سندرم پیری زودرس (پروگریا) چیست؟ علت، علائم، تشخیص و درمان

سندرم پیری زودرس (پروگریا) چیست؟ علت، علائم، تشخیص و درمان

سندرم پیری زودرس (پروگریا) یک بیماری ژنتیکی است که باعث پیری زودرس در کودکان می شود. نوزادان مبتلا به این اختلال در بدو تولد سالم به نظر می‌رسند، اما معمولاً در طول یک تا دو سال اول زندگی خود علائم پیری زودرس را نشان می‌دهند. سرعت رشد آنها کند می‌شود و آنطور که باید، وزن اضافه نمی‌کنند. کودکان مبتلا به این بیماری، هوش معمولی دارند. با این حال، پیری سریع آنها باعث ویژگی‌های فیزیکی متمایزی از جمله موارد زیر می‌شود:

• ریزش مو (طاسی)
• چشم‌های برجسته
• پوست پیر و چروکیده
• بینی نازک و منقاری شکل
• صورت کوچک و نامتناسب در مقایسه با اندازه سر
• عدم وجود چربی زیر پوست

پروگریا چیست؟

پروگریا نام خود را از واژه یونانی “geras” به معنای “پیری” گرفته است. نوع کلاسیک این بیماری با عنوان سندرم پروگریای هاچینسون-گیلفورد (HGPS) شناخته می‌شود. این بیماری نخستین‌بار در اواخر قرن نوزدهم توسط دکتر جاناتان هاچینسون و دکتر هستینگز گیلفورد توصیف شد.

سندرم پیری زودرس (پروگریا) یک بیماری نادر و همیشه کشنده است. میانگین امید به زندگی در بیماران حدود 14.5 سال است، گرچه در مواردی نادر، برخی از مبتلایان تا اوایل بیست‌سالگی نیز زنده می‌مانند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که دارویی به نام لونافارنیب (Lonafarnib) می‌تواند روند پیشرفت بیماری را تا حدی کند، کند.

علت اصلی مرگ در مبتلایان به پروگریا، معمولاً عوارض ناشی از تصلب شرایین شدید است؛ همان بیماری قلبی که افراد سالمند زیادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما در بیماران پروگریا در سنین بسیار پایین بروز می‌کند. تصلب شرایین زمانی رخ می‌دهد که پلاک‌هایی در دیواره شریان‌ها تجمع یافته و انعطاف‌پذیری رگ‌ها کاهش یابد. این شرایط می‌تواند منجر به حمله قلبی یا سکته مغزی شود.

چه افرادی به پروگریا مبتلا می‌شوند؟

سندرم پیری زودرس (پروگریا) یک اختلال ژنتیکی بسیار نادر است که ممکن است هر فردی را، بدون در نظر گرفتن سابقه خانوادگی، تحت تأثیر قرار دهد. در اغلب موارد، این بیماری در اثر یک جهش ژنتیکی جدید (de novo) به وجود می‌آید؛ به این معنا که هیچ پیشینه خانوادگی مشخصی برای آن وجود ندارد.

علائم سندرم پیری زودرس (پروگریا)

علائم سندرم پیری زودرس (پروگریا) شبیه علائم پیری طبیعی در انسان است، اما در سنین بسیار پایین‌تری بروز می‌کند. کودکان مبتلا به پروگریا از دو سال اول زندگی، علائم و نشانه‌های پیری زودرس را نشان می‌دهند که شامل موارد زیر است:

• اختلال رشد/کوتاهی قد
• چروک پوست
• طاسی
• سفتی مفاصل با کاهش دامنه حرکتی
• پوست سفت که شبیه اسکلرودرمی است
• عدم وجود چربی در بدن

ناهنجاری‌های جمجمه و صورت ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• یک نقطه نرم بزرگ و باز روی سر (فونتانل)
• صورت باریک نسبت به اندازه سر (ماکروسفالی)
• بینی منقاری
• دندان‌هایی که دیر رشد می کنند (رویش با تأخیر)
• فک کوچک (رشد نیافته)، (میکروگناتیا)

با پیشرفت بیماری، علائم کمتر شایع ممکن است بروز کنند. این موارد عبارتند از:

• دررفتگی مفصل ران
• آب مروارید
• آرتروز
• تجمع پلاک در شریان‌ها

علت سندرم پیری زودرس (پروگریا) چیست؟

پروگریا در اثر جهشی در ژن LMNA به وجود می‌آید. این ژن وظیفه تولید پروتئینی به نام لامین A را بر عهده دارد. لامین A یکی از اجزای کلیدی داربست ساختاری هسته سلول‌هاست و به حفظ یکپارچگی و پایداری آن کمک می‌کند.

