گلیوما
گلیوما
گلیوما توموری است که وقتی سلولهای گلیال از کنترل خارج میشوند، تشکیل میشود. به طور معمول، این سلولها از اعصاب پشتیبانی میکنند و به عملکرد سیستم عصبی مرکزی کمک میکنند. گلیوماها معمولاً در مغز رشد میکنند، اما میتوانند در نخاع نیز تشکیل شوند.
گلیوماها بدخیم (سرطانی) هستند، اما برخی از آنها میتوانند رشد بسیار کندی داشته باشند. آنها تومورهای اولیه مغز هستند، به این معنی که از بافت مغز منشأ میگیرند. گلیوماها معمولاً به خارج از مغز یا ستون فقرات گسترش نمییابند، اما تهدید کننده حیات هستند، زیرا میتوانند به نواحی دیگر مغز رشد کنند و درمان را دشوار کنند.
آیا انواع مختلفی از گلیوما وجود دارد؟
سه نوع اصلی گلیوما وجود دارد که بر اساس نوع سلول گلیالی که از آن شروع میشوند، گروه بندی میشوند. برخی از گلیوماها حاوی چندین نوع سلول هستند. پزشکان به آنها گلیوماهای مختلط میگویند. آنها هر نوع گلیوما را بر اساس سرعت رشد و سایر ویژگیها به درجه پایین، متوسط یا بالا طبقهبندی میکنند.
گلیوماها عبارتند از:
آستروسیتوماها، از جمله گلیوبلاستوماها و گلیوماهای پونتین ذاتی منتشر (DIPGs): این تومورها در سلولهایی به نام آستروسیتها شروع میشوند. گلیوبلاستوماها آستروسیتوماهایی هستند که بسیار تهاجمی هستند یا به سرعت رشد میکنند. آنها شایعترین تومور بدخیم مغزی در بزرگسالان هستند. آستروسیتوماها، گلیوماهای رایج در کودکان هستند. DIPG یک نوع نادر اما بسیار تهاجمی از سرطان مغز در کودکان است. این سرطان در ساقه مغز تشکیل میشود و بیشتر کودکان را تحت تأثیر قرار میدهد.
اپندیموماها: این تومورها در اپندیموسیتها، نوعی سلول گلیال، شروع میشوند. اپندیموماها معمولاً در بطنهای مغز یا نخاع تشکیل میشوند. آنها ممکن است از طریق مایع مغزی نخاعی گسترش یابند، اما به خارج از مغز یا ستون فقرات گسترش نمییابند. اپندیموماها حدود 2% از کل تومورهای مغزی را تشکیل میدهند. آنها در کودکان بیشتر از بزرگسالان شایع هستند.
الیگودندروگلیوما: این تومورها در سلولهای گلیال به نام الیگودندروسیتها شروع میشوند. الیگودندروگلیوماها تمایل به رشد آهستهتری دارند اما میتوانند با گذشت زمان تهاجمیتر شوند. مانند اپاندیموماها، آنها به ندرت به خارج از مغز یا ستون فقرات گسترش مییابند. آنها در بزرگسالان بیشتر از کودکان شایع هستند. الیگودندروگلیوماها حدود 1% تا 2% از کل تومورهای مغزی را تشکیل میدهند.
چه کسی در معرض خطر ابتلا به گلیوما است؟
هر کسی میتواند به گلیوما مبتلا شود، اما عوامل زیر ممکن است خطر ابتلا به آن را افزایش دهند:
- سن: گلیوماها بیشتر در بزرگسالان مسن (بالای 65 سال) و کودکان (زیر 12 سال) شایع هستند.
- سابقه خانوادگی: برخی از اختلالات ژنتیکی ارثی ممکن است خطر ابتلا به گلیوما را افزایش دهند.
- جنسیت: گلیوماها در مردان کمی بیشتر از زنان شایع هستند.
قرار گرفتن در معرض تابش یا سموم: قرار گرفتن مکرر یا طولانی مدت در معرض تابش یا مواد شیمیایی خاص ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهد.
چه عواملی باعث گلیوما میشود؟
تحقیقات نشان میدهد که تغییرات در DNA منجر به ایجاد تومورهای مغزی و تومورهای نخاعی مانند گلیوما میشود. ژنهای ما حاوی DNA هستند. آنها به سلولها در مورد نحوه رشد و تکثیر دستورالعمل میدهند. جهشها یا تغییرات در DNA در ژنهای ما میتواند باعث شود سلولها از کنترل خارج شوند.
ممکن است جهشهای ژنتیکی از والدین به ارث برده شود. آنها همچنین میتوانند به طور ناگهانی در طول زندگی رخ دهند.
علائم گلیوما چیست؟
علائم گلیوما ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مشکل در صحبت کردن و برقراری ارتباط.
- تغییر در بینایی یا نابینایی.
- مشکل در تفکر، یادگیری یا به خاطر سپردن.
- مشکل در راه رفتن یا حفظ تعادل.
- سرگیجه.
- سردرد.
- ضعف یا بیحسی در یک طرف بدن.
- حالت تهوع و استفراغ.
- تغییرات شخصیتی یا رفتاری.
- تشنج.
عوارض گلیوما چیست؟
عوارض بالقوه تهدیدکننده حیات ناشی از گلیوما عبارتند از:
- خونریزی مغزی.
- فتق مغز (جابجایی بافت مغز از محل طبیعی خود در جمجمه).
- هیدروسفالی (تجمع مایع در مغز).
- فشار داخل جمجمه.
- تشنج.
تشخیص و آزمایشها
پزشک علائم شما را ارزیابی کرده و سابقه پزشکی شما را بررسی میکند. آنها همچنین معاینه کامل جسمی و عصبی انجام میدهند.
MRI و سیتیاسکن رایجترین اسکنهای تصویربرداری برای تومورهای مغزی هستند. پزشک به دنبال تومور در مغز و همچنین تومورهای سایر نقاط بدن میگردد.
اگر پزشک تودهای غیرطبیعی در اسکنهای تصویربرداری ببیند، بیوپسی انجام میدهد. بیوپسی روشی برای تجزیه و تحلیل نمونهای از بافت است. بیوپسی به آنها کمک میکند تا موارد زیر را تعیین کنند:
- اگر تومور سرطانی باشد.
- اگر تومور نتیجه یک ژن غیرطبیعی باشد.
- نوع سلولهای تومور.
- درجه (تهاجمی بودن) تومور.
آزمایشات تکمیلی برای گلیوما:
1. تصویربرداری پزشکی (پایه تشخیصی)
MRI با تزریق گادولینیوم: استاندارد طلایی برای تشخیص تومور و ارزیابی اندازه، محل و ویژگیهای آن.
MR Spectroscopy: آنالیز شیمیایی بافت برای تمایز بین تومور و سایر ضایعات.
Diffusion Tensor Imaging (DTI): ارزیابی ارتباط تومور با مسیرهای عصبی.
PET Scan: بررسی متابولیسم سلولی تومور.
2. آزمایشات بافتشناسی (Histopathology)
پس از بیوپسی یا جراحی، بررسیهای زیر انجام میشوند:
H&E staining: بررسی نوع سلولهای توموری و درجهی تهاجم.
Ki-67: شاخص تکثیر سلولی (درجه بدخیمی را نشان میدهد).
3. آزمایشات مولکولی و ژنتیکی (Molecular Markers)
این آزمایشها امروزه در درمان و پیشآگهی گلیوما بسیار کلیدی هستند:
- IDH1 / IDH2 Mutation
- 1p/19q Co-deletion
- MGMT Promoter Methylation
- ATRX loss
- TP53 Mutation
- EGFR Amplification
- TERT Promoter Mutation
4. مایعات بدن (مایع مغزی-نخاعی یا خون)
آزمایش مایع نخاعی (CSF analysis): اگر گلیوما با احتمال پخش به CSF باشد.
Liquid Biopsy (آزمایش خون): بررسی ctDNA (در حال تحقیق، هنوز در مرحلهی بالینی نیست).
درمان
برنامه درمانی برای گلیوما به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- اگر فرد در گذشته تحت درمان سرطان مغز بوده باشد.
- محل، نوع و اندازه تومور.
- سن.
- سلامت کلی.
برای اکثر افراد، جراحی اولین درمان برای گلیوما است. جراح ممکن است بتواند تمام توموری را که میبیند، در صورت دسترسی آسان، بردارد. اما برداشتن کامل گلیوماها، به خصوص در نواحی حساس مغز که دسترسی به آنها دشوار است یا نزدیک به آنها، سخت است.
درمانهای اضافی، مانند شیمیدرمانی و پرتودرمانی، باید پس از جراحی انجام شوند. اینها درمانهای کمکی هستند، به این معنی که سلولهای سرطانی باقی مانده یا بخشهایی از تومور را پس از جراحی از بین میبرند. اما اگر تومور غیرقابل جراحی باشد، پزشک ممکن است از شیمیدرمانی یا پرتودرمانی به عنوان درمانهای اصلی استفاده کند.
جراحی
کرانیوتومی (جراحی باز مغز): رایجترین نوع جراحی برای برداشتن گلیوماها است. بسته به اندازه و محل تومور، ممکن است بیمار کاندید ابلیشن لیزری باشد. این جراحی کم تهاجمی، از گرمای لیزر برای از بین بردن تمام یا بخشی از تومور مغزی استفاده میکند.
جراح ممکن است از تکنیکهای خاصی مانند تصویربرداری یا نقشهبرداری مغز برای هدایت جراحی استفاده کند. نقشهبرداری مغز نشان میدهد که کدام نواحی مغز عملکردهای حیاتی را کنترل میکنند. این اطلاعات به جراح کمک میکند تا از برداشتن یا آسیب رساندن به بافت سالم مغز جلوگیری کند.
پرتودرمانی
پرتودرمانی از دوزهای بالای پرتو برای حذف تومورها استفاده میکند. پزشک ممکن است پرتودرمانی را برای گلیوما توصیه کند. پرتودرمانی دقیقاً شکل تومور را هدف قرار میدهد و خطر آسیب به بافتهای اطراف را به حداقل میرساند.
همچنین ممکن است نوعی پرتودرمانی به نام براکیتراپی توصیه گردد. پزشک منابع پرتو را نزدیک تومور برای درمان آن اعمال میکند. این روش پرتو را بدون آسیب رساندن به بافتهای اطراف آزاد میکنند.
شیمی درمانی
شیمی درمانی استفاده از داروها برای از بین بردن سلولهای سرطانی است. این روش انواع مختلفی از سرطان را درمان میکند و ممکن است خوراکی یا داخل وریدی باشد.
پیشگیری
بیشتر عوامل خطر گلیوما، مانند سن و نژاد، قابل کنترل نیستند. اما تشخیص و درمان زودهنگام گلیوماهای درجه پایین ممکن است پیشرفت آنها را به گلیوماهای درجه بالا کند یا از آن جلوگیری کند. اگر تومورهای مغزی در خانواده وجود داشته باشد، ممکن است پزشک آزمایش ژنتیک را توصیه کند.
مطالب مشابه:
