مولتیپل میلوما زنجیره سبک

مولتیپل میلوما نوعی سرطان خون است که سلول های پلاسما را تحت تاثیر قرار می دهد. در مولتیپل میلوما زنجیره سبک، سلول های پلاسمای سرطانی نوع خاصی از ایمونوگلوبولین به نام زنجیره‌های سبک ایجاد می کنند.
سلول های پلاسمای سالم، ایمونوگلوبولین‌ها یا آنتی بادی‌هایی تولید می کنند که فرد را در برابر عوامل خارجی مانند ویروس ها و باکتری‌ها محافظت می کنند. در مولتیپل میلوما زنجیره سبک، این سلول ها دچار نقص عملکرد می شوند.
>مولتیپل میلوماها بسته به نوع ایمونوگلوبولین‌های تولید شده توسط سلول‌های پلاسمای سرطانی، به زیرگروه‌های تقسیم می شوند. مولتیپل میلوما زنجیره سبک سومین نوع شایع مولتیپل میلوما است که حدود 15% موارد را تشکیل می دهد.

مولتیپل میلوما زنجیره سبک چیستند؟

سلول‌های پلاسما برای مبارزه با عوامل خارجی، ایمونوگلوبولین تولید می کنند. ایمونوگلوبولین ها از دو زیر واحد به نام زنجیره‌های سبک و دو زیر واحد به نام زنجیره‌های سنگین تشکیل شده‌اند.

ایمونوگلوبولین‌های طبیعی به عنوان پروتئین‌های پلی‌کلونال طبقه بندی می شوند، در حالی که سلول‌های پلاسمای سرطانی پروتئین های مونوکلونال تولید می کنند که تنها از یک زنجیره سبک و یک زنجیره سنگین تشکیل شده‌اند. این پروتئین های غیر طبیعی نمی توانند مانند ایمونوگلوبولین های طبیعی از بدن دفاع کنند.

بسته به ساختار مولکولی آنها، زنجیره‌های سبک به عنوان کاپا (Kappa) یا لامبدا (Lambda) طبقه بندی می شوند. زنجیره‌های سنگین به صورت E, D, A, G یا M طبقه بندی می شوند.

ایمونوگلوبولین‌ها را می توان بسته به زنجیره‌های سنگین و سبکی که از آنها تشکیل شده‌اند، به 10 نوع تقسیم کرد:

Kappa IgG
Lambda IgG
Kappa IgA
Lambda IgA
Kappa IgD
Lambda IgD
Kappa IgE
lambda IgE
Kappa IgM
Lambda IgM

مولتیپل میلوما را می توان بر اساس انواع ایمونوگلوبولین‌های تولید شده توسط سلول های پلاسمای سرطانی طبقه بندی کرد. شایع‌ترین نوع آن IgG کاپا است.

در افراد مبتلا به مولتیپل میلوما زنجیره سبک، سلول‌های سرطانی ایمونوگلوبولین‌های کامل تولید نمی کنند. آنها فقط پروتئین های زنجیره سبک تولید میکنند و هیچ زنجیره سنگینی تولید نمی کنند. مولتیپل میلوما زنجیره سبک، میلوما بنس-جونز نیر نامیده می شود.

بالا بودن زنجیره سبک لامبدا یا کاپا به چه معناست؟

مولتیپل میلوما زنجیره سبک را می‌توان بسته به نوع سلول‌های سرطانی تولید شده، به عنوان مولتیپل میلوما زنجیره سبک لامبدا یا کاپا طبقه‌بندی کرد. این زنجیره‌های سبک می‌توانند در کلیه‌ها، اعصاب یا سایر اندام‌ها تجمع یافته و عوارض جدی ایجاد کنند.

این دو نوع پروتئین ساختارهای متفاوتی دارند. ژن‌هایی که زنجیره‌های سبک کاپا را کد می‌کنند، روی کروموزوم 2 یافت می‌شوند، در حالی که ژن‌های لامبدا روی کروموزوم 22 یافت می‌شوند.

تحقیقات سال 2017 نشان می‌دهد که مولتیپل میلوما زنجیره سبک لامبدا پیش‌آگهی ضعیف‌تری نسبت به مولتیپل میلوما زنجیره سبک کاپا دارد.

علائم مولتیپل میلوما زنجیره سبک چیست؟

علائم خاص مولتیپل میلوما می‌تواند بین افراد متفاوت باشد. برخی افراد هیچ علامتی ندارند، در حالی که برخی دیگر عوارض جدی ایجاد می‌کنند.
شایع‌ترین علامت مرتبط با مولتیپل میلوما، درد استخوان است که معمولاً در قسمت پایین کمر یا دنده‌ها ایجاد می‌شود.

افراد مبتلا به مولتیپل میلوما زنجیره سبک، به علت تجمع پروتئین‌های زنجیره سبک معمولاً دچار علائمی می‌شوند که عملکرد کلیه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر اساس مطالعه‌ای در سال 2018، نارسایی کلیه پس از درد استخوان یکی از شایع‌ترین نشانه‌ها در زمان تشخیص بیماری است. علاوه بر این، احساس ضعف نیز در بسیاری از بیماران گزارش شده است.

در مراحل بعدی، مولتیپل میلوما زنجیره سبک، می‌تواند به بیماری خارج از مغز استخوان تبدیل شود. این زمانی است که سلول‌های سرطانی تومورهایی را در خارج از مغز استخوان تشکیل می‌دهند.

افراد مبتلا به مولتیپل میلوما زنجیره سبک اغلب دچار مشکلات پزشکی می‌شوند که تحت عنوان اختصاری CRAB قرار می‌گیرند، که مخفف موارد زیر است:

افزایش کلسیم
اختلال عملکرد کلیه (بیماری کلیوی)
کم‌خونی (تعداد کم گلبول‌های قرمز خون)
آسیب استخوانی

مولتیپل میلوما زنجیره سبک تعدادی از علائم عمومی را با سایر اشکال میلوما به اشتراک می‌گذارد:

حالت تهوع
یبوست
عدم اشتها
خستگی
عفونت مکرر
کاهش وزن غیرعمدی
تشنگی شدید
تکرر ادرار
کم آبی بدن
گیجی

عوامل خطر ابتلا به مولتیپل میلوما زنجیره سبک:

براساس گزارش انجمن سرطان آمریکا (ACS)، برخی شرایط می‌توانند احتمال ابتلا به مولتیپل میلوما را افزایش دهند. این عوامل شامل موارد زیر هستند:

افزایش سن: بیشترین موارد ابتلا در افراد بالای ۶۵ سال مشاهده می‌شود.
جنسیت مردانه: مردان بیشتر از زنان در معرض ابتلا قرار دارند.
سابقه خانوادگی: اگرچه بسیاری از مبتلایان هیچ خویشاوندی با این بیماری ندارند، اما وجود سابقه خانوادگی می‌تواند خطر را افزایش دهد.
چاقی یا اضافه وزن.
وجود بیماری‌های دیگر پلاسماسل‌ها مانند گاموپاتی مونوکلونال.

از سوی دیگر، قرار گرفتن در معرض برخی مواد شیمیایی سمی مانند بنزن و عامل نارنجی نیز به‌عنوان محرک‌های احتمالی ابتلا به میلوما شناخته شده‌اند.

تشخیص

تشخیص مولتیپل میلوما زنجیره سبک با تشخیص کلی میلوم آغاز می‌شود. مولتیپل میلوما اغلب قبل از بروز علائم با آزمایش خون یا ادرار تشخیص داده می‌شود.

اگر پزشک علائم میلوم را تشخیص دهد، باید آزمایش‌های بیشتری انجام گردد. آزمایش‌های خون و ادرار برای جستجوی مارکرهای میلوم استفاده می‌شوند، مانند:

افزایش پروتئین M
سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی
علائم بیماری کلیوی
تعداد کم گلبول‌های خون
سطح بالای کلسیم

افراد مبتلا به میلومای زنجیره سبک، مانند بسیاری از انواع دیگر میلوم، افزایش ناگهانی پروتئین M را ندارند، که تشخیص بیماری را دشوارتر می‌کند.
آزمایش خون یا ادرار، افزایش سطح زنجیره‌های سبک آزاد و مهم‌تر از آن، نسبت غیرطبیعی زنجیره‌های سبک کاپا به لامبدا را نشان می‌دهد.
پس از تشخیص میلوم در آزمایش خون یا ادرار، پزشک بیوپسی مغز استخوان را برای جستجوی سلول‌های پلاسمای سرطانی و تأیید تشخیص مولتیپل میلوما تجویز می‌کند.

آزمایشات تکمیلی مولتیپل میلوما زنجیره سبک:

الکتروفورز پروتئین سرم (SPEP) و الکتروفورز پروتئین ادرار (UPEP):

برای شناسایی وجود و مقدار پروتئین‌های غیرطبیعی (ایمونوگلوبولین‌های زنجیره سبک) در خون و ادرار.

آزمایش ایمونوفیکساسیون (IFE):

برای تعیین نوع دقیق زنجیره سبک (کاپا یا لامبدا) و افتراق آن از سایر پروتئین‌ها.

آزمایش زنجیره سبک آزاد سرم (sFLC):

اندازه‌گیری مستقیم سطح زنجیره‌های سبک آزاد در خون که یکی از حساس‌ترین آزمایش‌ها در این بیماری است.

آزمایش‌های خونی عمومی:

شامل CBC (شمارش سلول‌های خونی)، کراتینین و BUN برای بررسی عملکرد کلیه، سطح کلسیم و آلبومین خون.

بررسی مغز استخوان (بیوپسی و آسپیراسیون):

برای ارزیابی درصد سلول‌های پلاسما و بررسی تغییرات غیرطبیعی.

آزمایش‌های تصویربرداری (MRI، CT scan یا PET scan):

به منظور شناسایی ضایعات استخوانی یا توده‌های مرتبط با بیماری.

آزمایش عملکرد کلیه و ادرار 24 ساعته:

برای بررسی دفع پروتئین‌های غیرطبیعی و میزان آسیب کلیه.

درمان

روش درمان این بیماری به علائم فرد و وضعیت کلی سلامت او بستگی دارد. پزشک بر اساس شرایط بیمار بهترین گزینه‌های درمانی را انتخاب می‌کند.

اگرچه برای میلومای زنجیره سبک درمان قطعی وجود ندارد، اما در بسیاری از بیماران می‌توان بیماری را برای سال‌های طولانی با موفقیت کنترل کرد. مهم‌ترین گزینه‌های درمانی شامل موارد زیر است:

شیمی‌درمانی
درمان‌های هدفمند
پیوند سلول‌های بنیادی اتولوگ
استفاده از استروئیدها
داروهای تقویت و اصلاح‌کننده استخوان
جراحی در موارد خاص
پرتودرمانی
درمان‌های حمایتی مانند انتقال خون و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها

برای بیمارانی که تجمع زنجیره‌های سبک در بافت‌هایشان مشاهده می‌شود، معمولاً ترکیبی از داروهای بورتزومیب، لنالیدوماید و دگزامتازون تجویز می‌شود. البته ترکیبات دارویی دیگری نیز در دست بررسی و پژوهش هستند.
نتایج تحقیقات نشان داده‌اند که میزان پاسخ به درمان در بیماران مبتلا به میلومای زنجیره سبک که با بورتزومیب و دگزامتازون تحت درمان قرار گرفته‌اند، بیش از 95% بوده است؛ در حالی‌که این میزان در بیمارانی که رژیم‌های غیر بورتزومیب دریافت کرده‌اند، حدود 60% گزارش شده است.

نتیجه گیری

میلومای زنجیره سبک یک نوع نادر از سرطان خون و زیرمجموعه‌ای از مولتیپل میلوما است. این بیماری با حضور ایمونوگلوبولین‌های زنجیره سبک در خون و ادرار، بدون وجود بخش زنجیره سنگین مشخص می‌شود.
چشم‌انداز این نوع میلوما در مقایسه با سایر انواع، معمولاً ضعیف‌تر است. علت اصلی آن ماهیت تهاجمی بیماری و ارتباط نزدیک آن با بروز نارسایی کلیه است.
برای داشتن بهترین مدیریت درمانی، ضروری است که بیماران با پزشک و تیم درمانی سرطان خود مشورت کنند. این همکاری به طراحی یک برنامه درمانی و مراقبتی متناسب با شرایط و نیازهای فردی کمک می‌کند.

مطالب مشابه:

مولتیپل میلوما زنجیره سبک