تستوسترون

تستوسترون

تستوسترون هورمونی است که توسط غدد جنسی تولید می شود. به طور کلی، هم بیضه ها و هم تخمدان ها قادر به تولید هورمون تستوسترون نیز هستند. غدد فوق کلیوی همچنین هورمون دهیدرواپی آندروسترون (DHEA) را تولید می کنند که بدن آن را به تستوسترون و استروژن تبدیل می کند. همچنین Testosterone آندروژن اصلی است، به این معنی که رشد ویژگی های مردانه را تحریک می کند و سطح تستوسترون به طور طبیعی در مردان بسیار بالاتر است.

آیا تستوسترون یک استروئید است؟

Testosterone طبیعی یک استروئید است – یک استروئید آنابولیک-آندروژن که به عضله سازی اشاره دارد و «آندروژنیک» به افزایش خصوصیات جنسی مردانه اشاره دارد.
با این حال، وقتی اصطلاح “استروئیدهای آنابولیک” را مشنوید، آنها به طور کلی به انواع مصنوعی (ساخته شده در آزمایشگاه) تستوسترون اشاره می کنند که به بدن تزریق می شود.
پزشکان از Testosterone مصنوعی برای درمان و مدیریت شرایط مختلف پزشکی استفاده می کنند.
تستوسترون مصنوعی داروی اصلی هورمون درمانی مردانه است.
برخی از ورزشکاران و بدنسازان با مصرف دوزهای بسیار بالایی از Testosterone مصنوعی (استروئیدهای آنابولیک) در تلاش برای افزایش عملکرد یا تغییر ظاهر فیزیکی خود، هستند. استفاده نادرست از این داروها می تواند چندین علائم ناخوشایند ایجاد کند و منجر به مشکلات سلامتی خطرناک طولانی مدت از جمله، لخته شدن خون، سکته مغزی و به طور بالقوه افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات شود.

تستوسترون چگونه در بدن عمل می کند؟

این هورمون در مراحل مختلف زندگی نقش های متفاوتی دارد، از جمله:

• رشد جنین
• بلوغ برای کودکان پسر
• بزرگسالی

تستوسترون و رشد جنین

در حدود هفته هفتم در رحم، ژن مربوط به جنس در کروموزوم Y شروع به رشد بیضه ها در نوزادان پسر می کند که این بیضه ها تستوسترون تولید می کنند.
هورمون Testosterone باعث رشد اندام های تولید مثل داخلی و خارجی مرد در طول رشد جنین می شود.

تستوسترون و بلوغ

این هورمون مسئول بسیاری از تغییرات مشاهده شده در مردان بالغ است، از جمله:

• افزایش قد
• رشد موهای بدن و ناحیه تناسلی
• بزرگ شدن آلت تناسلی، بیضه ها و غده پروستات
• افزایش میل جنسی

تستوسترون و مردان بالغ

هورمون Testosterone برای تولید اسپرم ضروری است. همچنین:

• به بدن سیگنال می دهد که گلبول های قرمز جدید بسازد.
• تضمین می کند که استخوان ها و ماهیچه ها قوی می مانند.
• میل جنسی را تقویت می کند.

تستوسترون و زنان بالغ

برای زنان بالغ، تستوسترون میل جنسی را افزایش می دهد. با این حال، اکثر Testosterone تولید شده در تخمدان ها به هورمون جنسی اولیه زنانه، استرادیول تبدیل می شود.

سطح تستوسترون چگونه کنترل می شود؟

بدن، سطح تستوسترون خون را کنترل می کند. سطح آن معمولاً در صبح بالاتر است و در طول روز کاهش می یابد.

هیپوتالاموس و غده هیپوفیز، میزان تستوسترون تولید و ترشح غدد جنسی (بیضه ها یا تخمدان ها) را کنترل می کنند.

هیپوتالاموس، هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) را ترشح می کند که غده هیپوفیز را تحریک می کند تا هورمون لوتئین کننده (LH) ترشح کند. LH سپس به غدد جنسی ورود می کند و تولید و ترشح تستوسترون را تحریک می کند. (LH اغلب باعث تحریک تولید استروژن و پروژسترون در تخمدان ها می شود.)

همانطور که Testosterone در خون افزایش می یابد، تولید هورمون آزاد کننده گنادوتروپین را سرکوب می کند، که به حفظ سطح طبیعی تستوسترون کمک می کند.

اگر هر یک از این اندام ها – هیپوتالاموس، غده هیپوفیز یا غدد جنسی – به طور طبیعی کار نکنند، می تواند باعث ایجاد سطح غیر طبیعی Testosterone شود.

چه آزمایش هایی سطح تستوسترون را اندازه گیری می کنند؟

تستوسترون آزاد (Free Testosterone)

• بخش فعال بیولوژیک تستوسترون که به پروتئین‌ها متصل نیست
• برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت هورمونی

تستوسترون کل (Total Testosterone)

• مجموع تستوسترون آزاد و متصل به پروتئین‌ها (مثل SHBG)
• معمولاً به عنوان تست اولیه انجام می‌شود

گلوبولین متصل‌شونده به هورمون جنسی (SHBG – Sex Hormone Binding Globulin)

• تعیین سطح SHBG برای محاسبه نسبت تستوسترون آزاد به کل
• افزایش یا کاهش آن می‌تواند باعث تغییرات ظاهری سطح تستوسترون شود

هورمون‌های هیپوفیز (LH و FSH)

• کمک به تشخیص علت کمبود یا افزایش تستوسترون (منشأ بیضه‌ای یا هیپوفیزی)

هورمون پرولاکتین (Prolactin)

• افزایش پرولاکتین می‌تواند باعث کاهش تستوسترون و مشکلات باروری شود

هورمون DHEA-S (Dehydroepiandrosterone sulfate)

• برای بررسی منبع آندروژن‌ها (به‌ویژه در زنان با علائم مردانه شدن)

آزمایش عملکرد تیروئید (TSH و T4)

• اختلالات تیروئید می‌توانند سطح تستوسترون را تحت تأثیر قرار دهند

آزمایش عملکرد کبد و کلیه

• چون بیماری‌های مزمن این اندام‌ها می‌توانند بر سطح هورمون‌ها اثر بگذارند

بررسی پروفایل لیپید و قند خون

• به‌ خصوص در بیمارانی که کمبود یا افزایش تستوسترون با سندرم متابولیک یا دیابت همراه است

چه عواملی باعث افزایش سطح تستوسترون می شود؟

شرایط متعددی می تواند باعث شود بدن، بیش از حد Testosterone تولید کند، از جمله:

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS): این وضعیت یک عدم تعادل هورمونی است که بر افراد دارای تخمدان تاثیر می گذارد. زمانی اتفاق می افتد که تخمدان ها آندروژن اضافی (تستوسترون) ایجاد می کنند. این عدم تعادل در هورمون های تناسلی، باعث علائم فیزیکی مانند موهای زائد بدن و افزایش وزن می شود.

هیپرپلازی مادرزادی آدرنال: در CAH، جهش های ژنتیکی باعث کمبود آنزیم ها در غده فوق کلیوی می شود. این آنزیم ها به طور معمول به بدن کمک می کنند تا کورتیزول تولید کند، هورمونی که بدن برای پاسخ به استرس به آن نیاز دارد. هنگامی که آنزیم ها به طور طبیعی کار نکنند، غدد فوق کلیوی به جای کورتیزول، تستوسترون و هورمون های دیگر تولید می کنند.

تومورهای تخمدان یا بیضه: تومورهای تخمدان و بیضه تولید کننده آندروژن، می توانند تستوسترون اضافی را آزاد کنند.

تومورهای آدرنال: تومورهای آدرنال تولید کننده هورمون جنسی، تومورهای نادری هستند که مقدار زیادی آندروژن (تستوسترون)، استروژن یا هر دو را تولید می کنند.
تستوسترون اضافی بسته به جنسیت و سن، تأثیر متفاوتی بر بدن می گذارد.

تستوسترون بالا در مردان

سطوح بالای تستوسترون می تواند علائم مختلفی از جمله رشد موهای بدن، اختلالات خلقی و آکنه را ایجاد کند. این علائم می توانند ناشی از برخی شرایط پزشکی و استفاده از داروها یا استروئیدهای آنابولیک باشند.
سطح بالای Testosterone در مردان می تواند باعث مشکلات جدی شود، مانند بزرگ شدن پروستات، که به عنوان هیپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) نیز شناخته می شود.

عملکرد تستوسترون در مردان، شامل تنظیم میل جنسی، توده استخوانی و عضلانی و تولید اسپرم است. زنان نیز مقداری Testosterone دارند، اما کمتر از مردان است. در زنان، این هورمون به رشد و نگهداری بافت تناسلی زنانه و توده استخوانی کمک می کند.
Testosterone بیش از حد در کودکان پسر می تواند منجر به بلوغ زودرس شود، یعنی زمانی که بلوغ قبل از سن نه سالگی شروع می شود.

تستوسترون بالا در زنان

سطوح بالای تستوسترون در نوزادان دختر ممکن است منجر به بزرگ شدن کلیتوریس آنها شود که می تواند تقریباً شبیه آلت تناسلی باشد. همچنین می تواند منجر به بلوغ زودرس شود، یعنی زمانی که بلوغ قبل از هشت سالگی شروع می شود.

در زنان، سطوح بالای Testosterone ممکن است نشانه ای از سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) باشد. این وضعیت بسیار شایع است و تا 15٪ از زنان در سنین باروری به آن مبتلا هستند.

PCOS علائم خاصی را ایجاد می کند، از جمله:

• آکنه
• موهای زائد بدن و صورت (هیرسوتیسم)
• قاعدگی نامنظم
• طاسی در جلوی خط مو
• صدای بم

سطح تستوسترون پایین تر از حد

سطح تستوسترون پایین تر از حد نرمال معمولاً فقط در مردان علائم ایجاد می کند. این وضعیت هیپوگنادیسم مردانه نامیده می شود.
دو نوع اصلی هیپوگنادیسم مردانه وجود دارد: کلاسیک (مادرزادی یا اکتسابی) و شروع دیررس.

هیپوگنادیسم کلاسیک مردانه زمانی است که سطوح پایین Testosterone به دلیل یک بیماری زمینه ای یا آسیب به بیضه ها، غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس ایجاد شده باشد. برای مثال، فردی می‌تواند با یک بیماری (مادرزادی) که منجر به کاهش تستوسترون می‌ شود، مانند سندرم کلاین فلتر یا سندرم کالمن، یاً (اکتسابی)، مانند عاملی که عملکرد طبیعی بیضه ‌ها، هیپوتالاموس یا غده هیپوفیز را تغییر می ‌دهد، به دنیا بیاید.

هیپوگنادیسم مردانه با شروع دیررس زمانی اتفاق می افتد که کاهش سطح Testosterone با پیری و/یا شرایط مرتبط با سن، به ویژه چاقی و دیابت نوع 2 مرتبط باشد. هیپوگنادیسم دیررس حدود 2 درصد از مردان بالای 40 سال را تحت تاثیر قرار می دهد. علائم تستوسترون پایین بر اساس سن متفاوت است.

تستوسترون پایین در رشد جنین

کمبود Testosterone در طول رشد جنین اجازه نمی دهد ویژگی های مردانه به طور طبیعی رشد کند. این سندرم عدم حساسیت به آندروژن (AIS) نام دارد و زمانی رخ می دهد که فردی از نظر ژنتیکی مرد باشد، اما نسبت به آندروژن ها (هورمون های جنسی مردانه) حساس نباشد.

AIS یک اختلال در تمایز جنسی است. این بیماری روی جنین‌ های پسر هنگام رشد در رحم و همچنین رشد جنسی نوجوانان در دوران بلوغ تأثیر می ‌گذارد. AIS از رشد اندام تناسلی مردانه جلوگیری می کند و معمولاً منجر به ناباروری در بزرگسالی می شود.

تستوسترون پایین در دوران بلوغ

برای کودکان پسر، کمبود Testosterone در دوران بلوغ می تواند منجر به موارد زیر شود:

• رشد قد آهسته است، اما بازوها و پاهای آنها ممکن است به رشد نامتناسب با بقیه بدن ادامه دهند.
• کاهش رشد موهای ناحیه تناسلی
• کاهش رشد آلت تناسلی و بیضه آنها
• تعمیق صدا کمتر
• قدرت و استقامت کمتر از حد معمول

تستوسترون پایین در بزرگسالان

سطح Testosterone در مردان به طور طبیعی با افزایش سن کاهش می یابد. با این حال، مردان بالغ حتی سطوح تستوسترون پایین تری را تجربه می کنند که می تواند منجر به موارد زیر شود:

• کاهش بی دلیل توده عضلانی و افزایش چربی بدن
• ریزش موهای بدن
• خلق و خوی افسرده
• اختلال در نعوظ
• میل جنسی کم
• پوکی استخوان
• مشکل در تمرکز و حافظه

نتیجه گیری

Testosterone بخش مهمی از سلامت باروری است. طبیعی است که سطح این هورمون بسته به سن و سلامت کلی شما متفاوت باشد. اگر این هورمون به طور مداوم بالا یا پایین باشند، ممکن است علائم ناخوشایندی را ایجاد کند. تحت نظر داشتن سطح این هورمون میتواند از علائم جدی شرایط پزشکی جلوگیری کند.

مطالب مشابه:

سرطان پروستات

پروژسترون

استروژن چیست؟

سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS

منبع: my.clevelandclinic