سرطان اندومتر (رحم) چیست؟ | علائم، عوامل خطر و روش‌های تشخیص و درمان

سرطان اندومتر (رحم) چیست؟ | علائم، عوامل خطر و روش‌های تشخیص و درمان

سرطان اندومتر (رحم) به سرطانی گفته می‌شود که بر روی رحم تأثیر می‌گذارد؛ رحم یک عضو توخالی و به شکل گلابی است که جنین در دوران بارداری در آن رشد می‌کند. سطح داخلی رحم با بافتی به نام اندومتر پوشیده شده است. زمانی که سلول‌های سرطانی در این پوشش داخلی رشد می‌کنند، به آن سرطان اندومتر می گویند. در واقع، اکثر سرطان‌های رحم از نوع سرطان اندومتر هستند.

اگر این سرطان درمان نشود، ممکن است به مثانه یا رکتوم گسترش یابد یا به واژن، لوله‌های فالوپ، تخمدان‌ها و سایر اعضای بدن سرایت کند. خوشبختانه، سرطان اندومتر رشد نسبتاً آهسته‌ای دارد و با انجام معاینات منظم، معمولاً قبل از گسترش گسترده شناسایی می‌شود.

تفاوت بین سرطان اندومتر و سرطان رحم

سرطان رحم یک اصطلاح کلی است که به هر نوع سرطانی گفته می‌شود که در رحم شکل می‌گیرد. اما سرطان اندومتر نوعی از سرطان رحم است که در لایه داخلی رحم (اندومتر) رخ می‌دهد.

سرطان می‌تواند در بافت ماهیچه‌ای رحم نیز ایجاد شود که به آن سارکوم رحمی گفته می‌شود. این نوع از سرطان رحم نسبتاً نادر است و تنها حدود 3 تا 7 درصد از تمام سرطان‌های رحم را تشکیل می‌دهد. همچنین انواع فرعی مختلفی از این سرطان نادر وجود دارد.

انواع سرطان اندومتر

اگر به سرطان اندومتر مبتلا شوید، پزشک شما ممکن است آن را به دو نوع، نوع 1 یا نوع 2 تقسیم‌بندی کند.

سرطان اندومتر نوع 1

حدود 80% از سرطان‌های اندومتر از نوع 1 هستند. این نوع معمولاً به کندی رشد می‌کند و به ندرت به سرعت گسترش می‌یابد.

متخصصان بر این باورند که این نوع سرطان ممکن است به دلیل افزایش هورمون جنسی استروژن ایجاد شود. گاهی اوقات از یک وضعیت به نام هیپرپلازی غیرطبیعی اندومتر (Atypical Hyperplasia) شروع می‌شود که در آن سلول‌های اندومتر بیش از حد رشد می‌کنند. چاقی یکی از عوامل خطر مهم برای این نوع سرطان است.

سرطان اندومتر نوع 2

حدود 20% از سرطان‌های اندومتر از نوع 2 هستند. این نوع سرعت رشد و گسترش بیشتری دارد و معمولاً به درمان‌های شدیدتری نیاز دارد. متخصصان معتقد نیستند که این نوع سرطان ناشی از افزایش استروژن باشد.

پزشکان همچنین سرطان‌های اندومتر را بر اساس ظاهر سلول‌ها زیر میکروسکوپ و محل شروع تومور به دسته‌های مختلف تقسیم می‌کنند:

زیرشاخه‌های سرطان اندومتر

سرطان اندومتروئید (Endometrioid Cancer)

این شایع‌ترین نوع سرطان اندومتر است. از غدد اندومتر شروع می‌شود و سلول‌های آن در میکروسکوپ شباهت زیادی به بافت طبیعی اندومتر دارند. شدت بیماری بسته به فرد متفاوت است.

سرطان سروزی (Serous Cancer)

حدود 10% از بیماران مبتلا به سرطان اندومتر این نوع نادر و پرسرعت را دارند. این نوع حتی در صورت تشخیص زودهنگام ممکن است دوباره عود کند.

