لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL)
لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL)
لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL) یک سرطان خون است که لنفوسیتها (نوعی گلبول سفید خون) را تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماری از مغز استخوان شروع می شود، اما میتواند در سراسر بدن متاستاز دهد.
لوسمی لنفوبلاستیک حاد در کودکان شایعتر است، اما هر کسی میتواند به آن مبتلا شود. بیشتر موارد ALL کودکان 2 تا 5 ساله را تحت تأثیر قرار میدهد.
لوسمی لنفوبلاستیک حاد یک بیماری جدی است، اما درمان به موقع میتواند به پیشرفت آن کمک کند.
انواع لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL)
دو نوع اصلی لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL) عبارتند از:
لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول B: این شایعترین نوع است که بر سلول های B که آنتی بادی میسازند و با عفونت مبارزه میکنند، تأثیر میگذارد. این بیماری حدود 85 درصد از موارد کودکی و 75 تا 80 درصد از کل موارد بزرگسالی را تشکیل میدهد.
لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول T: این نوع بر سلول های T تأثیر میگذارد که میکروبها را از بین میبرند و از سایر سلول های ایمنی پشتیبانی میکنند. این نوع حدود 25 درصد از موارد، بزرگسالان و 12 تا 15 درصد از موارد، کودکان را تشکیل میدهد.
نوع سوم، ALL کشنده طبیعی، بسیار نادر است.
علائم لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL)
علائم لوسمی لنفوبلاستیک حاد ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- خونریزی (مانند خونریزی مکرر بینی یا دورههای قاعدگی شدید)
- کبودی
- خستگی
- عفونتهای مکرر
- درد مفاصل
- کاهش اشتها
- تعریق شبانه
- رنگپریدگی
- لکههای خونریزی قرمز به اندازه سر سوزن روی پوست
- تنگی نفس
- تورم غدد لنفاوی
- کاهش وزن بیدلیل
داشتن این علائم لزوماً به معنای ابتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد نیست. اما همیشه باید در مورد تغییراتی که بیش از دو هفته در بدن طول میکشد با پزشک مشورت نمود.
علت لوسمی لنفوبلاستیک حاد ALL
جهشهای ژنتیکی باعث لوسمی لنفوبلاستیک حاد میشوند. کودکان خردسال مبتلا به این بیماری ممکن است قبل از تولد، تغییرات ژنی داشته باشند. یا ممکن است شرایطی را به ارث ببرند که احتمال ابتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد را در آنها افزایش دهد. در بزرگسالان، لوسمی لنفوبلاستیک حاد با برخی از مواد سرطانزا، از جمله تنباکو، مرتبط است.
عوامل خطر
عوامل خاصی میتوانند احتمال ابتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL) را افزایش دهند:
سن: بیشترین خطر در کودکان زیر 15 سال و بزرگسالان بالای 50 سال است.
اختلالات ژنتیکی: بیماری هایی مانند سندرم داون یا کمخونی فانکونی میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
قرار گرفتن در معرض اشعه: خطر ابتلا با قرار گرفتن در معرض اشعه در دوران رشد جنین یا از پرتودرمانی قبلی افزایش مییابد.
جنسیت: دختران زیر ۱ سال در معرض خطر بیشتری نسبت به پسران هستند. پس از ۱ سال، خطر ابتلا برای مردان بیشتر است.
ویروسها: عفونت هایی مانند ویروس اپشتین بار و ویروس لوسمی سلول T انسانی ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهند.
عوارض لوسمی لنفوبلاستیک حاد ALL
اگر سرطان خون ALL به مغز یا ستون فقرات گسترش یابد، ممکن است عوارض زیر را ایجاد کند:
- مشکلات تعادل
- تاری دید یا دوبینی
- بزرگی کبد
- بزرگی طحال
- ضعف یا بیحسی عضلات صورت
- سردرد
- حالت تهوع و استفراغ
- تشنج
- سندرم ورید اجوف فوقانی (SVC)
تشخیص و آزمایش ها
پزشکان با معاینه فیزیکی شروع میکنند و در مورد علائم بیمار سؤال میکنند. آنها میخواهند بدانند که علائم چقدر طول کشیدهاند و چگونه در زندگی روزمره شما اختلال ایجاد میکنند.
1. شمارش کامل سلولهای خونی (CBC + Diff)
هدف: بررسی سطح گلبولهای قرمز، سفید و پلاکتها
در ALL معمولاً تعداد گلبولهای سفید بالا رفته، اما این گلبولها نابالغ هستند. ممکن است کمخونی و کاهش پلاکت نیز وجود داشته باشد.
2. اسمیر خون محیطی
هدف: مشاهده مستقیم گلبولهای خونی زیر میکروسکوپ
حضور لنفوبلاستها (سلولهای سفید نابالغ) در خون محیطی یکی از نشانههای بارز ALL است.
3. آسپیره و بیوپسی مغز استخوان
هدف: بررسی درصد لنفوبلاستها در مغز استخوان
در ALL، بیش از 20 درصد از سلول های مغز استخوان را معمولاً بلاستها تشکیل میدهند.
4. ایمونوفنوتایپسازی با فلوسایتومتری (Flow Cytometry)
هدف: شناسایی نوع سلولهای بلاست (سلول T یا سلول B)
این تست نوع دقیق ALL را مشخص میکند (ALL سلول T یا B) که برای انتخاب نوع درمان اهمیت دارد.
5. تجزیه و تحلیل ژنتیکی (Cytogenetics)
هدف: بررسی ناهنجاری های کروموزومی مانند ترانسلوکاسیونها (مثلاً t(9;22) یا کروموزوم فیلادلفیا)
این اطلاعات در پیشبینی پیشآگهی و انتخاب درمان بسیار مفید است.
6. آزمایش FISH
هدف: شناسایی سریعتر ترانسلوکاسیونهای خاص مانند BCR-ABL1 یا MLL
مکمل مناسبی برای آنالیز کروموزومی است.
7. آزمایش PCR برای بررسی جهش ها و ترانسلوکاسیونها
هدف: بررسی وجود ژن های جهشیافته مانند BCR-ABL1، TEL-AML1 یا ETV6-RUNX1
حساس ترین روش برای شناسایی بیماری باقیمانده میکروسکوپی (MRD) در مراحل بعدی درمان.
8. آزمایشهای بیوشیمیایی خون
مانند: اوره، کراتینین، لاکتات دهیدروژناز (LDH)، اسید اوریک، الکترولیتها
این آزمایشها وضعیت کلی بدن، عملکرد کلیه و بار سلولی تومور را نشان میدهند.
9. لومبار پانکچر (LP)
هدف: بررسی درگیری سیستم عصبی مرکزی (CNS) با نمونهبرداری از مایع مغزی نخاعی
در برخی موارد، سلول های سرطانی به مغز و نخاع گسترش مییابند.
10. رادیوگرافی، سونوگرافی و سیتیاسکن
برای بررسی درگیری کبد، طحال، غدد لنفاوی یا استخوانها
اهمیت آزمایش های تکمیلی در ALL:
با استفاده از این آزمایشها، پزشک میتواند:
- تشخیص دقیق و سریعتری بدهد.
- نوع و شدت بیماری را مشخص کند.
- پاسخ به درمان را پیگیری کند.
- خطر عود یا باقیماندن بیماری را کاهش دهد.
درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL)
پزشکان میتوانند ALL را با شیمیدرمانی، درمان هدفمند، ایمونوتراپی، پیوند مغز استخوان یا ترکیبی از این درمانها درمان کنند. درمان به مارکرهای خاصی که روی سلول های سرطانی یافت میشوند، بستگی دارد. کودکان و بزرگسالان ممکن است انواع مختلفی از دارو و مراقبت را دریافت کنند.
شیمی درمانی
شیمی درمانی درمان اصلی لوسمی لنفوبلاستیک حاد است. این درمان در چهار مرحله انجام میشود و هدف آن رسیدن به بهبودی کامل است.
درمان میتواند از چند ماه تا چند سال طول بکشد و اغلب شامل دوزهای بالای داروهای ضد سرطان است.
چهار مرحله شیمیدرمانی عبارتند از:
1- درمان القایی بهبودی (چهار تا شش هفته): هدف این مرحله از بین بردن هرچه بیشتر سلول های لوسمی است. اکثر افراد در این مدت در بیمارستان میمانند.
2- درمان هدایتشده توسط سیستم عصبی مرکزی: این مرحله که اغلب در طول القای بهبودی انجام میشود، سرطان را در مغز، نخاع یا مایع نخاعی فرد هدف قرار میدهد یا از آن جلوگیری میکند.
3- درمان تثبیتی: این درمان زمانی شروع میشود که فرد در بهبودی باشد. احتمالاً هر چند هفته یکبار و طی چند ماه، حدود یک هفته در بیمارستان بستری خواهد شد تا شیمیدرمانی وریدی دریافت کند.
4- درمان نگهدارنده: این مرحله نهایی دو تا سه سال طول میکشد و معمولاً شامل داروهای ضد سرطان خوراکی و درمانهای سرپایی وریدی است. معمولاً نیازی به بستری شدن در بیمارستان نیست.
درمان هدفمند
درمان هدفمند با تمرکز بر تغییرات ژنی که سلول های سالم را به سرطان تبدیل میکنند، عمل میکند.
پزشکان از نوعی درمان هدفمند به نام درمان تیروزین کیناز (TKI) برای افرادی که جهش خاصی به نام کروموزوم فیلادلفیا دارند – که t(9;22) یا BCR/ABL نیز نامیده میشود – استفاده میکنند.
درمان TKI آنزیمی را که سلول های سرطانی برای رشد به آن نیاز دارند، مسدود میکند. این به از بین بردن سرطان کمک میکند و به بدن اجازه میدهد دوباره سلولهای خونی سالم بسازد.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند تا به سلول های سرطانی حمله کند. برای لوسمی لنفوبلاستیک حاد، ممکن است شامل آنتی بادی های مونوکلونال یا درمان با سلول های CAR-T باشد.
پرتودرمانی
پزشکان ممکن است از پرتودرمانی برای درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد که عود میکند یا در برابر شیمیدرمانی مقاومت میکند، استفاده کنند.
پیوند مغز استخوان
اگر سایر درمانها علائم را متوقف نکنند، پزشک ممکن است پیوند مغز استخوان را توصیه کند.
مطالب مشابه:
