پروکتیت

پروکتیت

پروکتیت التهاب داخل رکتوم است که انتهای پایینی روده بزرگ درست قبل از مقعد می باشد. اگر باکتری ‌ها یا مواد شیمیایی پوشش داخلی رکتوم را تحریک کنند، یا اگر تحت تأثیر بیماری التهابی روده قرار گیرد، رکتوم می‌تواند ملتهب شود. این بیماری می‌تواند علائم ناراحت‌کننده‌ای مانند درد، خونریزی رکتوم و دفع مکرر مدفوع ایجاد کند.

انواع مختلف پروکتیت چیست؟

پروکتیت بسته به علت می‌تواند مزمن یا حاد باشد. حاد به معنی ناگهانی و موقت است، در حالی که بیماری مزمن مدت زیادی طول می‌کشد تا بهبود یابد. علل مختلف پروکتیت انواع مختلفی ایجاد می‌کنند که گاهی اوقات با نام‌های مختلفی شناخته می‌شوند. به عنوان مثال، عفونت‌های مقاربتی (STI) می‌توانند باعث “پروکتیت عفونی” شوند، پرتودرمانی می‌تواند باعث “پروکتیت پرتودرمانی” شود و کولیت اولسراتیو می‌تواند باعث “پروکتیت اولسراتیو” شود.

علائم و علل پروکتیت

اولین علائم احتمالاً هنگام رفتن به دستشویی مشخص می‌شوند. ممکن است هنگام دفع مدفوع احساس ناراحتی همراه با حساسیت، سوزش یا گرفتگی داشته باشید. ممکن است احساس کنید که باید فوراً به دستشویی بروید، اما سپس احساس می‌کنید که در دفع مدفوع مشکل دارید. اسهال، خونریزی یا مخاط در مدفوع از علائم اولیه شایع هستند.

• درد آنورکتال
• درد در ربع چپ شکم
• خون یا مخاط در مدفوع
• تورم یا پری در رکتوم
• احساس مداوم نیاز به اجابت مزاج (تنسموس)
• دفع مدفوع دشوار یا دردناک (دیسشزی)
• یبوست
• اسهال

علل پروکتیت چیست؟

این بیماری چندین علت احتمالی دارد که برخی از آنها شایع‌تر از سایرین هستند.

علل رایج پروکتیت عبارتند از:

بیماری التهابی روده (IBD): بیماری کرون و کولیت اولسراتیو باعث التهاب مزمن در قسمت‌های مختلف روده می‌شوند. تا 30٪ از افراد مبتلا به یکی از این بیماری‌ها، التهاب را عمدتاً در رکتوم خود تجربه می‌کنند. این شایع‌ترین علت پروکتیت است.

عفونت ‌های مقاربتی (STIs): عفونت‌های ویروسی و باکتریایی مقاربتی می‌توانند از طریق مقعد به رکتوم منتقل شوند، از جمله:

• سوزاک
• کلامیدیا
• هرپس سیمپلکس 2
• سفلیس
• ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)

این عفونت‌ها می‌توانند زنان و مردانی را که تماس جنسی مقعدی دارند، تحت تأثیر قرار دهند.

عفونت ‌های دستگاه گوارش: عفونت ‌های باکتریایی ناشی از مسمومیت غذایی در روده ممکن است گاهی اوقات رکتوم را تحت تأثیر قرار دهند، از جمله:

• سالمونلا
• شیگلا
• کامپیلوباکتر

باکتری کلستریدیوئیدس دیفیسیل (C. difficile): اگر فرد دوره مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها را تمام کرده باشد، ممکن است این باکتری روده‌ها، از جمله رکتوم را آلوده کند. C. diff از قبل در روده‌ها وجود دارند، اما آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند با از بین بردن سایر باکتری‌هایی که معمولاً به کنترل C. diff کمک می‌کنند، تعادل میکروبیوم روده را بر هم بزنند.

آلرژی به پروتئین غذایی نوزادان: نوزادانی که به پروتئین‌ های غذایی خاصی – معمولاً شیر لبنی یا سویا – عدم تحمل دارند، ممکن است در هر جایی از روده خود، از جمله در رکتوم، دچار التهاب شوند. نوزادان ممکن است این پروتئین‌ها را از طریق شیر خشک یا از طریق شیر مادر دریافت کنند.

پرتودرمانی: برای سرطان می‌تواند باعث موکوزیت ناشی از پرتودرمانی در هر جایی از دستگاه گوارش شود. این بدان معناست که پوشش مخاطی داخل دستگاه گوارش ملتهب می‌شود. انتریت و کولیت ناشی از پرتودرمانی زمانی شایع هستند که پرتودرمانی هدفمند به قسمت فوقانی یا تحتانی شکم انجام شده باشد. اگر پرتودرمانی هدفمند به ناحیه لگن انجام شده باشد، ممکن است به پروکتیت ناشی از پرتودرمانی مبتلا شد.

برخی از علل کمتر شایع پروکتیت عبارتند از:

پروکتیت انحرافی: این عارضه جانبی می‌تواند در افرادی که کولوستومی یا ایلئوستومی داشته‌اند و مدفوع آنها از رکتوم منحرف شده است، رخ دهد. این به این معناست که منحرف کردن مدفوع از رکتوم، آن را از مواد مغذی و اسیدهای چرب زنجیره کوتاه که معمولاً رکتوم را روان و سالم نگه می‌دارند، محروم می‌کند. این امر باعث التهاب در رکتوم می‌شود.

سندرم‌ های ایسکمیک روده: مشابه کولیت ایسکمیک، پروکتیت ایسکمیک می‌تواند زمانی رخ دهد که چیزی جریان خون به رکتوم را متوقف کند و بافت‌ها را از اکسیژن محروم کند. ایسکمی معمولاً در اثر انسداد رگ‌های خونی مانند لخته خون، آنوریسم یا پلاک ایجاد می‌شود.

ترومای آنورکتال: یک جسم خارجی یا ماده شیمیایی که از طریق مقعد وارد می‌شود می‌تواند باعث التهاب در مقعد و رکتوم شود. مواد شیمیایی موجود در برخی از تنقیه‌ها ممکن است این اثر را داشته باشند.

اختلالات دستگاه گوارش ائوزینوفیلیک (EGID): ائوزینوفیلی زمانی است که بدن تعداد غیرطبیعی زیادی گلبول سفید خون تولید می‌کند. گلبول‌ های سفید خون به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کنند تا پاسخ التهابی ایجاد کند. در اختلالات گوارشی ائوزینوفیلیک، سیستم ایمنی بدن تعداد غیرطبیعی زیادی ائوزینوفیل به بخشی از دستگاه گوارش فرد می‌فرستد و باعث التهاب مزمن در آنجا می‌شود. محققان فکر می‌کنند که ممکن است واکنش بیش از حد به آلرژی غذایی باشد. پروکتیت ائوزینوفیلیک بیشتر کودکان زیر 2 سال را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

پروکتیت ایدیوپاتیک: در درصد کمی از افراد، هیچ علت مستقیمی برای پروکتیت یافت نمی‌شود. با این حال، این موارد اغلب به تغییرات رژیم غذایی پاسخ می‌دهند. پروکتیت ایدیوپاتیک تمایل دارد در دوره‌های مکرر، مانند یک بیماری مزمن، ظاهر شود. حدود 10٪ از موارد در نهایت به کولیت اولسراتیو تبدیل می‌شوند.

آیا پروکتیت یک بیماری جدی است؟

در شرایط عادی، پروکتیت تهدید کننده نیست و به خوبی به درمان پاسخ می‌دهد. اما اگر شدید باشد، مدت زمان زیادی طول بکشد، درمان نشود و همچنین به درمان پاسخ ندهد، می‌تواند منجر به عوارض جدی‌تری شود.

برای مثال، زخمی که بهبود نمی‌یابد ممکن است بیش از حد خونریزی کند یا دیواره رکتوم را فرسایش دهد. به ندرت، پروکتیت می‌تواند بر اعصاب مجاور تأثیر بگذارد و باعث نوروپاتی شود.

عوارض ناشی از التهاب طولانی مدت می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• خونریزی بیش از حد، منجر به کم‌خونی.
• فیستول.
• تنگی (زخم شدن بافت‌ها، باعث تنگی رکتوم می‌شود).
• عوارض مربوط به سیستم عصبی نادر است، اما می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
• اختلال عملکرد مثانه نوروژنیک.
• بی‌حسی، سوزن سوزن شدن یا سوزش در اندام تحتانی (پارستزی).
• اختلال نعوظ.

تشخیص و آزمایش ‌ها

پزشک ابتدا از شما در مورد علائمتان سوال می‌کند، سپس رکتوم شما را از نظر علائم بیماری معاینه فیزیکی می‌کند.

آزمایشات خون تکمیلی برای پروکتیت:

1. CBC (شمارش کامل سلول‌های خونی)

افزایش WBC: نشانه وجود عفونت یا التهاب.

آنمی (کاهش هموگلوبین): ممکن است در پروکتیت مزمن یا همراه با خونریزی مشاهده شود.

2. CRP و ESR

CRP (پروتئین واکنشی C) و ESR برای بررسی شدت و فعالیت التهاب.

افزایش آن‌ها در پروکتیت التهابی (مثلاً ناشی از IBD) بیشتر مشاهده می‌شود.

3. آزمایشات سرولوژیک برای بیماری های مقاربتی (STD/STI)

در صورت شک به علت عفونی (به‌ویژه در افراد با روابط مقعدی):

HIV Ab/Ag – برای بررسی ویروس نقص ایمنی انسانی

VDRL/RPR و TPHA – برای سیفلیس

HBsAg و HCV Ab – بررسی هپاتیت B و C

HSV IgM و IgG – بررسی ویروس تبخال

PCR از نمونه خون برای Chlamydia trachomatis یا Neisseria gonorrhoeae (در برخی موارد خاص)

4. آزمایشات خودایمنی (در صورت شک به بیماری التهابی روده)

در پروکتیت ناشی از بیماری‌ های التهابی روده (IBD) مثل کولیت اولسراتیو:

p-ANCA (اغلب مثبت در کولیت اولسروز)

ASCA (اغلب در کرون مثبت است)

ANA یا سایر تست‌های ایمنی در موارد خاص

5. آزمایش عملکرد کبدی (ALT – AST – OT – PT – آلبومین)

گاهی در بیماران IBD یا در صورت عفونت سیستمیک مورد توجه است.

نکته مهم:

در ارزیابی پروکتیت، آزمایش خون به تنهایی کافی نیست و معمولاً با روش‌هایی مثل سیگموئیدوسکوپی، کولونوسکوپی، نمونه‌برداری (بیوپسی)، و کشت مدفوع یا PCR از ترشحات همراه است.

درمان‌ پروکتیت

مؤثرترین درمان پروکتیت بسته به علت اصلی آن متفاوت خواهد بود. موارد حاد التهاب ممکن است به درمان‌ های مستقیم‌تری نیاز داشته باشند که بتوانند پروکتیت را درمان کنند.
اگر یک اختلال مزمن باعث پروکتیت شود، فرد احتمالاً باید به ترکیبی از درمان‌های پزشکی و تغییرات طولانی‌مدت در رژیم غذایی و سبک زندگی خود تکیه کند.

عفونت‌ها

اگر پزشکان تشخیص دهند که عفونت علت پروکتیت است، داروهایی را برای درمان آن عفونت خاص تجویز می‌کنند.
آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند به از بین بردن عفونت‌های باکتریایی، از جمله بیماری‌های مقاربتی، کمک کنند، در حالی که داروهای ضد ویروسی، عفونت‌های ویروسی مانند تبخال تناسلی را درمان می‌کنند.

داروها

اگر داروی خاصی مانند آنتی ‌بیوتیک باعث التهاب شود، فرد باید مصرف آن را متوقف کند. پزشکان می‌توانند داروهای جایگزین تجویز کنند تا فرد بتواند در حین بهبودی به درمان خود ادامه دهد.

آسیب

پروکتیت ناشی از آسیب، مانند رابطه جنسی مقعدی، مستلزم آن است که فرد فعالیتی را که باعث التهاب می‌شود، متوقف کند. پزشک همچنین ممکن است داروهایی را برای درمان درد و تسکین اسهال تجویز یا توصیه کند.

پرتودرمانی

پروکتیت ناشی از پرتودرمانی شایع است. یک مقاله در سال ۲۰۱۵ اشاره می‌کند که نزدیک به ۷۵٪ از افرادی که تحت پرتودرمانی در لگن قرار می‌گیرند، علائم پروکتیت حاد را تجربه می‌کنند، در حالی که ۲۰٪ ممکن است علائم مزمن را تجربه کنند.
پزشکان پروکتیت ناشی از پرتودرمانی را به صورت فردی درمان می‌کنند. اگر فرد به دلیل پرتودرمانی علائم پروکتیت خفیفی داشته باشد، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد و علائم ممکن است به خودی خود برطرف شوند.
گاهی اوقات، پزشکان ممکن است از تنقیه کورتیکواستروئید برای کمک به علائم یا درد شدید استفاده کنند. این داروها التهاب رکتوم را کاهش می‌دهند.
پزشک همچنین ممکن است داروهای دیگری مانند سوکرالفات را توصیه کند. این دارو در درجه اول زخم معده را درمان می‌کند، اما ممکن است به علائم پروکتیت کمک کند.

بیماری التهابی روده

بیماری التهابی روده یک علت طولانی مدت پروکتیت است و افراد مبتلا به این بیماری برای کنترل علائم به درمان مداوم نیاز دارند.
هیچ درمانی برای IBD وجود ندارد، بنابراین هدف درمان، کنترل التهاب، جلوگیری از پیشرفت بیماری و کمک به بهبود بدن است.
برای دستیابی به این اهداف، پزشکان ممکن است انواع مختلفی از داروها را توصیه کنند، از جمله:

کورتیکواستروئیدها

انواع مختلف کورتیکواستروئیدها ممکن است به کاهش فعالیت سیستم ایمنی در ناحیه مورد نظر و کاهش التهاب کمک کنند. این داروها شامل استروئیدهایی مانند:

• هیدروکورتیزون
• پردنیزون
• متیل پردنیزولون
• بودزونید

ایمونومدولاتورها

ایمونومدولاتورها فعالیت کلی سیستم ایمنی را کاهش می‌دهند. از آنجایی که به نظر می‌رسد عوامل خودایمنی اغلب در اختلالات مزمن مانند بیماری کرون نقش دارند، این درمان اغلب به کاهش و کنترل علائم کمک می‌کند.

ایمونومدولاتورهای رایج عبارتند از:

• متوترکسات
• سیکلوسپورین
• 6-مرکاپتوپورین
• آزاتیوپرین

آمینوسالیسیلات‌ها

آمینوسالیسیلات‌ها، که داروهای 5-ASA نیز نامیده می‌شوند، به کنترل التهاب کمک می‌کنند. این موارد عبارتند از:

• مزالامین
• بالسالازید
• اولسالازین
• سولفاسالازین

کولیت اولسراتیو

کولیت اولسراتیو نوعی مزمن از بیماری التهابی روده (IBD) است که می‌تواند باعث التهاب در پوشش روده بزرگ، راست روده یا هر دو شود. در افراد مبتلا به موارد شدید، زخم‌های کوچک یا زخم‌های باز می‌توانند ایجاد شوند.
هیچ درمانی برای کولیت اولسراتیو وجود ندارد، اما ترکیبی از گزینه‌های درمانی می‌تواند به کنترل علائم کمک کند.
درمان کولیت اولسراتیو می‌تواند شامل یک رویکرد چندوجهی برای کمک به پیشگیری یا کاهش شدت پیشرفت بیماری و حفظ بهبودی باشد.

داروها

مشکلات سیستم ایمنی می‌تواند باعث کولیت اولسراتیو شود. داروهایی که نحوه عملکرد سیستم ایمنی را هدف قرار می‌دهند، مانند داروهای بیولوژیک و تعدیل‌کننده‌های سیستم ایمنی، ممکن است بخشی از برنامه درمانی باشند.

این موارد ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• عوامل ضد اینتگرین، مانند ودولیزوماب (انتیویو)
• آنتاگونیست‌های اینترلوکین ۱۲/۲۳، مانند یوستکینوماب (استلارا)
• تعدیل‌کننده‌های سیستم ایمنی، مانند متوترکسات
• آنتاگونیست‌های TNF-α، مانند آدالیموماب یا اینفلیکسیماب
• مهارکننده‌های جانوس کیناز (JAK)، مانند آپاداسیتینیب یا توفاسیتینیب
• پزشک ممکن است داروهای دیگری از جمله آمینوسالیسیلات‌ها و استروئیدها را تجویز کند.

تغییرات سبک زندگی

در حالی که هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد یک رژیم غذایی خاص می‌تواند به درمان کولیت اولسراتیو کمک کند، برخی از غذاها می‌توانند علائم را تشدید کنند. غذاهای پرفیبر و تند می‌توانند علائم را در برخی افراد بدتر کنند.
پزشک ممکن است حفظ یک رژیم غذایی متعادل را توصیه کند که به کاهش علائم و بهبود زخم کمک می‌کند.

جراحی

داروها و سایر مداخلات ممکن است برای برخی افراد مؤثر نباشند. طبق یک بررسی در سال ۲۰۲۱، تقریباً ۲۰ تا ۳۰ درصد از افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو برای بهبود وضعیت خود به جراحی نیاز دارند.

برخی از گزینه‌های جراحی عبارتند از:

• ایلئوستومی، که در آن جراح یک کیسه خارجی را به روده کوچک متصل می‌کند تا مواد زائد را جمع‌آوری کند.
• کولکتومی، برداشتن روده بزرگ
• کیسه ایلئوآنال، که در آن جراح یک کیسه داخلی برای اتصال روده کوچک به عضلات مقعد ایجاد می‌کند.

پیشگیری

برای کاهش خطر ابتلا به پروکتیت، اقداماتی را برای محافظت از خود در برابر عفونت‌های مقاربتی (STI) انجام دهید. مطمئن‌ترین راه برای جلوگیری از STI، خودداری از رابطه جنسی، به خصوص رابطه جنسی مقعدی است. اگر تصمیم به رابطه جنسی دارید، خطر ابتلا به STI را با موارد زیر کاهش دهید:

• محدود کردن تعداد شرکای جنسی.
• استفاده از وسایل محافظتی در هر رابطه جنسی.
• عدم رابطه جنسی با کسی که زخم یا ترشحات غیرمعمول در ناحیه تناسلی دارد.
• اگر به عفونت مقاربتی مبتلا شده‌اید، تا پس از اتمام درمان، رابطه جنسی را متوقف کنید. از پزشک خود بپرسید که چه زمانی می توانید رابطه جنسی مجدد داشته باشید.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

بیماری‌ های گوارشی

عدم تحمل لاکتوز

آزمایش مدفوع

بیماری‌های مقاربتی STDs