آزمایش HE4 و کاربرد آن

آزمایش HE4 و کاربرد آن

HE4 (Human Epididymis Protein 4) پروتئینی است که توسط اکثر، اما نه همه، سلول‌های سرطان اپیتلیال تخمدان تولید می‌شود. به همین دلیل، این آزمایش در برخی شرایط به عنوان نشانه تومور (Tumor Marker) کاربرد دارد. آزمایش HE4 میزان پروتئین انسانی اپیدیدیم 4 در خون را اندازه‌گیری می‌کند.

سطوح بالای HE4 معمولاً در خون زنانی که به سرطان اپیتلیال تخمدان مبتلا هستند مشاهده می‌شود. هنگامی که میزان HE4 افزایش می‌یابد، این آزمایش می‌تواند برای پیگیری اثربخشی درمان، بررسی بازگشت یا پیشرفت سرطان مورد استفاده قرار گیرد.

اهمیت سرطان تخمدان

سرطان تخمدان پنجمین علت شایع مرگ ناشی از سرطان در زنان است. طبق آمار انجمن سرطان آمریکا (ACS):

ریسک ابتلا در طول زندگی تقریباً 1 در 75 است.

ریسک مرگ ناشی از سرطان تخمدان 1 در 100 است.

سالانه حدود 22000 مورد جدید تشخیص داده می‌شود و حدود 14000 زن جان خود را از دست می‌دهند.

سرطان اپیتلیال تخمدان شایع‌ترین نوع سرطان تخمدان است و از سلول‌هایی که سطح خارجی تخمدان را می‌پوشانند، منشاء می‌گیرد و 85 تا 90 درصد موارد سرطان تخمدان را تشکیل می‌دهد.

زیرشاخه‌های سرطان اپیتلیال تخمدان

این نوع سرطان دارای چند زیرشاخه است، از جمله:

• سرروس (Serous) – شایع‌ترین نوع
• آندومتریوئید (Endometrioid)
• موکینوس (Mucinous)
• سلول روشن (Clear Cell)

تحقیقات نشان داده‌اند که HE4 در بیش از 90% سرطان‌های سرروس و آندومتریوئید افزایش می‌یابد و در حدود 50% تومورهای سلول روشن نیز مشاهده می‌شود. با این حال، معمولاً در سرطان‌های موکینوس افزایش نمی‌یابد و بنابراین HE4 برای پیگیری این نوع سرطان یا دیگر انواع غیر اپیتلیال، مانند تومورهای سلول جنسی، استفاده نمی‌شود.

اهمیت تشخیص زودهنگام

در حال حاضر، روش قابل اعتماد و دقیقی برای تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان در زنان بدون علامت وجود ندارد. کمتر از 20% سرطان‌ها در مراحل اولیه و قبل از گسترش خارج از تخمدان تشخیص داده می‌شوند. یکی از دلایل این است که علائم سرطان تخمدان بسیار غیر اختصاصی هستند.

بنابراین، آگاهی از سابقه خانوادگی، بررسی منظم وضعیت سلامتی، معاینات لگنی و توجه به علائم بالقوه اهمیت زیادی دارد و تحقیقات همچنان برای یافتن روش‌های قابل اعتماد تشخیص زودهنگام ادامه دارد.

سوالات رایج درباره آزمایش HE4

کاربرد آزمایش HE4 چیست؟

پروتئین انسانی اپیدیدیم 4 (HE4) معمولاً همراه با CA-125 برای پیگیری زنانی که تحت درمان سرطان اپیتلیال تخمدان قرار گرفته‌اند، استفاده می‌شود. برای اینکه HE4 به عنوان یک تومورمارکر مفید باشد، باید قبل از شروع درمان افزایش یافته باشد.

CA-125 ابزار اصلی پیگیری سرطان تخمدان بوده، اما همیشه در همه سرطان‌ها افزایش نمی‌یابد، ممکن است در مراحل اولیه سرطان افزایش قابل توجه نداشته باشد و حتی در برخی شرایط غیرسرطانی نیز افزایش یابد. به همین دلیل، استفاده همزمان HE4 و CA-125 اطلاعات تکمیلی فراهم می‌کند و سیستم پیگیری بهتری برای بررسی اثر درمان و احتمال بازگشت سرطان ایجاد می‌کند.

آزمایش‌های HE4 و CA-125 معمولاً قبل از درمان برای تعیین پایه (Baseline) انجام می‌شوند و پس از درمان به صورت دوره‌ای تکرار می‌شوند. سری آزمایش‌ها و روند تغییر سطح HE4 و CA-125 معمولاً مفیدتر از یک نمونه واحد است. نتایج HE4 در آزمایشگاه‌ها یا روش‌های مختلف، قابل مقایسه مستقیم نیستند.

HE4 به عنوان یک آزمایش غربالگری برای زنان بدون علامت توصیه نمی‌شود، زیرا غیر اختصاصی است و میزان کمی از آن توسط بافت‌های طبیعی بدن تولید می‌شود. افزایش خفیف HE4 ممکن است در شرایط غیرسرطانی مشاهده شود.

همچنین، HE4 برای پیگیری سرطان‌های موکینوس اپیتلیال یا تومورهای سلول جنسی کاربرد ندارد، زیرا معمولاً در این انواع سرطان افزایش نمی‌یابد.

کاربرد آزمایش HE4 در الگوریتم ROMA

HE4 می‌تواند به عنوان بخشی از الگوریتم خطر بدخیمی تخمدان (ROMA) استفاده شود. این الگوریتم نتایج HE4، CA-125 و وضعیت یائسگی زن را ترکیب می‌کند و یک امتیاز عددی ایجاد می‌کند. امتیاز ROMA می‌تواند به پزشک کمک کند پیش از جراحی، احتمال بدخیمی یک توده لگنی را ارزیابی کند.

چه زمانی آزمایش HE4 انجام می‌شود؟

تشخیص سرطان اپیتلیال تخمدان: برای تعیین اینکه آیا سرطان این پروتئین‌ها را تولید می‌کند و برای تعیین پایه آزمایش‌ها.

پیگیری پس از درمان: اگر HE4 و CA-125 قبل از درمان افزایش یافته باشند، پس از درمان به صورت دوره‌ای بررسی می‌شوند تا تغییرات و احتمال بازگشت سرطان مشخص شود.

الگوریتم ROMA: برای بررسی توده‌های لگنی و تعیین احتمال بدخیمی

تفسیر نتایج آزمایش HE4

اگر HE4 قبل از درمان طبیعی باشد، آزمایش برای پیگیری سرطان مفید نیست.

کاهش سطح HE4 و CA-125 پس از درمان: نشان‌دهنده پاسخ سرطان به درمان.

افزایش یا ثابت ماندن سطح: احتمالاً نشان‌دهنده عدم پاسخ سرطان به درمان.

افزایش HE4 و CA-125 در پیگیری دوره‌ای: ممکن است بازگشت سرطان را نشان دهد.

امتیاز ROMA بالا در توده لگنی: احتمال بدخیمی توده بیشتر است.

نکات مهم دیگر

آزمایش‌های HE4 در آزمایشگاه‌های مختلف ممکن است نتایج متفاوتی داشته باشند. توصیه می‌شود تمام آزمایش‌ها توسط همان روش و آزمایشگاه انجام شود تا قابل مقایسه باشند.

HE4 در مطب پزشک قابل انجام نیست و نیاز به تجهیزات تخصصی دارد. نمونه ممکن است به آزمایشگاه مرجع ارسال شود.

HE4 به تنهایی کاربرد ندارد و همراه با CA-125 استفاده می‌شود.

اگر سرطان غیر اپیتلیال یا نوعی باشد که HE4 تولید نمی‌کند، پیگیری با HE4 مناسب نیست.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

سرطان تخمدان

پیچ خوردگی تخمدان

سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS

آمنوره (قطع قاعدگی)

منبع: testing