یبوست
یبوست | علائم، علل، تشخیص و سریعترین روشهای درمان
یبوست مشکل دفع مدفوع است و به طور کلی، به معنی دفع کمتر از سه مدفوع در هفته یا داشتن دفع مدفوع دشوار است. کمبود فیبر غذایی، مایعات و ورزش میتواند باعث یبوست شود. اما سایر شرایط پزشکی یا داروهای خاص هم ممکن است علت این عارضه باشد.
یبوست معمولاً با تغییر در رژیم غذایی و ورزش یا با داروهای بدون نسخه درمان میشود. اما ممکن است به داروها، تغییرات در داروها یا سایر درمانهای تجویز شده توسط پزشک نیاز داشته باشد.
یبوست طولانی مدت که یبوست مزمن نیز نامیده میشود، ممکن است نیاز به درمان بیماری یا شرایط دیگری داشته باشد که میتواند باعث ایجاد یا بدتر شدن یبوست شود.
علائم یبوست
- اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته
- مدفوع سفت، خشک یا تودهای
- زور زدن یا درد هنگام دفع مدفوع
- احساسی که تمام مدفوع دفع نشده است
- احساس مسدود شدن رکتوم
- نیاز به استفاده از انگشت برای دفع مدفوع
- یبوست مزمن، داشتن دو یا بیشتر از این علائم به مدت سه ماه یا بیشتر است.
زمان مراجعه به پزشک
در صورت داشتن یبوست با هر یک از شرایط زیر باید به پزشک مراجعه شود:
- علائمی که بیش از سه هفته طول بکشد.
- علائمی که انجام فعالیتهای روزمره را دشوار میکند.
- خونریزی از راست روده یا خون روی دستمال توالت.
- خون در مدفوع یا مدفوع سیاه.
- سایر تغییرات غیرعادی در شکل یا رنگ مدفوع.
- درد معده که قطع نمیشود
- کاهش وزن ناگهانی
علل یبوست
الگوهای حرکات روده از فردی به فرد دیگر متفاوت است. محدوده معمول دفع مدفوع سه بار در روز تا سه بار در هفته است.
به طور کلی، یبوست زمانی رخ میدهد که مدفوع به آرامی در روده بزرگ حرکت میکند که کولون نیز نامیده میشود. اگر مدفوع به آرامی حرکت کند، بدن آب زیادی از مدفوع جذب میکند. مدفوع میتواند سفت، خشک و به سختی دفع شود.
علل سبک زندگی
- عدم مصرف فیبر کافی
- کم آبی
- عدم ورزش منظم
- تغییراتی در برنامه روزانه، مانند سفر یا غذا خوردن، یا خوابیدن در زمانهای مختلف
- مصرف مقادیر زیاد شیر یا پنیر
- استرس
- مقاومت در برابر میل به اجابت مزاج
داروها
یبوست ممکن است یکی از عوارض جانبی برخی داروها، به ویژه مسکنهای مخدر باشد. سایر داروهایی که ممکن است باعث یبوست شوند عبارتند از برخی از داروهایی که شرایط زیر را درمان میکنند:
- درد
- فشار خون بالا
- تشنج
- افسردگی
- اختلالات سیستم عصبی
- آلرژی
مشکلات عضلات کف لگن
ماهیچههایی که اندامهای پایین تنه را بالا نگه میدارند، عضلات کف لگن نامیده میشوند. برای دفع مدفوع از رکتوم، هم توانایی شل کردن این ماهیچهها و هم برای پایین آوردن آنها ضروری است. مشکلات ناشی از ضعف یا هماهنگی این عضلات میتواند باعث یبوست مزمن شود.
انسداد در روده بزرگ یا رکتوم
آسیب یا تغییر در بافتهای روده بزرگ یا رکتوم میتواند عبور مدفوع را مسدود کند. همچنین، تومورهای روده بزرگ، راست روده یا بافتهای مجاور میتوانند باعث انسداد شوند.
عوامل دیگر
برخی از شرایط میتوانند بر عملکرد عضلات، اعصاب یا هورمونهای دخیل در دفع مدفوع تأثیر بگذارند. یبوست مزمن ممکن است با عوامل مختلفی مرتبط باشد، از جمله:
- سندرم روده تحریکپذیر IBS
- دیابت
- اسکلروز چندگانه
- اختلال عملکرد یا آسیب عصبی
- پرکاری تیروئید
- بیماری پارکینسون
- بارداری
- گاهی اوقات علت یبوست مزمن را نمیتوان یافت.
عوارض یبوست
عوارض یبوست مزمن عبارتند از:
- بافتهای متورم اطراف مقعد که به آن بواسیر نیز میگویند.
- پارگی بافت مقعد که به آن شقاق مقعدی میگویند.
- مدفوع سفت به داخل روده بزرگ میرود که نهفتگی مدفوع نیز نام دارد.
- بافتهای در معرض رکتوم که از دهانه مقعد خارج شدهاند، پرولاپس رکتوم نیز نامیده میشوند.
تشخیص و آزمایشات
پزشک ممکن است انواع آزمایشها و روشها را تجویز کند. آزمایشها به علائم، سابقه پزشکی و سلامت کلی بیمار و علت آن بستگی دارد. بیشتر اوقات، آزمایشات اضافی برای تشخیص مورد نیاز نیست. با این حال، پزشک ممکن است بر اساس علائم اقدامات بیشتری انجام دهد.
۱. آزمایش خون
بررسی اختلالات سیستمیک و متابولیک:
TSH و T4: بررسی کمکاری تیروئید (علت شایع یبوست مزمن)
قند خون (FBS یا HbA1c): دیابت میتواند باعث اختلال در عملکرد اعصاب روده شود.
کلسیم خون (Calcium): هایپرکلسمی (افزایش کلسیم) میتواند منجر به یبوست شود.
آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT): برای بررسی احتمال تومور یا پولیپ روده.
۲. تصویربرداری و بررسی ساختار روده
سیگموئیدوسکوپی / کولونوسکوپی
در افراد بالای 45 سال یا با علائم هشداردهنده مانند کاهش وزن، خونریزی یا سابقه خانوادگی سرطان روده.
برای بررسی تومورها، پولیپها، انسداد، التهاب یا باریک شدن روده.
عکس ساده شکم (Abdominal X-ray)
برای ارزیابی وجود مدفوع زیاد در روده یا انسداد مکانیکی احتمالی.
باریم انما (Barium Enema)
بررسی دقیقتر ساختار روده بزرگ، مخصوصاً اگر کولونوسکوپی در دسترس نباشد.
۳. تستهای فیزیولوژیک عملکرد روده
در موارد یبوست مقاوم یا مشکوک به اختلال عملکردی روده:
مانومتری آنورکتال
بررسی فشار عضلات مقعد، هماهنگی و پاسخ به دفع.
تشخیص مشکلات عملکردی مانند دیسینرژی عضلات کف لگن.
تست تخلیه بالون (Balloon Expulsion Test)
بررسی توانایی فرد در دفع جسم خارجی شبیه مدفوع.
سنجش زمان عبور کولون (Colon Transit Time)
با استفاده از کپسولهای مارکر یا رادیوگرافی.
برای افتراق بین یبوست با عبور آهسته و دیسینرژی کف لگن.
۴. تستهای مدفوع
بررسی انگلها یا عفونتهای مزمن
کشت مدفوع در موارد شک به تغییر در فلور روده یا التهاب مزمن
۵. بررسیهای نورولوژیک (در موارد خاص)
MRI نخاع یا مغز: در صورت شک به بیماریهایی مانند اماس یا آسیب عصبی نخاعی که میتوانند با یبوست همراه باشند.
درمان یبوست
شما میتوانید اکثر موارد یبوست خفیف تا متوسط را در خانه درمان کنید.
برخی از توصیه ها برای تسکین فوری یبوست در خانه عبارتند از:
- دو تا چهار لیوان آب در روز بنوشید. از نوشیدنیهای حاوی کافئین و الکل خودداری کنید، که میتواند باعث کم آبی بدن شود. همچنین از مصرف آبمیوه و نوشیدنیهای شیرین پرهیز کنید.
- از گوشتهای فرآوری شده، غذاهای سرخ شده و کربوهیدراتهای تصفیه شده مانند نان سفید، پاستا و سیب زمینی خودداری کنید. مصرف گوشتهای بدون چربی مانند مرغ و محصولات لبنی کم چرب اشکالی ندارد.
- میوهها، سبزیجات، غلات کامل و سایر غذاهای پر فیبر را به رژیم غذایی روزانه خود اضافه کنید. غذاهای پرچرب مانند گوشت، تخم مرغ و پنیر کمتر بخورید.
- آلو، غلات سبوسدار و سایر میوههای پر فیبر مانند پرتقال، آناناس، توتها، انبه، آووکادو و پاپایا بخورید.
- یک برنامه غذایی داشته باشید و غذاهایی که باعث یبوست میشوند را مشخص کنید.
ورزش کنید. - در نحوه نشستن در دسشویی دقت داشته باشید. بالا بردن پاها، تکیه دادن به عقب یا چمباتمه زدن ممکن است اجابت مزاج را آسانتر کند.
مکمل فیبر را به رژیم غذایی خود اضافه کنید. - در صورت نیاز، یک نرم کننده مدفوع یا ملین بسیار ملایم مصرف کنید.
- از تمایل به استفاده از حمام خودداری کنید.
عمل جراحی
برای درمان یبوست به ندرت نیاز به جراحی است. اما اگر مشکل ساختاری در روده بزرگ باعث یبوست شود، ممکن است پزشک جراحی را توصیه کند. نمونههایی از این مشکلات عبارتند از:
- انسداد در روده بزرگ
- تنگی روده
- شقاق مقعد
- پرولپس رکتوم
برخی از علل اختلال عملکرد خروجی یبوست ممکن است با جراحی درمان شوند. این بهتر است بعد از آزمایش مورد بحث قرار گیرد. همچنین اگر کولونوسکوپی سرطان روده بزرگ، رکتوم یا مقعد را نشان داد، ممکن است به جراحی نیاز داشته باشید.
پیشگیری
نکات زیر میتواند به فرد در جلوگیری از ابتلا به یبوست کمک کند:
- مصرف غذاهای پر فیبر از جمله سبزیجات، میوهها، لوبیاها و غذاهای سبوسدار
- مصرف کمتر غذاهای حاوی فیبر کم مانند، غذاهای فرآوری شده، لبنیات و گوشت
- ورزش کافی
- مصرف مایعات فراوان
- نادیده نگرفتن تمایل به دفع مدفوع
- ایجاد یک برنامه منظم برای دفع مدفوع، به خصوص بعد از غذا
مطالب مشابه:
تیروئیدیت
آپاندیسیت
بیماری کرون
بیماری گاستروانتریت
منابع: mayoclinic ، my.clevelandclinic
