ترومبوسیتوپنی

ترومبوسیتوپنی زمانی رخ می‌دهد که مغز استخوان به اندازه کافی پلاکت تولید نمی‌کند. پلاکت‌ها سلول‌های خونی هستند که برای کمک به توقف خونریزی، لخته‌های خونی را تشکیل می‌دهند. در صورت داشتن ترومبوسیتوپنی، ممکن است خونریزی زیادی باشد و به سختی متوقف شود.

اغلب افراد مبتلا به بیماری‌های خاص مانند بیماری خودایمنی یا افرادی که از داروهای خاصی استفاده می‌کنند، به این بیماری مبتلا می‌شوند. پزشکان معمولاً ترومبوسیتوپنی را با درمان بیماری زمینه‌ای و/یا تغییر دارویی که باعث این مشکل شده است، درمان می‌کنند.

علائم و علل ترومبوسیتوپنی

برخی از افراد مبتلا به موارد خفیف ترومبوسیتوپنی علائمی ندارند. یکی از اولین علائم این بیماری بریدگی یا خونریزی بینی است که خونریزی را متوقف نمی‌کند. علائم دیگر عبارتند از:

خونریزی لثه: ممکن است متوجه خون روی مسواک خود شوید و لثه‌های شما متورم به نظر برسد.

خون در مدفوع: مدفوع ممکن است بسیار تیره به نظر برسد.

وجود خون در ادرار: اگر ادرار، صورتی کم رنگ باشد، ممکن است در ادرار خون باشد.

خون در استفراغ: هماتمزیس یا خون در استفراغ نشانه خونریزی در دستگاه گوارش فوقانی است.

قاعدگی‌های شدید: اگر دوره‌های شما بیش از هفت روز طول بکشد یا بیش از حد معمول خونریزی داشته باشید، ممکن است منوراژی داشته باشید.

پتشی: این علامت به صورت نقاط ریز قرمز یا بنفش روی ساق پا ظاهر می‌شود که شبیه راش است.

پورپورا: ممکن است لکه‌های قرمز، بنفش یا قهوه‌ای روی پوست خود مشاهده کنید، این عارضه زمانی اتفاق می‌افتد که رگ‌های خونی کوچک زیر پوست، خون نشت می‌کنند.

کبودی: کبودی زمانی اتفاق می‌افتد که خون زیر پوست جمع شود. در این مواقع کبودی‌ها راحت‌تر از حد معمول ایجاد می‌شوند.

خونریزی مقعدی: ممکن است متوجه خون در مدفوع خود شوید.

چه عواملی باعث ترومبوسیتوپنی می‌شود؟

علل ترومبوسیتوپنی به یکی از سه دسته تقسیم می‌شود:

مغز استخوان پلاکت کافی تولید نمی‌کند. این ممکن است در صورت ابتلا به سرطان خون مانند لوسمی یا لنفوم اتفاق بیفتد.
مغز استخوان به اندازه کافی پلاکت تولید می‌کند، اما میزان پلاکت کم می‌شود، زیرا شرایطی وجود دارد که ذخیره پلاکت را مصرف می‌کند یا پلاکت‌ها را از بین می‌برد.
طحال پلاکت‌ها را مسدود می‌کند تا نتوانند در جریان خون گردش کنند. به طور معمول، طحال حدود یک سوم ذخایر پلاکتی را ذخیره می‌کند.

عوامل خاص مؤثر بر عرضه پلاکت عبارتند از:

بیماری‌های خود ایمنی: بیماری‌های خود ایمنی مانند ترومبوسیتوپنی ایمنی (ITP)، لوپوس و آرتریت روماتوئید که به سیستم ایمنی حمله می‌کنند، ممکن است پلاکت‌ها را تخریب کنند.

سرطان‌های خون: لوسمی و لنفوم ممکن است به مغز استخوان آسیب برساند و بر توانایی آن در ساخت سلول‌های خونی کافی از جمله پلاکت‌ها تأثیر بگذارد.

درمان‌های سرطان: درمان‌ها، از جمله شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، گاهی اوقات سلول‌های بنیادی را که به پلاکت تبدیل می‌شوند، از بین می‌برند.

پورپورای ترومبوسیتوپنیک ترومبوتیک (TPP): این اختلال خونی باعث لخته شدن خون در رگ‌های خونی کوچک در سراسر بدن می‌شود. پلاکت‌ها لخته‌های خون را ایجاد می‌کنند. در صورت داشتن TPP یا بیماری مشابه، انعقاد داخل عروقی منتشر که پلاکت‌ها را استفاده می‌کند، ممکن است عرضه پلاکت کم شود.

عفونت‌ها: عفونت‌های باکتریایی و ویروسی ممکن است سطح پلاکت را کاهش دهند.

اختلال مصرف الکل: الکل تولید پلاکت را کند می‌کند. مصرف زیاد الکل ممکن است باعث کاهش سطح پلاکت شود.

مواد شیمیایی سمی: قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی از جمله آرسنیک، بنزن و آفت کش‌ها ممکن است بر سطح پلاکت تأثیر بگذارد.

داروها: آنتی‌بیوتیک‌هایی که عفونت‌های باکتریایی را درمان می‌کنند، داروهای تشنج و بیماری‌های قلبی، و هپارین رقیق‌کننده خون ممکن است بر سطح پلاکت‌ها تأثیر بگذارد.

عوارض ترومبوسیتوپنی چیست؟

افراد مبتلا به ترومبوسیتوپنی شدید ممکن است خطر ابتلا به شرایط زیر را افزایش دهند:

خونریزی داخلی شدید: ترومبوسیتوپنی ممکن است باعث خونریزی گوارشی یا خونریزی در مغز شود. خونریزی در مغز یک مسئله تهدید کننده زندگی است.
حمله قلبی: ترومبوسیتوپنی ممکن است میزان جریان خون به قلب را کاهش دهد.

سطوح طبیعی پلاکت چقدر است؟

تعداد یا سطح طبیعی پلاکت در بزرگسالان از 150000 تا 450000 پلاکت در هر میکرولیتر خون متغیر است. سطوح ترومبوسیتوپنی عبارتند از:

1) ترومبوسیتوپنی خفیف: سطح پلاکت بین 101000 تا 140000 در هر میکرولیتر خون.
2) ترومبوسیتوپنی متوسط: سطح پلاکت بین 51000 تا 100000 در هر میکرولیتر خون.
3) ترومبوسیتوپنی شدید: سطح پلاکت بین 51000 تا 21000 میکرولیتر خون.

تشخیص و آزمایشات ترومبوسیتوپنی

پزشکان یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهند. آنها کبودی، بثورات و سایر علائم ترومبوسیتوپنی را بررسی می‌کنند. آنها در مورد سابقه پزشکی، از جمله داروهایی که مصرف می‌کنید، جویا می‌شوند. آنها ممکن است آزمایشاتی از جمله:

1. آزمایشات پایه و عمومی

CBC با اسمیر خون محیطی

بررسی دقیق تعداد و شکل پلاکت‌ها، گلبول‌های قرمز و سفید و وجود سلول‌های غیرطبیعی.

ESR یا CRP

ارزیابی وجود التهاب یا عفونت.

2. ارزیابی علل ایمنی و خودایمنی

آنتی‌بادی ضد پلاکت (Platelet Antibody Test)

برای بررسی ترومبوسیتوپنی ایمنی (ITP).

ANA (Antinuclear Antibody)

برای غربالگری بیماری‌های خودایمنی مثل لوپوس (SLE).

Anti-dsDNA، Anti-Sm و سایر مارکرهای خودایمنی

در صورت شک به لوپوس یا بیماری‌های بافت همبند.

3. بررسی علل عفونی

HIV Ab/Ag
HBsAg و Anti-HCV
آزمایش‌های مالاریا یا سایر عفونت‌ها در صورت سابقه سفر یا علائم خاص.

4. ارزیابی عملکرد کبد و طحال

LFT (Liver Function Tests)

برای بررسی بیماری‌های کبدی و سیروز که می‌توانند باعث بزرگ شدن طحال و کاهش پلاکت شوند.

سونوگرافی شکم

بررسی اندازه طحال و کبد.

5. بررسی عملکرد انعقادی

PT، aPTT و INR

برای بررسی مشکلات انعقادی همراه با کاهش پلاکت.

فیبرینوژن و D-dimer

در شک به DIC (انعقاد داخل عروقی منتشر).

6. بررسی اختلالات مغز استخوان

Bone Marrow Aspiration & Biopsy

در صورت شک به نارسایی مغز استخوان، لوسمی یا آپلازی مغز استخوان.

7. سایر تست‌های اختصاصی بر اساس شرایط بیمار

کمبود ویتامین B12 و فولات (در کم‌خونی مگالوبلاستیک همراه با کاهش پلاکت)
سطح هورمون تیروئید (TSH) (در مواردی که بیماری تیروئید می‌تواند نقش داشته باشد)
آزمایش هموگلوبینوری شبانه حمله‌ای (PNH test) در موارد خاص

روش‌های درمان ترومبوسیتوپنی

اگر تعداد پلاکت پایین باعث مشکلات مهمی نشود، ممکن است نیازی به درمان نباشد. اغلب، پزشکان می‌توانند تعداد پلاکت‌ها را با درمان علت زمینه‌ای بهبود بخشند. این رویکرد ممکن است شامل تغییر داروها باشد. درمان‌های دیگر عبارتند از:

استروئیدها: این داروها ممکن است تولید پلاکت را افزایش دهند.
انتقال خون: اگر سطح پلاکت بسیار پایین باشد، پزشک ممکن است از انتقال خون برای افزایش موقت سطح پلاکت استفاده کند. تزریق خون ممکن است سطوح را برای حدود سه روز افزایش دهد.
اسپلنکتومی: این جراحی برای برداشتن طحال است. اگر آزمایشات نشان دهد طحال تعداد زیادی پلاکت را مسدود می‌کند، جراح ممکن است این عمل را انجام دهد. افرادی که اسپلنکتومی می‌کنند در معرض خطر ابتلا به عفونت هستند. آنها ممکن است برای جلوگیری از عفونت واکسن دریافت کنند.

اقدامات لازم جهت کاهش خطر ابتلا به ترومبوسیتوپنی:

تغییراتی در سبک زندگی سالم ایجاد کنید: سیگار خطر لخته شدن خون را افزایش می‌دهد. همچنین مصرف زیاد الکل ممکن است بر سطح پلاکت تاثیر بگذارد. برای جلوگیری از درمان‌های دندانی که ممکن است باعث خونریزی شوند، بهداشت دهان و دندان را به خوبی رعایت کنید.

مراقب داروهای بدون نسخه (OTC) باشید: برخی از داروهای OTC حاوی ایبوپروفن یا آسپرین هستند که ممکن است خون را بیش از حد رقیق کنند. قبل از استفاده از مکمل‌ها و داروهای گیاهی با پزشک خود صحبت کنید.

از فعالیت‌هایی که ممکن است باعث کبودی و خونریزی شوند اجتناب کنید: بیشتر ورزش‌های تماسی مانند فوتبال، بسکتبال، احتمال آسیب‌دیدگی همراه با خونریزی را افزایش می‌دهند. از پزشک خود در مورد فعالیت‌هایی که می‌توانید بدون افزایش خطر آسیب انجام دهید، بپرسید.

کمربند ایمنی هنگام رانندگی: کمربند ایمنی خود را هنگام رانندگی یا سوار شدن بر وسیله نقلیه ببندید.

پزشک خود را در مورد داروهایی که مصرف می‌کنید، مطلع کنید: ممکن است دارویی برای رقیق کردن خون خود دریافت کنید. اگر جراحی یا درمان‌های دندانپزشکی انجام می‌دهید، قبل از جراحی یا عمل، داروهای خود را به پزشک خود اطلاع دهید.

نتیجه گیری

ترومبوسیتوپنی، سطوح پایین پلاکت، ممکن است خطر ابتلا به مسائلی مانند خونریزی زیاد و کبودی را افزایش دهد. ترومبوسیتوپنی شدید خطر خونریزی داخلی یا حمله قلبی را افزایش می‌دهد. در صورت داشتن این بیماری، مهم است که دلیل سطح پلاکت پایین خود را بدانید. پزشک می‌تواند علت کاهش تعداد پلاکت‌ها را توضیح دهد و درباره گزینه‌های درمانی صحبت کند.

مطالب مشابه:

ترومبوسیتوپنی