کارسینوم سلول شفاف (Clear Cell Carcinoma)

این نوع بسیار نادر است و سلول‌های آن زیر میکروسکوپ شفاف دیده می‌شوند، که دلیل نام‌گذاری آن است. کمتر از 5% موارد سرطان اندومتر را شامل می‌شود.

درجه‌بندی سرطان اندومتر

هنگامی که سرطان اندومتر نوع 1 یا نوع 2 تشخیص داده شود، پزشک ممکن است درجه (Grade) آن را بررسی کند. درجه سرطان نشان می‌دهد که سلول‌های سرطانی چقدر از سلول‌های طبیعی متفاوت هستند.

نحوه درجه‌بندی:

الف) Grade 1: مربوط به سرطان نوع 1 است. سلول‌ها شباهت زیادی به سلول‌های طبیعی دارند.

ب) Grade 2: همچنان نوع 1 محسوب می‌شود، اما احتمال گسترش آن بیشتر از Grade 1 است. سلول‌ها تا حدی غیرطبیعی به نظر می‌رسند.

پ) Grade 3: مربوط به سرطان نوع 2 است. سلول‌ها غیرطبیعی بوده و احتمال گسترش سریع آن‌ها زیاد است.

عوامل خطر ابتلا به سرطان اندومتر

سرطان اندومتر معمولاً پس از یائسگی رخ می‌دهد و بیش از 95% موارد در افرادی بالای 40 سال مشاهده می‌شود. احتمال ابتلا به این سرطان در صورت وجود عوامل زیر افزایش می‌یابد:

• شروع دوره قاعدگی در سنین پایین
• یائسگی دیرهنگام
• چاقی
• ابتلا به دیابت یا فشار خون بالا
• داشتن تعداد کم یا نداشتن فرزند
• سابقه ناباروری یا قاعدگی نامنظم
• ابتلا به سندروم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یا وجود سلول‌های غیرطبیعی در اندومتر (هیپرپلازی اندومتر)
• سابقه خانوادگی سرطان‌های رحم، کولورکتال یا پستان
• خونریزی واژینال پس از یائسگی
• خونریزی نامنظم یا شدید بین دوره‌های قاعدگی
• داشتن سندروم لینچ (Lynch Syndrome)، یک بیماری ارثی که خطر بسیاری از سرطان‌ها را افزایش می‌دهد

سایر عوامل خطر

مصرف داروی تاموکسیفن برای درمان یا پیشگیری از سرطان پستان، احتمال ابتلا را کمی افزایش می‌دهد. در مقابل، مصرف قرص‌های ضدبارداری بعد از یائسگی خطر سرطان اندومتر را تا نصف کاهش می‌دهد.

درمان جایگزینی هورمونی با استروژن تنها خطر ابتلا را افزایش می‌دهد. بنابراین اگر رحم خود را خارج نکرده‌اید، نباید از هورمون‌درمانی استروژن تنها استفاده کنید.

تومورهای تخمدان، اگرچه نادر هستند، می‌توانند استروژن تولید کرده و خطر سرطان اندومتر را افزایش دهند.

رژیم‌های غذایی پرچرب، به‌ویژه شامل گوشت قرمز، می‌توانند خطر سرطان از جمله سرطان‌های اندومتر و روده را بالا ببرند.

تشخیص و آزمایش‌های سرطان رحم

اگر علائم غیرمعمول رحم یا خونریزی نامنظم واژینال دارید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. پزشک شما:

درباره علائم، عوامل خطر و سابقه خانوادگی سؤال می‌کند.

معاینه فیزیکی انجام می‌دهد.

معاینه لگنی انجام می‌دهد.

چه آزمایش‌هایی برای تشخیص سرطان رحم لازم است؟

برای تأیید تشخیص، ممکن است پزشک یک یا چند مورد از آزمایش‌های زیر را انجام دهد:

آزمایش خون:

CA-125: اندازه‌گیری پروتئینی که افزایش آن ممکن است نشانه سرطان باشد.

آزمایش‌های تصویربرداری:

سی‌تی اسکن (CT scan): ایجاد تصاویر دقیق از داخل بدن.

ام‌آر‌آی (MRI): استفاده از امواج رادیویی و آهنربای قوی برای تصویرسازی.

سونوگرافی ترانس واژینال: قرار دادن پروب مخصوص در واژن برای تصویربرداری از رحم.

آزمایش‌های دیگر:

بیوپسی اندومتر: وارد کردن لوله‌ای نازک از طریق دهانه رحم برای برداشتن نمونه از اندومتر.

هیستروسکوپی: استفاده از لوله بلند و باریک با دوربین برای مشاهده دقیق رحم.

کورتاژ و گشادسازی (D&C): برداشتن بافت رحم در اتاق عمل.

پس از برداشتن نمونه، پاتولوژیست آن را بررسی می‌کند تا وجود سرطان تأیید شود.

آیا تست پاپ اسمیر می‌تواند سرطان رحم را تشخیص دهد؟

خیر. تست پاپ اسمیر فقط برای غربالگری سرطان دهانه رحم است و سرطان اندومتر را تشخیص نمی‌دهد.

نوع و مرحله سرطان اندومتر

اگر پزشک سرطان اندومتر را تشخیص دهد، نوع و مرحله آن نیز تعیین می‌شود:

نوع 1: کمتر مهاجم و کندتر منتشر می‌شود.

نوع 2: مهاجم‌تر و نیازمند درمان قوی‌تر است.

مراحل سرطان رحم:

I: سرطان محدود به رحم است.

II: سرطان به دهانه رحم گسترش یافته است.

III: سرطان به واژن، تخمدان‌ها و/یا غدد لنفاوی رسیده است.

IV: سرطان به مثانه یا سایر اندام‌های دیگر منتقل شده است.

گاهی مرحله دقیق سرطان تا پس از جراحی مشخص نمی‌شود.

درمان سرطان اندومتر (رحم) چیست؟

بیشتر زنان مبتلا به سرطان اندومتر به جراحی نیاز دارند. برنامه درمانی به نوع سرطان و وضعیت سلامت شما بستگی دارد. سایر گزینه‌ها شامل:

شیمی‌درمانی: استفاده از داروهای قوی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی.

پرتودرمانی: تاباندن اشعه هدفمند برای نابودی سلول‌های سرطانی.

هورمون‌درمانی: استفاده یا مسدود کردن هورمون‌ها برای درمان سرطان.

ایمونوتراپی: تقویت سیستم ایمنی برای مبارزه با سرطان.

تارگت تراپی: داروهایی که سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند و از تکثیر آن‌ها جلوگیری می‌کنند.

انواع جراحی سرطان رحم

هیسترکتومی (برداشتن رحم و دهانه رحم) شایع‌ترین روش است:

1) هیسترکتومی کامل شکمی: برش در شکم برای خارج کردن رحم.

2) هیسترکتومی واژینال: خارج کردن رحم از طریق واژن.

3) هیسترکتومی رادیکال: برداشتن رحم، بافت‌های اطراف و بخش بالایی واژن در صورت گسترش سرطان به دهانه رحم.

4) هیسترکتومی کم‌تهاجمی: ایجاد چند برش کوچک برای برداشتن رحم به روش لاپاراسکوپی یا رباتیک.

همزمان با هیسترکتومی ممکن است انجام شود:

• BSO (برداشتن تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ)
• برداشتن غدد لنفاوی (lymphadenectomy)

برداشتن تخمدان‌ها

بسیاری از زنان نیاز به برداشتن تخمدان‌ها دارند که در این صورت یائسگی آغاز می‌شود. زنانی زیر 45 سال می‌توانند درباره حفظ تخمدان‌ها با تیم درمان مشورت کنند.

پیشگیری از سرطان اندومتر

• کنترل دیابت
• حفظ وزن سالم
• مشورت با پزشک درباره قرص‌های هورمونی شامل پروژسترون یا ترکیبی از استروژن و پروژسترون

هورمون‌درمانی با استروژن (ERT):

• قبل از استفاده از ERT با پزشک مشورت کنید تا خطر سرطان بررسی شود.

غربالگری:

• هیچ آزمایش غربالگری روتین برای افراد بدون علامت توصیه نمی‌شود، مگر در موارد پرخطر.

نتیجه گیری

سرطان رحم به سرطانی گفته می‌شود که بر روی رحم، عضو تولیدمثلی زنانه که در قاعدگی و بارداری نقش دارد، تأثیر می‌گذارد. شایع‌ترین نوع آن سرطان اندومتر است که بر لایه داخلی رحم (اندومتر) اثر می‌گذارد و اغلب پس از یائسگی رخ می‌دهد. خوشبختانه، این نوع سرطان رشد آهسته‌ای دارد و با انجام معاینات منظم، معمولاً قبل از گسترش زیاد مشخص می‌شود.

پرسش‌های متداول درباره سرطان اندومتر

1. نسبت آلفا-بتا (Alpha-Beta Ratio) سرطان اندومتر چیست؟

این اصطلاح فنی برای توصیف حساسیت تومور به پرتودرمانی استفاده می‌شود. نسبت آلفا-بتا به پزشک کمک می‌کند تا نوع و دوز مناسب پرتودرمانی را تعیین کند. این نسبت توسط رادیولوژیست متخصص سرطان محاسبه می‌شود و بر اساس ریسک گسترش (آلفا) یا عود سرطان (بتا) است. بسته به نوع سرطان، پزشک ممکن است دوزهای کمتر اما بالاتر یا دوزهای کوچک‌تر و مکرر پرتو را توصیه کند.

2. چه درصدی از ضخامت اندومتر سرطان است؟

پزشکان گاهی ضخامت اندومتر را با آزمایش‌های تصویربرداری اندازه‌گیری می‌کنند. پس از یائسگی، اگر ضخامت اندومتر بیش از 4-5 میلی‌متر باشد، پزشک ممکن است نمونه‌برداری (بیوپسی) برای بررسی سرطان توصیه کند.

تمام انواع افزایش ضخامت اندومتر (هیپرپلازی) خطر سرطان را بالا نمی‌برند. خطر سرطان در افراد مبتلا به هیپرپلازی اندومتر بین 8 تا 30 درصد متغیر است، بسته به نوع تغییرات سلولی مشاهده شده.
برای زنانی که هنوز قاعدگی دارند، ضخامت اندومتر در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کند و معمولاً قبل از قاعدگی ضخیم‌تر می‌شود.

3. آیا وجود مایع در حفره اندومتر به معنی سرطان است؟

وجود مایع در حفره اندومتر لزوماً به معنی سرطان نیست، اما پزشک ممکن است بیوپسی را توصیه کند تا احتمال سرطان بررسی شود. سایر علل احتمالی شامل عفونت یا اختلالات هورمونی هستند.

4. سرعت گسترش سرطان اندومتر درجه 3 چقدر است؟

سرعت رشد دقیق هر تومور مشخص نیست، اما معمولاً هرچه درجه بالاتر باشد، تقسیم سلولی سریع‌تر است. تومورهای درجه بالا بیشتر از تومورهای درجه پایین احتمال گسترش و عود بعد از درمان دارند و اغلب نیاز به درمان‌های تکمیلی مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی پس از جراحی دارند.

5. آیا سرطان اندومتر قابل درمان است؟

این سرطان در صورت تشخیص زودهنگام بسیار قابل درمان است.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

چه عواملی باعث نازایی در زنان می شود؟

آیا سرطان ارثی است؟

واکسن گارداسیل چیست؛ کاربرد آن

سرطان دهانه رحم

منبع: webmd – my.clevelandclinic