دیابت نوع 2 چیست و چه علائمی دارد؟

دیابت نوع 2 چیست و چه علائمی دارد؟

دیابت نوع 2 چیست و چه علائمی دارد؟ زمانی رخ می‌دهد که بدن نتواند به‌طور صحیح از انسولین استفاده کند و در نتیجه قند، در خون تجمع پیدا کند. این بیماری پیش‌تر با عنوان «دیابت بزرگسالی» شناخته می‌شد.

به مرور زمان، افزایش سطح قند خون در دیابت نوع 2 می‌تواند به چشم‌ها، کلیه‌ها، اعصاب و قلب آسیب برساند. دلیل این موضوع معمولاً آن است که پانکراس (لوزالمعده) انسولین کافی، هورمونی که به ورود قند به سلول‌ها کمک می‌کند، تولید نمی‌کند یا اینکه سلول‌های بدن نسبت به انسولین مقاومت نشان می‌دهند و قند کمتری را جذب می‌کنند.

هر دو نوع دیابت 1 و 2 می‌توانند در کودکی یا بزرگسالی آغاز شوند. دیابت نوع 2 در میان افراد مسن شایع‌تر است؛ اما افزایش چاقی در کودکان باعث شده است که این بیماری در سنین پایین‌تر نیز بیشتر مشاهده شود.
برای دیابت نوع 2 درمان قطعی وجود ندارد. با این حال، کاهش وزن، تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم می‌تواند به کنترل بیماری کمک کند. اگر رژیم غذایی و ورزش کافی نباشد، داروهای دیابت یا درمان با انسولین ممکن است مورد نیاز باشد.

علائم دیابت نوع 2 چیست؟

نشانه‌های دیابت نوع 2 معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند. در واقع، بسیاری از افراد ممکن است سال‌ها با این بیماری زندگی کنند، بدون اینکه از وجود آن آگاه باشند. زمانی که علائم بروز پیدا می‌کنند، می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• افزایش تشنگی
• افزایش دفعات ادرار
• کاهش وزن بی‌دلیل
• افزایش احساس گرسنگی
• احساس خستگی
• تاری دید
• زخم‌هایی که دیر بهبود پیدا می‌کنند
• عفونت‌های مکرر
• بی‌حسی یا گزگز دست‌ها و پاها
• تیره شدن نواحی از پوست، به‌ویژه در زیر بغل و پشت گردن

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از این علائم را در خود مشاهده کردید، بهتر است در اسرع وقت به پزشک یا متخصص مراقبت‌های بهداشتی مراجعه کنید.

علت دیابت نوع 2

علت اصلی دیابت نوع 2، مقاومت به انسولین است.
مقاومت به انسولین زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های عضلات، چربی و کبد، به‌طور طبیعی به انسولین پاسخ ندهند. انسولین هورمونی است که توسط پانکراس تولید می‌شود و برای تنظیم قند خون و حفظ سلامت بدن ضروری است.

اگر بدن شما به ‌درستی به انسولین پاسخ ندهد، پانکراس مجبور است انسولین بیشتری تولید کند تا سطح بالای قند خون را کنترل کند (هیپراین‌سولینمی). اما اگر سلول‌ها بیش از حد به انسولین مقاوم شوند و پانکراس نتواند انسولین کافی بسازد، در نهایت دیابت نوع 2 ایجاد می‌شود.

عوامل متعددی می‌توانند در مقاومت به انسولین نقش داشته باشند، از جمله:

• ژنتیک و سابقه خانوادگی
• چاقی و تجمع چربی در ناحیه شکم و اطراف اندام‌ها (چربی احشایی)
• کم‌تحرکی و ورزش نکردن
• مصرف مداوم غذاهای فرآوری شده، پرکربوهیدرات و دارای چربی‌های اشباع
• مصرف برخی داروها، مانند کورتیکواستروئیدها در طولانی‌مدت
• اختلالات هورمونی مانند کم‌کاری تیروئید و سندرم کوشینگ
• استرس مزمن و کمبود خواب با کیفیت

آیا دیابت نوع 2 ژنتیکی است؟

علت دیابت نوع 2 پیچیده است، اما ژنتیک نقش مهمی در ابتلا به آن دارد. اگر یکی از اعضای خانواده شما دیابت نوع ۲ داشته باشد، احتمال ابتلای شما در طول زندگی 40% است و اگر هر دو والد دیابت داشته باشند، این احتمال به 70% می‌رسد.

محققان حداقل 150 نوع تغییر ژنتیکی (DNA variations) مرتبط با خطر ابتلا به دیابت نوع 2 شناسایی کرده‌اند؛ برخی این خطر را افزایش و برخی کاهش می‌دهند. بعضی از این تغییرات مستقیماً در مقاومت به انسولین و تولید انسولین نقش دارند و برخی دیگر با افزایش احتمال چاقی یا اضافه ‌وزن، خطر دیابت را بالا می‌برند.

این تغییرات ژنتیکی اغلب همراه با سبک زندگی و عوامل سلامتی، خطر کلی ابتلا به دیابت نوع 2 را تعیین می‌کنند.

عوامل خطر

احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 در افرادی بیشتر است که:

• سابقه خانوادگی دیابت نوع 2 دارند (والد یا خواهر و برادر)
• بالای 45 سال سن دارند
• اضافه‌وزن یا چاقی دارند (BMI بالای 25)
• کمتر از سه بار در هفته فعالیت بدنی دارند
• سابقه دیابت بارداری دارند
• فشار خون و/یا کلسترول بالا دارند
• دچار پره‌دیابت هستند
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) دارند

از آنجا که علائم دیابت نوع 2 به‌تدریج ظاهر می‌شوند، مهم است افرادی که در معرض خطر هستند، به‌طور منظم توسط پزشک غربالگری شوند. آزمایش‌هایی مانند پنل متابولیک پایه (BMP) می‌تواند سطح قند خون شما را بررسی کند. تشخیص زودهنگام دیابت نوع 2 همیشه بهتر از دیرهنگام است.

عوارض دیابت نوع 2

دیابت نوع 2 می‌تواند بسیاری از اندام‌های اصلی بدن را تحت تأثیر قرار دهد؛ از جمله قلب، عروق خونی، اعصاب، چشم‌ها و کلیه‌ها. همچنین عواملی که خطر ابتلا به دیابت را افزایش می‌دهند، خطر بروز بیماری‌های جدی دیگر را نیز بالا می‌برند. کنترل مناسب دیابت و سطح قند خون می‌تواند احتمال ابتلا به این عوارض و سایر مشکلات پزشکی را کاهش دهد.

برخی از مهم‌ترین عوارض عبارتند از:

بیماری‌ های قلبی و عروقی: دیابت با افزایش خطر ابتلا به بیماری ‌های قلبی، سکته مغزی، فشار خون بالا و تنگی عروق (آترواسکلروز) همراه است.

آسیب عصبی در دست‌ها و پاها (نوروپاتی): قند خون بالا به مرور زمان می‌تواند اعصاب را تخریب کند. نوروپاتی باعث گزگز، بی‌حسی، سوزش، درد یا عدم حس می‌شود. این مشکل معمولاً از نوک انگشتان پا یا دست شروع و به تدریج به سمت بالا گسترش می‌یابد.

آسیب‌های دیگر عصبی: آسیب اعصاب قلب ممکن است منجر به ضربان نامنظم شود. آسیب اعصاب گوارشی می‌تواند مشکلاتی مانند تهوع، استفراغ، اسهال یا یبوست ایجاد کند. همچنین، نوروپاتی ممکن است باعث اختلال نعوظ در مردان شود.

بیماری کلیوی: دیابت می‌تواند منجر به بیماری مزمن کلیوی یا نارسایی کلیه شود. نارسایی کلیه اغلب نیازمند دیالیز یا پیوند کلیه خواهد بود.

آسیب چشمی: دیابت خطر ابتلا به بیماری‌های چشمی جدی مانند آب‌مروارید (کاتاراکت) و آب‌سیاه (گلوکوم) را افزایش می‌دهد. همچنین می‌تواند به عروق خونی شبکیه (بخش حساس به نور چشم) آسیب برساند؛ عارضه‌ای به نام رتینوپاتی دیابتی که ممکن است به نابینایی منجر شود.

مشکلات پوستی: افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض عفونت‌های پوستی باکتریایی و قارچی هستند.

کندی در بهبود زخم‌ها: بریدگی‌ها و تاول‌هایی که به‌خوبی درمان نشوند، می‌توانند به عفونت‌های جدی تبدیل شوند. در موارد شدید ممکن است نیاز به جراحی و قطع انگشت، پا یا ساق وجود داشته باشد (آمپوتاسیون).

کاهش شنوایی: مشکلات شنوایی در افراد مبتلا به دیابت شایع‌تر است.

آپنه خواب: آپنه انسدادی خواب در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 رایج است و چاقی می‌تواند عامل مشترک هر دو مشکل باشد.

زوال عقل (دمانس): به نظر می‌رسد دیابت نوع 2 خطر ابتلا به بیماری آلزایمر و سایر اختلالات دمانس را افزایش می‌دهد. کنترل ضعیف قند خون با کاهش سریع‌تر حافظه و توانایی‌های شناختی مرتبط است.

تشخیص و آزمایش‌ها

پزشک برای تشخیص دیابت نوع 2 از آزمایش‌های خون مختلفی استفاده می‌کند:

آزمایش قند خون ناشتا (Fasting Plasma Glucose): این آزمایش سطح قند خون شما را اندازه‌گیری می‌کند. معمولاً باید صبح و بعد از 8 ساعت ناشتا (هیچ خوراکی یا نوشیدنی به جز آب) انجام شود.

آزمایش قند خون رندوم (Random Plasma Glucose): این آزمایش نیز قند خون را اندازه می‌گیرد، اما بدون نیاز به ناشتا بودن و در هر زمانی قابل انجام است.

آزمایش HbA1C (A1C Test): این آزمایش میانگین قند خون شما را در 2 تا 3 ماه گذشته نشان می‌دهد.

در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایش آنتی‌بادی خودایمنی (Autoantibody Test) تجویز کند تا مشخص شود آیا شما به دیابت نوع 1 مبتلا هستید یا دیابت نوع 2.

درمان دیابت نوع 2 چیست؟

برخلاف بسیاری از بیماری‌ها، دیابت نوع 2 عمدتاً با مدیریت شخصی و همراهی تیم پزشکی کنترل می‌شود.

اصلی‌ترین بخش‌های مدیریت دیابت نوع 2 شامل:

• تغییر سبک زندگی (فعالیت بدنی بیشتر و اصلاح رژیم غذایی)
• کنترل قند خون
• دارو درمانی
• ورزش و فعالیت بدنی

فعالیت بدنی منظم برای همه افراد مهم است و در افراد مبتلا به دیابت اهمیت بیشتری دارد. ورزش فواید زیر را دارد:

• کاهش سطح قند خون بدون دارو، هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت
• سوزاندن کالری و کمک به کاهش وزن
• بهبود جریان خون و کاهش فشار خون
• افزایش انرژی و بهبود خلق‌وخو
• کمک به مدیریت استرس

قبل از شروع هر برنامه ورزشی، با پزشک خود مشورت کنید. ممکن است نیاز باشد اقدامات خاصی قبل، حین و بعد از ورزش انجام دهید، به ویژه اگر انسولین مصرف می‌کنید.

هدف کلی: حداقل 150 دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته.

رژیم غذایی دیابت نوع 2

با پزشک یا متخصص تغذیه خود برنامه غذایی مناسب خود را تعیین کنید. چه چیزی، چه مقدار و چه زمانی می‌خورید همگی در کنترل قند خون اهمیت دارند.

کلید یک رژیم مناسب برای دیابت نوع 2، مصرف انواع غذای مغذی از همه گروه‌های غذایی مطابق برنامه غذایی شما است. مواد غذایی مفید عبارتند از:

پروتئین‌های کم‌چرب: مرغ، تخم‌مرغ، ماهی، بوقلمون

سبزیجات غیرنشاسته‌ای: بروکلی، لوبیا سبز، سبزیجات سالادی، خیار

چربی‌های سالم: آووکادو، مغزها، کره بادام‌زمینی طبیعی، روغن زیتون

کربوهیدرات‌های پیچیده: حبوبات، توت‌ها، سیب‌زمینی شیرین، نان سبوس‌دار

کنترل قند خون

اندازه‌گیری منظم قند خون برای ارزیابی اثربخشی برنامه درمانی ضروری است. این اطلاعات به شما کمک می‌کند تصمیمات روزانه درباره غذا، ورزش و دوز انسولین را اتخاذ کنید.

دو روش اصلی برای کنترل قند خون در خانه وجود دارد:

• گلوکومتر و نمونه خون از انگشت
• مانیتور مداوم قند خون (CGM)

انتخاب روش‌ها بستگی به دسترسی به فناوری، توصیه پزشک، داروهای مصرفی و وضعیت سلامت شما دارد.

داروهای دیابت نوع 2 چیست ؟

پزشک ممکن است علاوه بر تغییر سبک زندگی، داروهای زیر را برای مدیریت دیابت تجویز کند:

داروهای خوراکی دیابت: برای افرادی که هنوز انسولین تولید می‌کنند. متفورمین رایج‌ترین دارو است و ممکن است چند دارو همزمان تجویز شود.

GLP-1 و آگونیست‌های ترکیبی GLP-1/GIP: داروهای تزریقی که به کنترل قند خون کمک می‌کنند و برخی از آن‌ها در درمان چاقی نیز مؤثرند.

انسولین: انسولین مصنوعی به‌طور مستقیم قند خون را کاهش می‌دهد. انواع مختلفی دارد، از جمله کوتاه‌اثر و طولانی‌اثر، که می‌توان با سرنگ، قلم، پمپ یا استنشاق استفاده کرد.

داروهای دیگر: برای کنترل بیماری‌های همراه مانند فشار خون بالا یا کلسترول بالا.

آیا دیابت نوع 2 قابل بازگشت است؟

دیابت نوع 2 یک بیماری مزمن است و باید مدیریت مادام‌العمر داشته باشد. هیچ درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما با تغییر سبک زندگی، دارو و کنترل قند خون می‌توان آن را در سطح سالم نگه داشت. در صورت توقف یا کنترل ناقص، سطح قند خون دوباره افزایش خواهد یافت.

پیشگیری

انتخاب یک سبک زندگی سالم می‌تواند به پیشگیری از دیابت نوع 2 کمک کند. اگر دچار پره‌دیابت باشید، تغییر در سبک زندگی ممکن است روند بیماری را کند کرده یا مانع تبدیل آن به دیابت نوع 2 شود.

یک سبک زندگی سالم شامل موارد زیر است:

تغذیه سالم: مصرف غذاهای کم‌چرب و کم‌کالری و در عین حال پر فیبر. تمرکز بر روی میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل.

فعالیت بدنی منظم: دست‌کم 150 دقیقه در هفته فعالیت هوازی متوسط تا شدید مانند پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری، دویدن یا شنا.

کاهش وزن: اگر اضافه ‌وزن دارید، کاهش حتی مقدار کمی از وزن و ثابت نگه‌داشتن آن می‌تواند پیشرفت پره‌دیابت به دیابت نوع 2 را به تأخیر بیندازد. در افراد مبتلا به پره‌دیابت، کاهش 7 تا 10 درصد از وزن بدن می‌تواند خطر ابتلا را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.

کاهش نشستن طولانی‌ مدت: نشستن برای مدت طولانی می‌تواند خطر دیابت نوع 2 را افزایش دهد. بهتر است هر 30 دقیقه از جای خود بلند شوید و چند دقیقه راه بروید.

علاوه بر این، در برخی افراد مبتلا به پره‌دیابت ممکن است داروی متفورمین (مانند Fortamet یا Glumetza) برای کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 تجویز شود. این درمان بیشتر برای افراد مسن مبتلا به چاقی که نتوانسته‌اند تنها با تغییر سبک زندگی قند خون خود را کنترل کنند، توصیه می‌شود.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

دیابت کودکان

دیابت بی مزه

آزمایش GTT (دیابت بارداری)

رتینوپاتی مرتبط با دیابت

منبع: mayoclinic – my.clevelandclinic