدا می‌کند.

علل اصلی سکته هموراژیک عبارتند از:

• فشار خون بالا (Hypertension)
• آنوریسم (Aneurysm)
• ناهنجاری‌های شریانی–وریدی (AVM)

دو نوع اصلی سکته هموراژیک:

خونریزی داخل مغزی (Intracerebral hemorrhage): زمانی که پارگی شریان باعث ورود حجم زیادی خون به بافت مغزی شود.

خونریزی زیر عنکبوتیه (Subarachnoid hemorrhage): خونریزی در فضای بین مغز و لایه‌های نازکی که آن را پوشانده‌اند.

3. حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا «مینی‌استروک»

TIA مشابه سکته ایسکمیک است، اما به طور موقت جریان خون به مغز کاهش می‌یابد. علائم آن معمولاً طی چند دقیقه یا ساعت برطرف می‌شوند، اما:

• نشان‌دهنده وجود انسداد نسبی در رگ‌ها یا لخته در قلب است.
• یک هشدار جدی محسوب می‌شود، زیرا بیش از یک‌سوم افراد بدون درمان طی یک سال آینده سکته کامل را تجربه می‌کنند.

طبق آمار، حدود 10 تا 15 درصد بیماران ظرف سه ماه بعد از TIA دچار سکته مغزی شدید می‌شوند.

تشخیص سکته مغزی

از آنجا که سکته به سرعت رخ می‌دهد، تشخیص و اقدامات فوری برای نجات جان بیمار و کاهش عوارض ضروری است. بهترین اقدام، تماس با اورژانس است و نه انتقال فرد توسط خودرو شخصی.

پزشک برای تشخیص سکته ممکن است از مراحل زیر استفاده کند:

معاینه فیزیکی و بررسی علائم اولیه

سی‌تی اسکن (CT Scan): تصویربرداری با اشعه X برای شناسایی سکته، خونریزی یا تومورهای مغزی.

ام‌آرآی (MRI): استفاده از امواج رادیویی و مغناطیس برای نمایش دقیق بافت‌های آسیب‌دیده مغز.

آنژیوگرافی مغزی (DSA): تزریق ماده حاجب به عروق مغزی برای مشاهده دقیق‌تر رگ‌ها در تصویربرداری.

الکتروکاردیوگرام (EKG): بررسی فعالیت قلب و یافتن منبع احتمالی لخته‌ها.

آزمایش خون:

بررسی فاکتورهای انعقادی: برای تشخیص اختلالات خونریزی یا لخته شدن

تست قند خون و HbA1c: جهت بررسی نقش دیابت در سکته

پروفایل چربی خون (کلسترول و تری‌گلیسیرید): برای ارزیابی تصلب شرایین و انسداد عروقی

CBC (شمارش کامل سلول‌های خونی): جهت بررسی کم‌خونی، عفونت یا غلظت خون

نوع سکته مغزی فقط از طریق تصویربرداری از مغز در بیمارستان قابل تشخیص قطعی است.

درمان و اقدامات فوری سکته مغزی

از آنجا که سکته ایسکمیک و سکته هموراژیک علت‌ها و اثرات متفاوتی روی بدن دارند، درمان آن‌ها نیز متفاوت است. تشخیص سریع نقش مهمی در کاهش آسیب مغزی و انتخاب بهترین روش درمانی دارد.

درمان سکته ایسکمیک (Ischemic Stroke)

در این نوع سکته، هدف درمان باز کردن رگ‌های مسدود شده و جلوگیری از تشکیل لخته‌های جدید است. گزینه‌های درمانی شامل:

تزریق داروی tPA (فعال‌کننده پلاسمینوژن بافتی) طی 4.5 ساعت اول پس از شروع علائم برای حل کردن لخته‌ها

آسپرین در صورتی که استفاده از tPA امکان‌پذیر نباشد

ترومبکتومی (Thrombectomy): خارج کردن لخته خون از رگ‌های مغزی با عمل جراحی

اندآرترکتومی کاروتید: در صورتی که سکته به دلیل انسداد شریان کاروتید ایجاد شده باشد

tPA چیست؟

این دارو یک پروتئین تزریقی است که پلاسمینوژن را به پلاسمین تبدیل می‌کند؛ آنزیمی که می‌تواند لخته‌های خون را از بین ببرد. بهترین اثربخشی آن زمانی است که در ساعات ابتدایی سکته تزریق شود.

درمان سکته هموراژیک (Hemorrhagic Stroke)

تمرکز درمان این نوع سکته بر کنترل خونریزی و کاهش فشار واردشده به مغز است.

استفاده از دارو برای کاهش فشار داخل مغز و کنترل فشار خون

پیشگیری از تشنج و انقباض ناگهانی رگ‌های خونی

اگر بیمار داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین یا کلوپیدوگرل مصرف کرده باشد، داروهایی برای خنثی کردن اثر آن‌ها تجویز می‌شود.

روش‌های جراحی رایج:

کلیپ آنوریسم (Aneurysm Clipping): متوقف کردن جریان خون به آنوریسم

کویل آمبولیزاسیون (Coil Embolization): بستن رگ خونی برای جلوگیری از خونریزی بیشتر

کرانیوتومی موقت: برداشتن بخشی از جمجمه برای کاهش فشار ناشی از تجمع خون یا مایع

جراحی یا رادیوتراپی AVM برای کوچک کردن یا برداشتن ناهنجاری‌های عروقی

انتقال خون در صورت نیاز به جبران خون از دست رفته

درمان حمله ایسکمیک گذرا (TIA)

با وجود اینکه علائم TIA موقت هستند، این وضعیت یک هشدار جدی است و باید برای پیشگیری از سکته بعدی درمان انجام شود. پزشک ممکن است توصیه کند:

• مصرف آسپرین یا داروهای ضدپلاکت
• مصرف داروهای ضدانعقاد (Anticoagulants)
• داروهای کنترل فشار خون بالا
• داروهای کاهنده کلسترول (استاتین‌ها)
• اندآرترکتومی کاروتید در برخی بیماران

همچنین تغییر سبک زندگی نقش مهمی در پیشگیری دارد:

• رژیم غذایی سالم قلب (مصرف میوه و سبزیجات فراوان)
• فعالیت بدنی منظم
• ترک سیگار
• پرهیز یا محدود کردن مصرف الکل

توانبخشی بعد از سکته مغزی:

سکته مغزی می‌تواند زندگی فرد را از نظر جسمی و روحی تغییر دهد. روند بهبودی اغلب شامل درمان‌های تخصصی و حمایت اجتماعی است:

گفتاردرمانی: برای رفع مشکلات گفتاری و درک زبان

فیزیوتراپی: کمک به یادگیری دوباره حرکات و هماهنگی عضلانی

کاردرمانی: افزایش توانایی در انجام فعالیت‌های روزانه مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن و نوشتن

گروه‌های حمایتی: برای کاهش افسردگی و به اشتراک‌گذاری تجربیات با دیگر بیماران

حمایت خانواده و دوستان: ارائه کمک‌های عملی و روحی برای بازگشت به زندگی عادی

پیشگیری از سکته مغزی

بهترین راه برای کاهش خطر سکته، کنترل عوامل زمینه‌ای و اصلاح سبک زندگی است:

• مصرف میوه و سبزیجات تازه
• حفظ وزن متعادل
• انجام ورزش و فعالیت بدنی منظم
• ترک سیگار
• پرهیز از مصرف الکل یا مصرف در حد بسیار محدود
• کنترل فشار خون و دیابت

درمان بیماری‌های قلبی و عروقی

در برخی موارد، پزشک ممکن است مصرف داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت و یا انجام جراحی روی شریان‌های قلبی یا کاروتید را توصیه کند.

نتیجه گیری

سکته مغزی سه نوع اصلی دارد: ایسکمیک، هموراژیک و حمله ایسکمیک گذرا (TIA).

• علائم شایع شامل افتادگی صورت، ضعف در دست یا بازو و مشکل در گفتار است.
• درمان به نوع سکته بستگی دارد و می‌تواند شامل دارو، جراحی یا توانبخشی باشد.
• اصلاح سبک زندگی، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای و پیگیری پزشکی می‌تواند خطر سکته را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

مطالب مشابه:

سرطان مغز (تومور مغزی)

علت سرگیجه و درمان آن

آزمایش چربی خون (کلسترول، HDL ،LDL، تری گلیسیرید)

آرتریت گیجگاهی (GCA)

منبع: medicalnewstoday