آزمایش GFR چیست؟

آزمایش GFR چیست؟

آزمایش GFR یا Glomerular Filtration Rate یک آزمایش خون است که عملکرد کلیه‌ها را بررسی می‌کند. کلیه‌ها در دو طرف ستون فقرات و نزدیک به کمر قرار دارند و شامل فیلترهای ریزی به نام گلومرول هستند. وظیفه این فیلترها حذف مواد زائد و آب اضافی از خون و دفع آن‌ها از طریق ادرار است.

وقتی کلیه‌ها در اثر بیماری آسیب ببینند، توانایی آن‌ها برای فیلتر کردن خون کاهش می‌یابد. آزمایش GFR با اندازه‌گیری میزان خونی که کلیه‌ها در هر دقیقه تصفیه می‌کنند، به تشخیص بیماری‌های کلیوی کمک می‌کند.

از آنجا که اندازه‌گیری مستقیم GFR پیچیده است، پزشکان معمولاً از فرمول تخمینی استفاده می‌کنند که بر اساس سطح برخی مواد زائد در خون مانند کراتینین محاسبه می‌شود. به این مقدار تخمینی، eGFR گفته می‌شود.

عوامل مؤثر در محاسبه eGFR

برای محاسبه دقیق‌تر eGFR، علاوه بر سطح کراتینین، اطلاعات دیگری نیز در نظر گرفته می‌شود:

• سن
• وزن
• قد
• جنسیت

این داده‌ها وارد یک فرمول ریاضی (GFR Calculator) شده و نتیجه‌ی تخمینی به دست می‌آید.

علاوه بر کراتینین، گاهی از سطح سیستاتین C نیز برای تخمین eGFR استفاده می‌شود. سیستاتین C پروتئینی است که توسط سلول‌های مختلف بدن تولید می‌شود و برخلاف کراتینین تحت تأثیر سن، حجم عضلات یا رژیم غذایی قرار نمی‌گیرد. در برخی موارد، پزشک برای دقت بیشتر از هر دو شاخص کراتینین و سیستاتین C همزمان استفاده می‌کند.

موارد استفاده از آزمایش GFR

این تست می‌تواند برای اهداف زیر انجام شود:

1. غربالگری بیماری کلیوی در افراد بدون علامت
2. تشخیص بیماری‌های کلیوی در افراد مشکوک
3. تعیین شدت و مرحله بیماری کلیوی
4. پایش درمان بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه (CKD)
5. بررسی عوارض داروهایی که ممکن است به کلیه آسیب برسانند
6. ارزیابی وضعیت کلیه پیش از شروع درمان‌هایی که بر عملکرد کلیه تأثیر دارند

چه کسانی به آزمایش GFR نیاز دارند؟

بیماری کلیوی در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است. به همین دلیل ممکن است پزشک به عنوان بخشی از چکاپ دوره‌ای، آزمایش GFR را توصیه کند.

افرادی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند باید بیشتر تحت نظر باشند، از جمله:

• مبتلایان به دیابت
• افراد با فشار خون بالا
• سابقه خانوادگی بیماری کلیوی، دیابت یا فشار خون بالا
• بیماران قلبی
• افراد بالای 50 سال
• افراد سیگاری یا دارای اضافه‌وزن

در مراحل پیشرفته‌تر بیماری کلیوی، علائم زیر ممکن است بروز کند و نیاز به انجام فوری eGFR وجود دارد:

• تورم در پاها، مچ‌ها یا صورت
• تغییر در دفعات ادرار (کمتر یا بیشتر از حالت طبیعی)
• خشکی و خارش پوست
• احساس خستگی مداوم
• گرفتگی عضلات
• تهوع یا استفراغ
• بی‌اشتهایی

آمادگی پیش از آزمایش

• ممکن است نیاز به ناشتایی یا پرهیز از برخی غذاها داشته باشید.
• بعضی داروها می‌توانند نتیجه آزمایش را تغییر دهند؛ بنابراین باید لیست داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید.
• هرگز دارو را خودسرانه قطع نکنید مگر اینکه پزشک توصیه کند.

تفسیر نتایج آزمایش GFR چیست؟

نتایج به صورت یک عدد (میزان خون تصفیه‌شده در هر دقیقه) گزارش می‌شوند. همچنین سطح کراتینین یا سیستاتین C نیز ممکن است ذکر شود.

1) eGFR طبیعی → عملکرد کلیه‌ها طبیعی است.

2) eGFR پایین‌تر از حد طبیعی → احتمال بیماری کلیوی وجود دارد.

3) eGFR بسیار پایین → نشان‌دهنده احتمال نارسایی کلیه است.

آزمایش‌های تکمیلی برای بررسی سلامت کلیه

پزشک ممکن است همراه با GFR تست‌های دیگری نیز درخواست کند:

آزمایش پروتئین ادرار: وجود پروتئین در ادرار نشانه آسیب کلیوی است.

نسبت آلبومین به کراتینین (ACR): بررسی مقادیر بسیار کم پروتئین آلبومین در ادرار.

آزمایش BUN (نیتروژن اوره خون): بررسی سطح اوره به عنوان یکی از مواد زائد خون.

مطالب مشابه:

خون در ادرار و عفونت ادراری

عفونت ادراری (UTI)

عفونت کلیه (پیلونفریت)

سنگ کلیه چگونه درمان می‌شود؟

منبع: medlineplus