در افراد مبتلا به پروگریا، این جهش ژنتیکی منجر به تولید شکل غیرطبیعی‌ای از لامین A می‌شود که پروگرین (progerin) نام دارد. پروگرین به‌جای لامین A در ساختار هسته سلول جای می‌گیرد و باعث ناپایداری هسته و آسیب تدریجی به سلول‌ها می‌شود. این آسیب‌های تجمعی، مرگ زودهنگام سلول‌ها را در پی دارد و در نهایت منجر به فرآیند پیری زودرس در سراسر بدن می‌شود.

پروگریا چگونه به ارث می‌رسد؟

تقریباً همه موارد سندرم پیری زودرس (پروگریا) در نتیجه یک جهش ژنتیکی جدید و خودبه‌خودی (de novo) در ژن LMNA ایجاد می‌شوند. به این معنا که هیچ سابقه‌ خانوادگی از این بیماری در والدین فرد مبتلا وجود ندارد و بیماری به صورت ارثی منتقل نمی‌شود.
این نوع جهش معمولاً در سلول اسپرم و پیش از لقاح اتفاق می‌افتد، و در نتیجه از همان ابتدای تشکیل جنین در ساختار ژنتیکی کودک وجود دارد.
این بیماری یک اختلال اتوزومال غالب است. این بدان معناست که یک کپی از ژن جهش یافته در هر سلول برای ایجاد این بیماری کافی است.

تشخیص و آزمایش‌ها

پزشک ممکن است بتواند بر اساس ظاهر فیزیکی کودک، وضعیت او را تشخیص دهد. آنها معاینه فیزیکی انجام می‌دهند و در مورد علائم کودک سؤال می‌کنند. اگر به پروگریا مشکوک باشند، می‌توانند از آزمایش ژنتیک برای تأیید تشخیص استفاده کنند. این آزمایش نیاز به گرفتن نمونه خون از کودک دارد.

آزمایشات تکمیلی سندرم پیری زودرس (پروگریا)

1. تست ژنتیک (تحلیل ژن LMNA)

اصلی‌ترین آزمایش برای تأیید تشخیص پروگریا است.

در این تست، وجود جهش در ژن LMNA شناسایی می‌شود که مسئول تولید پروتئین لامین A و شکل جهش‌یافته آن، پروگرین، است.
این تست می‌تواند به‌طور قطعی بیماری را از دیگر اختلالات مشابه تمایز دهد.

2. آزمایش‌های قلبی و عروقی

از آنجا که تصلب شرایین زودرس یکی از مهم‌ترین عوارض پروگریاست، بررسی وضعیت قلب و عروق اهمیت زیادی دارد.

• نوار قلب (ECG)
• اکوکاردیوگرافی (ECHO)
• اندازه‌گیری فشار خون

3. آزمایش‌های خون

برای بررسی سطح چربی خون، قند خون و نشانگرهای التهابی انجام می‌شود.

• پروفایل چربی (کلسترول، تری‌گلیسرید)
• قند خون ناشتا
• CRP یا سایر مارکرهای التهابی

4. تصویربرداری استخوانی

با توجه به تأثیر بیماری بر رشد استخوان‌ها و مفاصل، انجام عکس‌برداری با اشعه ایکس یا سایر روش‌های تصویربرداری می‌تواند به ارزیابی وضعیت اسکلتی کمک کند.

5. آزمایش تراکم استخوان (DEXA)

برای بررسی پوکی استخوان یا کاهش تراکم استخوانی که ممکن است در کودکان مبتلا به پروگریا دیده شود.

درمان سندرم پیری زودرس (پروگریا)

در حال حاضر محققان در حال مطالعه چندین دارو برای درمان این بیماری هستند. درمان سندرم پیری زودرس (پروگریا) شامل استفاده از دارویی به نام لونافارنیب است. لونافارنیب که در ابتدا برای درمان سرطان تولید شده بود، نشان داده است که بسیاری از جنبه‌های پروگریا را بهبود می‌بخشد. این دارو میانگین میزان بقای کودکان مبتلا به این بیماری را دو سال و نیم افزایش داده است. هر کودکی که این دارو را مصرف کرده است، در یک یا چند مورد از موارد زیر، بهبودی نشان داده است:

• افزایش انعطاف‌پذیری رگ‌های خونی.
• بهبود ساختار استخوان.
• افزایش وزن.
• بهبود شنوایی.

فیزیوتراپی ممکن است به کودک کمک کند تا دامنه حرکتی، تعادل و وضعیت بدنی خوبی داشته باشد. علاوه بر این، می‌تواند به کاهش درد در باسن و پاهای او کمک کند. کاردرمانی می‌تواند به کودک در زمینه‌هایی مانند غذا خوردن، بهداشت شخصی و دست خط کمک کند.

سایر درمان ها

کودک ممکن است از مراقبت‌های لازم برای داشتن یک زندگی سالم و راحت تا حد امکان بهره‌مند شود. پزشک از طریق موارد زیر وضعیت او را کنترل و مدیریت خواهد کرد:

نظارت بر بیماری قلبی:

پزشک فشار خون کودک را بررسی کرده و آزمایش‌های منظمی مانند اکوکاردیوگرام انجام می‌دهد. درمان با دوز پایین آسپرین و داروهای استاتین می‌تواند به کاهش برخی از خطرات بیماری قلبی کمک کند.

مطالعات تصویربرداری (مانند MRI):

پزشک از آزمایش‌های تصویربرداری برای بررسی سکته مغزی یا بررسی سردرد یا تشنج استفاده می‌کند که هر دو می‌توانند شایع باشند.

معاینه منظم چشم:

کودک ممکن است مشکلات چشمی از جمله دوربینی یا خشکی چشم داشته باشد. خشکی چشم می‌تواند به دلیل بسته نشدن کامل پلک‌های کودک رخ دهد. با پیشرفت بیماری، کودک ممکن است دچار آب مروارید نیز شود. ممکن است ابروها و مژه‌های او نازک‌تر یا فاقد ابرو باشند که این امر احتمال ورود مواد محرک به چشم را افزایش می‌دهد. همچنین، ممکن است حساسیت شدیدی به نور داشته باشد و در برخی شرایط بخواهد از عینک آفتابی استفاده کند.

آزمایش‌های شنوایی:

کودک ممکن است دچار کم‌شنوایی باشد که با سمعک قابل بهبود است.

معاینات منظم دندانپزشکی:

احتمال ابتلای کودک به مشکلات دندانی مانند پوسیدگی، فشردگی شدید دندان‌ها، تأخیر در رشد دندان‌ها و تحلیل لثه بیشتر است. مراجعه منظم به دندانپزشک می‌تواند به نظارت و درمان هرگونه مشکل دندانی کمک کند.

نظارت بر مشکلات پوستی:

پزشک، لکه‌های تیره یا برآمدگی روی پوست کودک را بررسی می‌کند. آنها همچنین به دنبال ریزش مو، خارش و سفتی پوست که حرکت را محدود می‌کند و می‌تواند تنفس یا هضم غذا را دشوار کند، خواهند بود.

نظارت بر سلامت استخوان:

کودک ممکن است مشکلات متعددی در رابطه با رشد و نمو استخوان و همچنین مشکلات مفصلی داشته باشد.

در نهایت، کودک برای رشد، به تغذیه کافی نیاز دارد. ممکن است به تغذیه تکمیلی (از جمله لوله تغذیه) نیاز داشته باشد. هیدراته نگه داشتن او می‌تواند به کاهش خطر مشکلات عصبی ناگهانی کمک کند. بهترین گزینه، مشورت با پزشک در مورد راه‌های سالم برای تشویق کودک به دریافت کالری و هیدراتاسیون کافی است.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

سندرم ورنر (Werner syndrome)

توبروس اسکلروزیس (TS)

مدولوبلاستوما

سندرم گورلین