عدم تحمل لاکتوز
عدم تحمل لاکتوز
عدم تحمل لاکتوز زمانی اتفاق میافتد که بدن فرد به دلیل سطح پایین آنزیم لاکتاز نمیتواند قند موجود در شیر، که به عنوان لاکتوز شناخته میشود، را تجزیه کند. مصرف شیر و لبنیات میتواند منجر به نفخ، باد شکم و اسهال شود.
اجتناب از مصرف لبنیات یا مصرف مکملهای لاکتاز ممکن است کمک کند.
لاکتوز قندی است که فقط در شیر یافت میشود. همچنین در محصولات لبنی و محصولات ساخته شده از شیر، از جمله پنیر و بستنی وجود دارد.
اگر فردی این بیماری را داشته باشد، سیستم گوارش او آنزیمی به نام لاکتاز را به مقدار بسیار کمی تولید میکند. لاکتاز برای تجزیه لاکتوز مورد نیاز است.
عدم تحمل لاکتوز با آلرژی به شیر متفاوت است. در آلرژی به شیر، بدن به پروتئین های شیر واکنش نشان میدهد، نه به قند شیر. آلرژی به شیر میتواند منجر به علائم شدید، از جمله آنافیلاکسی شود.
سوء جذب لاکتوز
سوء جذب لاکتوز، ناتوانی در تجزیه و جذب مولکولهای لاکتوز در سیستم گوارش است. این یک بیماری شایع است – در واقع، حدود 65٪ از بزرگسالان در سراسر جهان نمیتوانند لاکتوز را تجزیه و جذب کنند. عدم جذب لاکتوز، باعث ایجاد علائمی برای برخی افراد میشود.
تفاوت بین سوء جذب لاکتوز و عدم تحمل لاکتوز چیست؟
هر کسی که عدم تحمل لاکتوز دارد، دچار سوء جذب لاکتوز است، اما هر کسی که دچار سوء جذب لاکتوز است، دچار عدم تحمل لاکتوز نیست. سوء جذب در روده کوچک اتفاق میافتد، در حالی که علائم عدم تحمل غذایی بعداً در روده بزرگ رخ میدهد.
این مقاله به علائم، تشخیص، علل و درمان های عدم تحمل لاکتوز میپردازد. همچنین در مورد غذاهایی که باید از آنها اجتناب کرد و جایگزین هایی برای محصولات لبنی بحث میکند.
چهار نوع عدم تحمل لاکتوز چیست؟
- اولیه (ناشی از کاهش تولید لاکتاز در روده کوچک).
- ثانویه (ناشی از آسیب یا بیماری که به روده کوچک آسیب میرساند).
- مادرزادی (ناشی از کمبود لاکتاز از بدو تولد).
- رشدی (ناشی از تولد زودرس، زمانی که روده کوچک به طور کامل رشد نکرده است).
علل
لاکتاز آنزیمی است که در روده کوچک تولید میشود. بدن از لاکتاز برای تجزیه لاکتوز به اجزایی به نام گالاکتوز و گلوکز استفاده میکند. سپس گلوکز جذب جریان خون میشود.
اگر سطح لاکتاز فرد پایین باشد، لاکتوز تجزیه نمیشود و جذب جریان خون نمیشود. در عوض، به روده بزرگ یا کولون منتقل میشود. باکتری های روده بزرگ با ایجاد گاز بیشتر به هر محصولی که حاوی لاکتوز باشد واکنش نشان میدهند. این میتواند منجر به ناراحتی و سایر علائم ناخوشایند برای فرد شود.
علائم
افراد مبتلا به این بیماری پس از مصرف شیر یا لبنیات حاوی لاکتوز، علائمی را تجربه میکنند.
علائم میتوانند از خفیف تا واکنش شدید، متغیر باشند. این بستگی به میزان تولید لاکتاز در بدن فرد و میزان لاکتوز مصرفی او دارد.
بیشتر افراد مبتلا به این عارضه میتوانند مقداری لاکتوز را بدون بروز علائم مصرف کنند. هر فرد سطح تحمل متفاوتی دارد.
علائم عدم تحمل لاکتوز میتواند شامل موارد زیر باشد:
- نفخ معده
- درد و گرفتگی شکم
- گاز روده
- حالت تهوع
- اسهال
ممکن است فرد 30 دقیقه تا 2 ساعت پس از مصرف لاکتوز، نیاز ناگهانی به دستشویی داشته باشد.
اسهال مزمن میتواند منجر به کم آبی بدن شود، بنابراین مصرف مقدار زیادی آب در صورت ابتلا به اسهال برای فرد مهم است.
چه غذاهایی علائم عدم تحمل لاکتوز را تحریک میکنند؟
لاکتوز در بیشتر محصولات لبنی وجود دارد، مگر اینکه حذف شده باشد. این شامل شیر گاو و محصولات شیر بز می شود. در برخی از انواع لبنیات، لاکتوز بیشتری نسبت به سایرین وجود دارد. به عنوان مثال، شیر تازه و خامه، لاکتوز بیشتری دارند، در حالی که پنیرهای سفت، لاکتوز کمتری دارند. ممکن است از استفاده از پنیر پارمزان روی سالاد خود مشکلی نداشته باشید.
از سوی دیگر، اگر به لاکتوز بسیار حساس هستید، ممکن است حتی به مقادیر کم آن نیز واکنش نشان دهید. برچسبهای تغذیهای و فهرست مواد تشکیلدهنده روی مواد غذایی را بررسی کنید. لاکتوز اغلب به غذاهای فرآوریشده، از جمله سوپها، سسهای سالاد و غذاهای میان وعده اضافه میشود. حتی ممکن است به داروهای تجویزی نیز اضافه شود.
آیا ممکن است به مرور زمان دچار عدم تحمل لاکتوز شویم؟
بیشتر افراد با بزرگ شدن از کودکی تا بزرگسالی دچار این عارضه میشوند. شایعترین نوع این عارضه، عدم تحمل اولیه است که به دلیل توقف تدریجی تولید لاکتاز، آنزیمی که لاکتوز را هضم میکند، رخ میدهد. بنابراین، حساسیت روده شما نیز میتواند با گذشت زمان تغییر کند.
علاوه بر مشکل جذب لاکتوز، وجود برخی شرایط دیگر میتواند احتمال بروز علائم عدم تحمل لاکتوز را افزایش دهد، از جمله:
- سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
- حساسیت احشایی (Visceral hypersensitivity)
- رشد بیش از حد باکتریها در روده کوچک (SIBO)
این اختلالات معمولاً بهمرور زمان و در طول زندگی فرد بروز میکنند و میتوانند علائم را تشدید نمایند.
آیا می توان ناگهان در طول زندگی دچار عدم تحمل لاکتوز شد؟
بله، میتوانید به طور ناگهانی در نتیجه آسیب به روده کوچک دچار عدم تحمل لاکتوز ثانویه شوید. آسیب، جراحی، عفونت یا بیماری های مزمن ممکن است به سلول هایی که لاکتاز تولید میکنند، آسیب برساند. این میتواند باعث سوء جذب و عدم تحمل ناگهانی لاکتوز شود، حتی اگر قبلاً میتوانستید لاکتوز را هضم کنید.
علل ثانویه عبارتند از:
- پرتودرمانی.
- برداشتن روده کوچک.
- فیبروز کیستیک.
- بیماری التهابی روده.
- بیماری سلیاک.
- انتروکولیت.
عدم تحمل لاکتوز ثانویه ممکن است دائمی نباشد. اگر روده کوچک شما عملکرد معمول خود را بازیابد، ممکن است توانایی هضم لاکتوز را دوباره به دست آورید.
تشخیص و آزمایش ها
اگر بعد از مصرف لبنیات، الگویی از علائم گوارشی را مشاهده کنید، ممکن است به عدم تحمل لاکتوز مشکوک شوید. با این حال، بسیاری از افراد مبتلا به کمبود لاکتاز میتوانند گاهی اوقات مقداری لاکتوز را تحمل کنند. اگر مطمئن نیستید که لاکتوز روی شما تأثیر میگذارد یا خیر، به پزشک مراجعه کنید.
پزشکان روش های مختلفی برای آزمایش عدم تحمل لاکتوز دارند.
آزمایشهای رایج عبارتند از:
آزمایش تنفس هیدروژن:
آزمایش تنفس میزان گازهای هیدروژن و متان موجود در بازدم را اندازهگیری میکند. باکتری های موجود در روده بزرگ شما این گازها را تولید میکنند. اگر پس از مصرف لاکتوز، سطح بالاتری از این گازها را داشته باشید، به این دلیل است که باکتری های روده شما لاکتوز را تخمیر میکنند و در روده بزرگ شما گازی تولید میکنند که بعداً میتوان آن را در تنفس اندازهگیری کرد.
آزمایش قند خون:
اگر آزمایش تنفس بینتیجه باشد، پزشک ممکن است آزمایش قند خون را پیشنهاد کند. این آزمایش میزان قند خون را قبل و بعد از مصرف لاکتوز اندازهگیری میکند. اگر قند خون افزایش نیابد، نشان میدهد که لاکتوز را جذب نمیکنید.
آزمایش اسیدیته مدفوع:
پزشکان از این آزمایش برای کودکان خردسال و نوزادان استفاده میکنند. پس از تغذیه کودک با لاکتوز، نمونه مدفوع او را میگیرند و محتوای آن را تجزیه و تحلیل میکنند. سطح اسید لاکتیک و سایر فرآوردههای جانبی موجود در نمونه میتواند نشان دهد که آیا بدن لاکتوز را جذب میکند یا خیر.
کنترل و درمان
اگر میخواهید لاکتوز را هضم کنید، به لاکتاز در روده خود نیاز دارید. اکثر افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، نمیتوانند به طور طبیعی لاکتاز تولید کنند. مکمل های لاکتاز میتوانند لاکتاز مورد نیاز بدن را برای تجزیه لاکتوز فراهم کنند. میتوانید این مکملها را به صورت قرص یا قطره قبل از مصرف لاکتوز مصرف کنید.
محققان همچنین در حال آزمایش باکتریهای اسید لاکتیک به عنوان یک راه حل احتمالی برای علائم عدم تحمل لاکتوز هستند. این باکتریها، باکتریهایی هستند که لاکتوز را به جای گاز به اسید لاکتیک تبدیل میکنند. مصرف این باکتریها به عنوان پروبیوتیک، همراه با پریبیوتیکهایی که آنها را تغذیه میکنند، ممکن است تحمل لاکتوز را بهبود بخشد.
سوالات متداول
چگونه میتوانم عدم تحمل لاکتوز را با رژیم غذایی کنترل کنم؟
طبق دستور پزشک، یک رژیم غذایی را امتحان کنید تا آستانه لاکتوز خود را دریابید. برخی افراد با این روش متوجه میشوند که میتوانند برخی از غذاهای لبنی را در مقادیر مشخص یا در ترکیب با سایر غذاها تحمل کنند. با یک رژیم غذایی بدون لاکتوز شروع کنید، سپس به تدریج غذاهای حاوی لاکتوز را دوباره وارد کنید تا ببینید سیستم شما چگونه پاسخ میدهد.
برخی از افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز میتوانند تا ۱۲ گرم لاکتوز را در یک زمان تحمل کنند، که معادل یک فنجان شیر یا یک اسکوپ بستنی است. همچنین میتوانید محصولات کملاکتوز و بدون لاکتوز اکثر محصولات لبنی را امتحان کنید. این محصولات و سایر جایگزین های لبنی را در رژیم غذایی خود قرار دهید.
آیا عدم تحمل لاکتوز بهبود می یابد؟
عدم تحمل لاکتوز ثانویه ناشی از آسیب به روده کوچک، ممکن است پس از بهبودی روده کوچک برگشتپذیر باشد. این بستگی به میزان دائمی بودن آسیب دارد و ممکن است مدتی طول بکشد. نوزادانی که نارس متولد میشوند و عدم تحمل لاکتوز رشدی دارند، معمولاً بهبود مییابند.
اگر فرد عدم تحمل لاکتوز اولیه یا مادرزادی داشته باشد، هرگز به طور طبیعی شروع به تولید لاکتاز بیشتر نخواهد کرد. اما اگر سلامت روده یا میکروبیوم او تغییر کند، ممکن است علائم بیماری تغییر کند.
آیا عدم تحمل لاکتوز عواقب طولانی مدتی دارد؟
این عارضه بر رژیم غذایی شما تأثیر میگذارد، به این معنی که باید به مواد مغذی دریافتی خود توجه کنید. اگر از مصرف همه محصولات لبنی خودداری کنید، ممکن است دچار کمبود کلسیم و ویتامین D شوید. میتوانید این مواد مغذی را از منابع غذایی دیگر دریافت کنید، اما محصولات لبنی از رایجترین آنها هستند.
کمبود کلسیم یا کمبود ویتامین D میتواند بر استخوانها، عضلات و سیستم عصبی شما تأثیر بگذارد. کمبودها به ویژه میتوانند بر کودکان در حال رشد تأثیر بگذارند. اگر نمیتوانید به اندازه کافی از رژیم غذایی خود این مواد مغذی را دریافت کنید، پزشک شما ممکن است مصرف مکمل های کلسیم یا ویتامین D را توصیه کند.
آیا عدم تحمل لاکتوز یک آلرژی است؟
خیر. آلرژی غذایی واکنشی از سیستم ایمنی بدن است که معمولاً به پروتئینی در غذای شما مربوط میشود. سیستم ایمنی بدن پروتئین را به عنوان یک تهدید شناسایی کرده و برای حذف آن واکنش نشان میدهد. حتی مقدار کمی از پروتئین میتواند در صورت حساسیت، واکنش شدیدی ایجاد کند و معمولاً خیلی زود پس از مصرف آن رخ میدهد.
یک واکنش آلرژیک میتواند علائمی را در سراسر بدن ایجاد کند، نه فقط در دستگاه گوارش. ممکن است شامل تورم، کهیر و تنگی نفس باشد. همچنین ممکن است درد معده، حالت تهوع و استفراغ رخ دهد، اما این معمولاً در اوایل فرآیند گوارش، زمانی که پروتئین هنوز در معده است، رخ میدهد.
تفاوت بین عدم تحمل لاکتوز و آلرژی به شیر چیست؟
تفاوت اصلی این است که آلرژی به شیر واکنشی از سیستم ایمنی بدن شما به پروتئین شیر است. عدم تحمل لاکتوز واکنشی در دستگاه گوارش شما به قند شیر است. یک واکنش آلرژیک حالت اورژانسی دارد و میتواند فوری، شدید و در برخی موارد تهدیدکننده زندگی (آنافیلاکسی) باشد.
وقتی دستگاه گوارش شما به قندی که نمیتواند هضم کند واکنش نشان میدهد، میتواند به معنای علائم ناراحتکننده در طول هضم باشد، اما خطرناک نیست. عدم هضم لاکت باعث تولید آب و گاز اضافی در روده بزرگ میشود. ممکن است در حین هضم باعث اسهال و نفخ شود، اما به شما آسیبی نمیرساند.
مطالب مشابه:
