توکسوپلاسموز
توکسوپلاسموز
توکسوپلاسموز بیماری است که توسط عفونت انگل توکسوپلاسما گوندی (T. gondii) ایجاد میشود. این انگل در روده گربهها تکثیر میشود و انسانها از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم با مدفوع گربه یا مصرف گوشت نپخته مبتلا میشوند.
بیشتر افراد آلوده به این انگل علائمی ندارند، اما برخی از افراد علائمی شبیه آنفولانزا دارند. بیماری جدی اغلب نوزادان و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف را تحت تأثیر قرار میدهد. توکسوپلاسموز در دوران بارداری ممکن است باعث سقط جنین و نقص مادرزادی شود.
بیشتر عفونتها نیازی به درمان خاصی ندارند. درمان دارویی برای افراد مبتلا به موارد جدیتر، افراد باردار، نوزادان و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف استفاده میشود. چندین مرحله برای پیشگیری از توکسوپلاسموز میتواند خطر ابتلا به عفونت را کاهش دهد.
علائم توکسوپلاسموز
اکثر افراد آلوده به توکسوپلاسموز هیچ علامتی ندارند. آنها اغلب نمیدانند که مبتلا شدهاند. برخی از افراد علائمی شبیه آنفولانزا دارند، از جمله:
- تب
- تورم غدد لنفاوی که ممکن است هفتهها طول بکشد
- سردرد
- درد عضلانی
- بثورات پوستی
علائم بیماری چشمی
انگلهای توکسوپلاسما ممکن است بافتهای داخلی چشم را درگیر کنند. این میتواند در افرادی با سیستم ایمنی سالم رخ دهد. اما این بیماری در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، جدیتر است. عفونت در چشم، توکسوپلاسموز چشمی نام دارد. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد چشم
- بینایی ضعیف
- اشکال شناور، که به نظر میرسد در بینایی شناور هستند
- عدم درمان بیماری چشمی میتواند باعث نابینایی شود.
تأثیر بر افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به فرمهای شدیدتر توکسوپلاسموز قرار دارند. این عفونت میتواند از اوایل زندگی غیرفعال باقی بماند و در شرایط ضعف ایمنی دوباره فعال شود. گروههای در معرض خطر شامل بیماران مبتلا به HIV/AIDS، افرادی که تحت درمانهای سرطانی قرار دارند و کسانی که عضو پیوندی دریافت کردهاند، میشوند.
علاوه بر ایجاد بیماریهای جدی چشمی، توکسوپلاسموز در افراد با سیستم ایمنی ضعیف میتواند موجب مشکلات شدید ریوی یا مغزی شود. در موارد نادر، عفونت ممکن است سایر بافتهای بدن را نیز درگیر کند. عفونت ریه ممکن است علائمی مانند مشکلات تنفسی، تب و سرفه را به همراه داشته باشد.
توکسوپلاسموز همچنین میتواند باعث التهاب مغز یا آنسفالیت شود که علائم آن عبارتند از: گیجی، اختلال در هماهنگی حرکتی، ضعف عضلانی، تشنج و تغییر در سطح هوشیاری.
تأثیر بر جنین یا نوزاد
توکسوپلاسموز میتواند در دوران بارداری از مادر به جنین منتقل شود. به این حالت توکسوپلاسموز مادرزادی میگویند.
عفونت در سه ماهه اول اغلب باعث بیماری شدیدتری میشود. همچنین ممکن است منجر به سقط جنین شود. برای برخی از نوزادان مبتلا به توکسوپلاسموز، بیماری جدی ممکن است در بدو تولد وجود داشته باشد یا در اوایل نوزادی ظاهر شود. مشکلات پزشکی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مایع بیش از حد در داخل یا اطراف مغز (هیدروسفالی)
- عفونت شدید چشم
- بینظمی در بافتهای مغز
- بزرگ شدن کبد یا طحال
علائم بیماری شدید متفاوت است. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مشکلات در مهارتهای ذهنی یا حرکتی
- کوری یا سایر مشکلات بینایی
- مشکلات شنوایی
- تشنج
- اختلالات قلبی
- زردی پوست و سفیدی چشمها
- جوش
بیشتر نوزادان مبتلا به توکسوپلاسموز علائمی نشان نمیدهند. اما مشکلات ممکن است بعداً در دوران کودکی یا نوجوانی ظاهر شوند. این موارد عبارتند از:
- عود عفونتهای چشمی
- مشکلات در رشد مهارتهای حرکتی
- مشکلات در تفکر و یادگیری
- کاهش شنوایی
- کندی رشد
- بلوغ زودرس
علل
توکسوپلاسموز در انسانها در سراسر جهان و در بسیاری از انواع حیوانات و پرندگان یافت میشود. این انگل همچنین در گربهها زندگی میکند.
عفونت انسان ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
- انتقال خون یا پیوند عضو جامد
- لمس خاک گربه
- خوردن خاک آلوده
- مصرف گوشت خام یا نیمپز (بره، خوک و گوشت گاو)
توکسوپلاسموز همچنین افرادی را که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، تحت تأثیر قرار میدهد. این افراد بیشتر احتمال دارد علائم داشته باشند.
این عفونت همچنین ممکن است از طریق جفت از مادر به نوزادش منتقل شود. این امر منجر به توکسوپلاسموز مادرزادی میشود.
عوامل خطر
خطرات بیماریهای جدی ناشی از توکسوپلاسموز شامل مواردی است که مانع از مبارزه سیستم ایمنی با عفونتها میشود، مانند:
- عفونت با HIV/AIDS
- شیمی درمانی برای سرطان
- استروئیدهای با دوز بالا
- داروهایی که از رد اعضای پیوندی جلوگیری میکنند
تشخیص و آزمایشها
برای تشخیص توکسوپلاسموز، پزشک معاینه فیزیکی انجام میدهد و در مورد علائم سؤال میکند. پزشک ممکن است آزمایشات زیر را تجویز کند:
آزمایشهای سرمی (خون)
آزمایش آنتیبادیهای IgG و IgM: برای تعیین عفونت جدید یا قدیمی توکسوپلاسموز.
آزمایش avidity IgG: برای تشخیص عفونت اخیر یا قدیمی در موارد بارداری.
آزمایشهای مولکولی
PCR (واکنش زنجیرهای پلیمراز): برای شناسایی مستقیم DNA توکسوپلاسما گوندی در نمونههای خون، مایع مغزی نخاعی یا سایر مایعات بدن، مخصوصاً در عفونتهای شدید یا مغزی.
آزمایش مایع مغزی نخاعی (CSF)
در صورت مشکوک بودن به آنسفالیت توکسوپلاسموز، بررسی مایع مغزی نخاعی برای تشخیص عفونت مغزی انجام میشود.
تصویربرداری پزشکی
MRI یا CT اسکن مغز: برای ارزیابی درگیری مغزی و بررسی ضایعات ناشی از توکسوپلاسموز.
آزمایشات تکمیلی دیگر
بررسی عملکرد کبد و کلیه در صورت لزوم.
آزمایشهای پیگیری جهت ارزیابی پاسخ به درمان.
بیوپسی: پزشک ممکن است مقدار کمی از بافت را برداشته و برای جستجوی علائم T. gondii به آزمایشگاه بفرستد.
آمنیوسنتز: در صورتی که در دوران بارداری به توکسوپلاسموز مبتلا شده باشید، ممکن است پزشک آمنیوسنتز را پیشنهاد دهد. در این روش، با استفاده از یک سوزن ظریف، نمونهای از مایع اطراف جنین گرفته میشود تا در آزمایشگاه برای بررسی نشانههای عفونت توکسوپلاسموز مورد آزمایش قرار گیرد.
سونوگرافی: اگر توکسوپلاسموز در دوران بارداری تشخیص داده شود، پزشک ممکن است انجام سونوگرافی را توصیه کند. هرچند سونوگرافی به طور مستقیم قادر به تشخیص توکسوپلاسموز نیست، اما میتواند تغییرات مغزی جنین را که ممکن است نشانهای از عفونت باشد، نشان دهد.
درمان
توکسوپلاسموز با ترکیبی از داروهای ضد انگلی و آنتیبیوتیکها درمان میشود. این داروها مانع از رشد و تکثیر T. gondii در بدن میشوند.
اسید فولینیک در طول درمان توکسوپلاسموز برای کاهش عوارض جانبی داروهای ضد انگلی تجویز میشود.
این عفونت معمولاً در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی ندارند و هیچ علامتی ندارند، درمان نمیشود. درمان این بیماری فقط زمانی مؤثر است که انگلها فعال باشند. این روش نمیتواند کیستهایی را که انگلها در بدن باقی میگذارند، از بین ببرد.
پیشگیری
برخی اقدامات احتیاطی میتواند به جلوگیری از توکسوپلاسموز کمک کند:
- هنگام باغبانی یا لمس خاک، دستکش بپوشید.
- هنگام کار در فضای باز دستکش بپوشید، پس از آن دستهای خود را با آب و صابون بشویید.
- گوشت خام یا نیمپز نخورید.
- صدف دریایی خام نخورید، به خصوص در دوران بارداری.
- ظروف آشپزخانه را کاملاً بشویید، تختههای برش، چاقوها و سایر ظروف را پس از تماس با گوشت خام یا میوهها و سبزیجات نشسته، با آب و صابون بشویید. قبل و بعد از آمادهسازی غذا، دستهای خود را کاملاً بشویید.
- تمام میوهها و سبزیجات را بشویید، میوهها و سبزیجات تازه را قبل از مصرف، پوست کندن یا پختن بشویید.
- شیر غیرپاستوریزه ننوشید.
- آب غیر تصفیه ننوشید، به ویژه در دوران بارداری.
برای دوستداران گربه:
- اگر باردار هستید یا در معرض خطر ابتلا به توکسوپلاسموز هستید، این اقدامات را برای محافظت از خود انجام دهید:
- گربه خود را در داخل خانه نگه دارید. به او غذای خشک یا کنسرو شده گربه بدهید، نه گوشت خام یا نیمپز.
- از گربهها یا بچه گربههای ولگرد دوری کنید. از گربههای ولگرد، به خصوص بچه گربهها، خودداری کنید. در دوران بارداری گربه جدیدی نگیرید.
- از شخص دیگری بخواهید ظرف خاک را تمیز کند. در صورت امکان، روزانه ظرف را تمیز کنید. اگر شخص دیگری نمیتواند آن را تمیز کند، برای تعویض خاک از دستکش و ماسک صورت استفاده کنید. سپس دستهای خود را خوب بشویید.
نتیجه گیری
توکسوپلاسموز معمولاً بیماری جدیای نیست، اما در دوران بارداری و در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، میتواند خطرناک باشد. خوشبختانه روشهای متعددی برای پیشگیری از این عفونت وجود دارد. بهتر است با پزشک خود درباره راههای کاهش خطر ابتلا به توکسوپلاسموز بر اساس وضعیت و شرایط خاص خود مشورت کنید.
مطالب مشابه:
