سندرم متابولیک
سندرم متابولیک
سندرم متابولیک گروهی از بیماری هاست که خطر ابتلا به بیماری های قلبی، سکته مغزی و دیابت نوع ۲ را افزایش می دهد. این بیماری ها شامل فشار خون بالا، قند خون بالا، چربی زیاد دور کمر و سطح بالای کلسترول یا تری گلیسیرید است.
این بیماری میتواند منجر به سایر مشکلات سلامتی نیز شود، مانند بیماری های مرتبط با تجمع پلاک در دیوارههای شریان (آترواسکلروز) و آسیب به اندامها.
علائم سندرم متابولیک چیست؟
همه جنبههای سندرم متابولیک باعث ایجاد علائم نمیشوند. بنابراین، علائم افراد بسته به اینکه کدام یک از پنج بیماری را دارند، متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال، فشار خون بالا، تری گلیسیرید بالا و کلسترول HDL پایین معمولاً علائمی ایجاد نمیکنند.
- قند خون بالا (هیپرگلیسمی) میتواند برای برخی افراد علائمی ایجاد کند، مانند:
- تیره شدن پوست در زیر بغل یا پشت و دو طرف گردن (آکانتوزیس نیگریکانس).
- تاری دید.
- افزایش تشنگی
- افزایش ادرار، به خصوص در شب.
- خستگی.
چه عواملی باعث سندرم متابولیک می شود؟
عوامل متعددی در ایجاد سندرم متابولیک نقش دارند. اما محققان فکر میکنند مقاومت به انسولین عامل اصلی این سندرم است.
مقاومت به انسولین زمانی اتفاق میافتد که سلولهای عضلات، چربی و کبد، آنطور که باید به انسولین، هورمونی که پانکراس تولید میکند و برای تنظیم سطح گلوکز خون ضروری است، پاسخ نمیدهند.
به دلایل مختلف، سلولهای عضلات، چربی و کبد میتوانند به طور نامناسبی به انسولین پاسخ دهند. این بدان معناست که آنها نمیتوانند به طور موثر گلوکز را از خون جذب یا ذخیره کنند. در نتیجه، پانکراس انسولین بیشتری تولید میکند تا سعی کند بر افزایش سطح گلوکز خون غلبه کند. به این حالت هایپرانسولینمی می گویند.
اگر بدن نتواند انسولین کافی برای کنترل موثر قند خون تولید کند، منجر به قند خون بالا (هیپرگلیسمی) و پیش دیابت یا دیابت نوع 2 میشود. مقاومت به انسولین و هایپرانسولینمی همچنین میتوانند در موارد زیر نقش داشته باشند:
- چاقی.
- بیماری قلبی عروقی.
- بیماری کبد چرب.
- سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS).
موارد زیر همگی میتوانند در مقاومت به انسولین نقش داشته باشند:
وزن اضافی در اطراف شکم یا چاقی:
چربی بدن، مواد شیمیایی (به نام سیتوکینهای پیش التهابی) آزاد میکند که اثر انسولین را کاهش میدهد. هرچه چربی اضافی بدن بیشتر باشد، میتواند تأثیر منفی بیشتری بر عملکرد انسولین داشته باشد. مطالعات نشان میدهد که چربی اضافی بدن به ویژه در اطراف شکم، خطر مقاومت به انسولین را افزایش میدهد. چربی احشایی بیش از حد نسبت به چربی زیر جلدی بیش از حد، باعث مقاومت به انسولین بیشتری میشود. اما هر دو در سندرم متابولیک نقش دارند.
کمبود فعالیت بدنی:
عضلات، برای عملکرد خود از گلوکز و گلوکز ذخیره شده (گلیکوژن) زیادی استفاده میکنند. فعالیت بدنی، بدن را نسبت به انسولین حساستر میکند و عضلهای میسازد که میتواند گلوکز خون بیشتری را جذب کند. کمبود فعالیت بدنی میتواند اثرات متضادی داشته باشد و باعث مقاومت به انسولین شود.
برخی داروها:
برخی داروها میتوانند باعث مقاومت به انسولین شوند، از جمله کورتیکواستروئیدها، برخی داروهای فشار خون، برخی درمانهای HIV و برخی داروهای روانپزشکی.
ژنتیک:
ژنهایی که از والدین بیولوژیکی به ارث بردها می شود، میتوانند در مقاومت به انسولین نقش داشته باشند. آنها همچنین میتوانند در چاقی، فشار خون بالا و کلسترول بالا نقش داشته باشند.
تشخیص و آزمایشات
پزشک در ابتدا معاینات فیزیکی و آزمایشات خون انجام می دهد. سپس آنها فشار خون را بررسی میکنند و ممکن است دور کمر بیمار را اندازهگیری کنند.
آنها آزمایش های خون مانند موارد زیر را تجویز میکنند:
پانل لیپید: این پنل شامل چهار اندازهگیری مختلف کلسترول و اندازهگیری تریگلیسیرید است.
پانل متابولیک پایه (BMP): این پنل هشت ماده را در خون اندازهگیری میکند و نمای کلی از سلامت فرد ارائه میدهد.
آزمایش گلوکز ناشتا: BMP شامل اندازهگیری قند خون است، اما اگر برای BMP ناشتا نباشید، پزشک ممکن است از شما آزمایش خونی بخواهد که قند خون را پس از هشت تا 12 ساعت ناشتا بودن بررسی کند.
اگر حداقل سه مورد از پنج معیار، بر اساس نتایج این آزمایشها و معاینه فیزیکی، وجود داشته باشد، فرد به سندرم متابولیک مبتلا خواهد بود.
این آزمایش های خون معمولاً آزمایشهای روتین هستند. بنابراین، پزشک ممکن است پس از آزمایشهای روتین به شما بگوید که سندرم متابولیک دارید (یا در معرض خطر برخی از بیماریهای خاص هستید).
کنترل و درمان
اهداف اصلی درمان سندرم متابولیک، کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی و دیابت نوع ۲ در صورت عدم ابتلا به آنها است. درمان میتواند شامل داروها و/یا تغییرات سبک زندگی باشد.
تغییرات سبک زندگی برای کنترل سندرم متابولیک
تغییرات سبک زندگی کلید کنترل شرایطی است که به این سندرم کمک میکنند. این تغییرات عبارتند از:
حفظ یا تلاش برای رسیدن به وزن مناسب:
پزشک ممکن است کاهش وزن را توصیه کند. مطالعات نشان دادند که کاهش ۷٪ از وزن اضافی، میتواند شروع دیابت نوع ۲ را تا ۵۸٪ کاهش دهد.
ورزش منظم:
فعالیت بدنی فواید بیشماری دارد. به مبارزه با مقاومت به انسولین کمک میکند، میتواند به سالم نگه داشتن سیستم قلبی عروقی شما کمک کند و در صورت نیاز ممکن است به شما در کاهش وزن کمک کند. هرگونه افزایش فعالیت بدنی مفید است. اما قبل از شروع یک برنامه ورزشی، از پزشک خود در مورد سطح فعالیت بدنی مناسب سوال کنید.
مصرف غذاهای سالم برای قلب:
پزشک یا متخصص تغذیه ممکن است توصیه کند از مصرف مقادیر زیاد کربوهیدرات (که تولید انسولین اضافی را تحریک میکنند) خودداری کنید و چربیهای ناسالم، قند، گوشت قرمز و نشاستههای فرآوری شده کمتری مصرف کنید. در عوض، آنها ممکن است رژیم غذایی که شامل سبزیجات، میوهها، غلات کامل، ماهی و مرغ بدون چربی بیشتری است، را توصیه کنند. رژیم غذایی مدیترانهای یکی از نمونههای رژیم غذایی سالم برای قلب است.
خواب با کیفیت:
خواب با کیفیت برای سلامت کلی حیاتی است. کمبود خواب و اختلالات خواب میتواند سندرم متابولیک را بدتر کند یا به پیشرفت آن کمک کند.
اجتناب یا ترک سیگار:
سیگار میتواند کلسترول HDL شما را کاهش داده و فشار خون را افزایش دهد. همچنین به رگهای خونی شما آسیب میرساند که میتواند منجر به بیماری عروق کرونر قلب شود.
کنترل استرس:
سطح بالای کورتیزول (“هورمون استرس”) در مدت زمان طولانی میتواند تری گلیسیرید، قند خون و فشار خون را افزایش دهد. راهکارهایی برای کنترل استرس خود پیدا کنید، مانند ورزش، یوگا، ذهن آگاهی یا تمرینات تنفسی.
داروها و درمانها برای کنترل سندرم متابولیک
داروها و درمانهای مختلفی میتوانند به مدیریت بیماریهایی که در این سندرم نقش دارند کمک کنند. این داروها عبارتند از:
داروهای کلسترول: استاتینها (مهارکنندههای HMG CoA ردوکتاز) داروهای تجویزی هستند که افراد برای کاهش کلسترول به سطوح سالم مصرف میکنند.
داروهای فشار خون: این داروها تجویزی هستند که فشار خون شما را به روشهای مختلف کاهش میدهند. مثالهایی از آنها شامل تیازید، مهارکنندههای ACE و مسدودکنندههای کانال کلسیم است.
داروی خوراکی دیابت: این داروها به روشهای مختلفی برای کاهش قند خون شما عمل میکنند. رایجترین دارو متفورمین، یک بیگوانید است.
جراحی چاقی: جراحی چاقی برای کمک به افراد چاق برای کاهش وزن در نظر گرفته شده است. اگر سایر روشهای کاهش وزن مؤثر نباشد و اگر چاقی خطر بیشتری نسبت به جراحی برای سلامتی داشته باشد، پزشک ممکن است جراحی چاقی را توصیه کند.
درمانهای اختلال خواب: اگر به اختلال خواب مبتلا هستید، برخی از درمانها مانند دستگاه CPAP برای آپنه خواب یا قرصهای خوابآور برای بیخوابی کمک کننده هستند.
رواندرمانی: درمانی است که هدف آنها کمک به فرد در شناسایی و تغییر احساسات، افکار و رفتارهای ناسالم است. رواندرمانی ممکن است به شما در کنترل استرس یا درک و تغییر رفتارهای ناسالم مرتبط با غذا خوردن کمک کند.
عوارض احتمالی
سندرم متابولیک میتواند منجر به طیف وسیعی از عوارض شود، از جمله:
- بیماری قلبی
- تنگی آئورت
- فیبریلاسیون دهلیزی (Afib)
- بیماری ترومبوآمبولیک، مانند ترومبوآمبولی وریدی
- سکته مغزی
- آسیب اندام، به ویژه آسیب به پانکراس، کبد، کیسه صفرا و کلیهها
- برخی سرطانها، مانند سرطان روده بزرگ، سرطان سینه و سرطان پروستات
- دیابت نوع 2
- التهاب طولانی مدت و مشکلات سیستم ایمنی بدن
- اختلال نعوظ
- عوارض بارداری، مانند پره اکلامپسی، اکلامپسی و دیابت بارداری
- مشکلات تفکر و حافظه
پیشگیری
شما نمیتوانید تمام عواملی که در سندرم متابولیک نقش دارند، مانند ژنتیک و سن خود را تغییر دهید. اما تغییرات سبک زندگی که میتوانند به درمان سندرم متابولیک کمک کنند، همان اقداماتی هستند که میتوانند به پیشگیری از آن کمک کنند.
اگر سابقه خانوادگی دیابت، فشار خون بالا یا کلسترول بالا دارید، حتماً به پزشک خود اطلاع دهید.
همچنین مهم است که ویزیتهای منظم پزشک را برنامهریزی کنید. پزشک میتواند سطح کلسترول، تری گلیسیرید، فشار خون و قند خون را پیگیری کند. هر چه زودتر بتوانند هرگونه مشکلی را تشخیص دهند، زودتر میتوانند تغییرات سبک زندگی و درمانهایی را برای کاهش خطر بیماری توصیه کنند.
مطالب مشابه:
