سندرم لش نیهان
سندرم لش نیهان
سندرم لش نیهان Lesch-Nyhan syndrome، یک خطای مادرزادی نادر در متابولیسم است. این بیماری به دلیل مشکلی در یک آنزیم رخ می دهد که منجر به تولید بیش از حد اسید اوریک در بدن می شود.
خطاهای مادرزادی متابولیسم گروهی از شرایطی هستند که بر مسیرهای متابولیکی تاثیر می گذارند. اینها فرآیندهای شیمیایی هستند که به بدن اجازه می دهند غذا را به انرژی تبدیل کند. وقتی بخشی از این فرآیند نتواند به درستی عمل کند، می تواند منجر به تجمع مواد مضر در بدن شود.
دکتر مایکل لش و دکتر ویلیام نیهان این بیماری را در اواسط دهه 1960 پس از شناسایی دو برادر با سطح بالای اسید اوریک در خونشان کشف کردند. این بیماری به دلیل مشکلاتی در آنزیمی به نام هیپوگزانتین-گوانین فسفوریبوزیل ترانسفراز (HPRT) رخ می دهد که منجر به تجمع اسید اوریک می شود.
سندرم لش-نیهان چیست؟
سندرم لش-نیهان یک بیماری نادر و ارثی است که تقریباً منحصراً مردان را تحت تأثیر قرار می دهد. این بیماری به دلیل عدم وجود یا کمبود یک آنزیم رخ می دهد که منجر به تولید بیش از حد و تجمع اسید اوریک در بدن می شود. این تجمع اسید اوریک می تواند به صورت مشکلات عصبی و رفتاری مختلف بروز کند.
نام های دیگر این بیماری عبارتند از:
- کمبود هیپوگزانتین-گوانین فسفوریبوزیل ترانسفراز
- بیماری لش-نیهان
- کمبود HGPRT
- کمبود HPRT
علت سندرم لش نیهان
سندرم لش نیهان یک بیماری مغلوب وابسته به X است. این بدان معناست که تغییر ژنتیکی که باعث ایجاد این بیماری می شود، روی کروموزوم X وجود دارد. مادر معمولاً این تغییر ژنتیکی را حمل می کند و آن را به فرزندان پسر منتقل می کند.
این به این دلیل است که مردان معمولاً فقط یک کپی از کروموزوم X دارند که آن را از مادر به ارث میبرند. به این ترتیب، اگر یک مرد کروموزوم X با این تغییر را به ارث ببرد، به این بیماری مبتلا خواهد شد. با این حال، اگرچه این بیماری بسیار نادر است، اما ممکن است یک زن نیز به این بیماری مبتلا شود.
ژن HPRT
ژن روی کروموزوم X مربوط به سندرم لش-نیهان، HPRT1 است. این ژن مسئول تولید آنزیم HPRT است. تغییر در ژن HPRT1 می تواند منجر به عدم وجود یا کمبود آنزیم های HPRT شود که ممکن است منجر به سطح بالای اسید اوریک شود.
آنزیم HPRT یکی از عناصر کلیدی در مسیر نجات پورینهاست؛ فرایندی حیاتی که وظیفه بازیافت اجزای سازنده RNA و DNA را بر عهده دارد. این آنزیم نقش مهمی در تجزیه پورینها ایفا میکند؛ ترکیباتی که در مواد غذایی مانند گوشت و حبوبات به وفور یافت می شوند.
در نبود آنزیم مؤثر HPRT، روند تجزیه پورین ها با اختلال مواجه می شود و این ترکیبات به جای بازیافت، به اسید اوریک تبدیل می شوند. افزایش غیرطبیعی اسید اوریک در بدن می تواند منجر به بروز علائم بالینی سندرم لش-نیهان شود.
وراثت
شواهد نشان می دهد که سندرم لش-نیهان تقریباً در هر 100000 تا 380000 تولد، 1 نفر را مبتلا می کند. با هر بارداری، زنان ناقل این بیماری، موارد زیر را دارند:
1) 25% احتمال تولد دختری ناقل
2) 25% احتمال تولد دختری سالم (غیربالغ ناقل)
3) 25% احتمال تولد پسری مبتلا
4) 25% احتمال تولد پسری سالم
اگر یک مرد مبتلا به این بیماری بتواند فرزنددار شود، این ژن معیوب را به همه فرزندان دختر منتقل می کند. با این حال، آنها نمی توانند این تغییر را به فرزندان پسر منتقل کنند، زیرا در عوض کروموزوم Y را از پدر خود به ارث میبرند.
علائم سندرم لش-نیهان
علائم سندرم لش نیهان به دلیل تجمع اسید اوریک در مایعات بدن رخ می دهد. در برخی موارد، اسید اوریک همچنین می تواند باعث تشکیل کریستال های سدیم اورات در بدن شود.
برخی از علائم سندرم لش-نیهان ممکن است در سن 6 ماهگی ظاهر شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است بعداً بروز کنند. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- کریستال های اورات یا شن نارنجی در ادرار
- اختلال عملکرد کلیه به دلیل سنگ کلیه
- خون در ادرار
- مفاصل دردناک و متورم شبیه نقرس
- درهم کشیدن صورت
- حرکات پرشی
- حرکات غیرارادی
- کاهش تنش عضلانی، اگرچه برخی افراد ممکن است بعداً افزایش تون عضلانی را تجربه کنند
- اسپاسم های عضلانی، که به عنوان اپیستوتونوس شناخته می شوند، ممکن است باعث قوس شدید کمر و خم شدن سر و پاشنه ها به عقب شوند
- رفلکس های بدنی بیش فعال
- مشکل در بلع
- مشکلات مربوط به بیان
- وزن کم نسبت به سن
- رفتارهای خودآزاری، مانند گاز گرفتن لب و انگشت، کوبیدن سر به اشیاء سخت و خاراندن صورت
- سایر مشکلات رفتاری، مانند پرخاشگری، تحریکپذیری، تف کردن و فریاد زدن
- ناتوانی ذهنی
- تاخیر رشدی در مراحل رشد مانند خزیدن، نشستن یا راه رفتن
سطح پایین HPRT همچنین میتواند باعث شود بدن از ویتامین B12 به طور مؤثرتری استفاده نکند. به همین دلیل، برخی از افراد ممکن است دچار کمخونی مگالوبلاستیک شوند. این بیماری باعث بزرگ شدن گلبول های قرمز خون می شود. در نتیجه، بدن قادر به اکسیژنرسانی کافی به بافت ها و اندام ها نیست که می تواند باعث خستگی و تنگی نفس شود.
زنان ناقل لش-نیهان اغلب علائمی ندارند. با این حال، ممکن است بعداً به دلیل هیپراوریسمی (اسید اوریک بیش از حد در خون) به نقرس مبتلا شوند.
تشخیص سندرم لش-نیهان
تشخیص سندرم لش نیهان معمولاً شامل ترکیبی از شرح حال پزشکی دقیق، معاینه فیزیکی و آزمایش خون برای تشخیص سطح بالای اسید اوریک است.
در صورت وجود، پزشک می تواند آزمایش های بیشتری را برای شناسایی تغییر ژنی در HPRT1 انجام دهد و عدم وجود آنزیم HPRT در سلول های هر بافتی می تواند تشخیص را تأیید کند.
گاهی اوقات، مانند سابقه خانوادگی شناخته شده سندرم لش-نیهان، تشخیص قبل از تولد نیز ممکن است امکانپذیر باشد.
شایعترین آزمایشات تکمیلی
آزمایش خون و ادرار برای اسید اوریک:
هدف: اندازهگیری سطح اسید اوریک در خون و ادرار
مزیت: تشخیص اولیه افزایش اسید اوریک که یکی از نشانههای اصلی سندرم است
آزمایشهای ژنتیکی و مولکولی:
بررسی جهشهای ژن HPRT1
مزیت: تشخیص قطعی بیماری و امکان مشاوره ژنتیکی برای خانوادهها
ارزیابی عصبی و رفتاری:
بررسی حرکتهای غیرارادی، اسپاستیسیته و اختلالات رفتاری
هدف: تعیین شدت علائم و نیاز به درمان حمایتی
آزمایشهای عملکرد کلیه:
بررسی سطح کراتینین و اوره خون و عملکرد کلیهها
هدف: ارزیابی آسیب کلیوی ناشی از تجمع اسید اوریک
تصویربرداری پزشکی در صورت نیاز:
MRI یا CT مغز برای بررسی آسیبهای عصبی و ناهنجاریهای ساختاری
درمان سندرم لش-نیهان
گزینه های درمانی سندرم لش نیهان معمولاً به علائم خاص فرد بستگی دارد. اغلب، درمان ممکن است به یک تیم چند رشتهای نیاز داشته باشد که ممکن است شامل متخصصان اطفال، ارتوپد و فیزیوتراپیستها باشد.
برای کمک به کنترل نقرس، پزشک ممکن است آلوپورینول تجویز کند. این دارویی است که می تواند به کاهش سطح اسید اوریک در خون کمک کند. برای سنگ کلیه، یک متخصص پزشکی ممکن است سنگشکنی با موج ضربهای خارج از بدن را توصیه کند. این روش می تواند سنگ کلیه را با استفاده از امواج صوتی پرانرژی بشکند تا فرد بتواند هنگام ادرار کردن قطعات را دفع کند.
در حال حاضر هیچ درمان استانداردی برای علائم عصبی و اسکلتی-عضلانی سندرم لش-نیهان وجود ندارد. با این حال، پزشک ممکن است درمان دارویی را توصیه کند.
برخی از افراد ممکن است از تکنیک های اصلاح رفتار نیز برای کمک به کاهش رفتارهای خودآزاری بهرهمند شوند. در موارد دیگر، افراد ممکن است به محدودیت های فیزیکی، محافظ دهان و کشیدن دندان نیاز داشته باشند.
نتیجه گیری
همانطور که گفتیم، سندرم لش-نیهان یک خطای مادرزادی متابولیسم است. این بیماری به دلیل مشکلی در آنزیم هیپوگزانتین-گوانین فسفوریبوزیل ترانسفراز (HPRT) رخ می دهد. این بیماری عمدتاً مردان را تحت تأثیر قرار میدهد، زیرا یک بیماری مغلوب وابسته به X است.
آنزیم HPRT نقش مهمی در مسیر نجات پورین ایفا می کند. هنگامی که این آنزیم به درستی عمل نکند، باعث تجمع بیش از حد اسید اوریک می شود. سطح بالای اسید اوریک در خون باعث مشکلات کلیوی، عصبی و رفتاری می شود. این می تواند شامل اختلال در عملکرد کلیه، ناتوانی ذهنی و رفتارهایی باشد که باعث خودآزاری میشوند.
درمان به علائم بیماری بستگی دارد. ممکن است ترکیبی از دارو، محدودیت های فیزیکی و رفتاردرمانی باشد.
مطالب مشابه:
