گواتر
گواتر
گواتر، بزرگ شدن غده تیروئید است که باعث تورم در گردن می شود. علل احتمالی مختلفی برای آن وجود دارد، اما می تواند نشانه ای از تولید بیش از حد یا خیلی کم هورمون تیروئید توسط غده تیروئید باشد. فرد ممکن است متوجه سفتی گلو و مشکل در بلع شود.
گواتر یکی از شایع ترین اختلالات تیروئید است. لزوماً به این معنی نیست که تیروئید به درستی کار نمی کند. با این حال، در برخی موارد، می تواند نشانه ای از یک بیماری زمینه ای تیروئید باشد که نیاز به درمان دارد.
این اختلال اغلب بیضرر است و ممکن است پس از مدت کوتاهی بدون درمان از بین برود. افراد معمولاً نیازی به درمان ندارند، مگر اینکه گواتر بزرگ باشد و علائم آزاردهندهای ایجاد کند.
پزشکان می توانند این بیماری را از طریق معاینه فیزیکی تشخیص دهند. آنها همچنین ممکن است برای پیدا کردن علت آن، آزمایش خون یا اسکن درخواست کنند.
تیروئید بزرگ شده لزوماً به این معنی نیست که غده تیروئید به درستی کار نمیکند. فرد مبتلا به گواتر ممکن است غده تیروئیدی داشته باشد که:
- مقدار زیادی هورمون تولید میکند (که به آن پرکاری تیروئید می گویند).
- میزان کمی هورمون تولید میکند (که به آن کمکاری تیروئید می گویند).
- مقدار طبیعی هورمون تولید میکند (که به آن یوتیروئیدی یا عملکرد طبیعی تیروئید می گویند).
گواتر در زنان شایعتر از مردان است، به خصوص پس از یائسگی. به طور کلی، گواتر و بیماری تیروئید عموماً پس از 40 سالگی شایعتر هستند.
علائم گواتر
در بیشتر موارد، تنها علامت گواتر، تورم گردن است. این تورم ممکن است به اندازهای بزرگ باشد که با دست قابل لمس باشد.
میزان تورم و شدت علائم ایجاد شده توسط گواتر به فرد بستگی دارد.
در صورت بروز سایر علائم، موارد زیر شایعتر هستند:
- گرفتگی گلو، سرفه و گرفتگی صدا
- مشکل در بلع
- در موارد شدید، مشکل در تنفس
سایر علائم ممکن است به دلیل علت اصلی گواتر وجود داشته باشند.
پرکاری تیروئید یا تیروئید بیش فعال میتواند علائمی مانند موارد زیر را ایجاد کند:
- عصبانیت
- تپش قلب
- بیش فعالی
- افزایش تعریق
- حساسیت به گرما
- خستگی
- افزایش اشتها
- ریزش مو
- کاهش وزن
کم کاری تیروئید میتواند علائمی مانند موارد زیر را ایجاد کند:
- عدم تحمل سرما
- یبوست
- فراموشی
- تغییرات شخصیتی
- ریزش مو
- افزایش وزن
علل
طیف وسیعی از علل احتمالی وجود دارد، از جمله:
کمبود ید
شایعترین علت گواتر، کمبود ید در رژیم غذایی است. تیروئید برای تولید هورمونهای تیروئید که متابولیسم را تنظیم میکنند، به ید نیاز دارد.
از آنجایی که ید کمتر در گیاهان یافت میشود، رژیمهای غذایی وگان ممکن است فاقد ید کافی باشند. این مشکل برای وگانهایی که در کشورهایی زندگی میکنند که تولیدکنندگان، ید را به نمک اضافه میکنند، کمتر است.
ید غذایی در موارد زیر یافت میشود:
- غذاهای دریایی
- غذاهای گیاهی که در خاک غنی از ید رشد میکنند.
شیر گاو
در برخی از نقاط جهان، شیوع این بیماری میتواند تا 80٪ باشد. این شامل مناطق کوهستانی دورافتاده آسیای جنوب شرقی، آمریکای لاتین و آفریقای مرکزی میشود.
کم کاری تیروئید
کم کاری تیروئید نتیجه کم کاری غده تیروئید است. هنگامی که غده هورمون تیروئید خیلی کمی تولید میکند، تحریک میشود تا بیشتر تولید کند و منجر به تورم شود.
این معمولاً ناشی از تیروئیدیت هاشیموتو است، وضعیتی که در آن سیستم ایمنی بدن به بافت خود حمله میکند و باعث التهاب غده تیروئید میشود.
پرکاری تیروئید
پرکاری تیروئید یا غده تیروئید بیش فعال، یکی دیگر از علل گواتر است. در افراد مبتلا به این بیماری، تیروئید، هورمون تیروئید زیادی تولید میکند.
این معمولاً در نتیجه بیماری گریوز، یک اختلال خودایمنی که در آن ایمنی بدن علیه خود عمل میکند و به غده تیروئید حمله میکند و باعث تورم آن میشود، اتفاق میافتد.
دلایل دیگر
سیگار: تیوسیانات موجود در دود تنباکو در جذب ید اختلال ایجاد میکند و میتواند باعث بزرگ شدن غده تیروئید شود.
تغییرات هورمونی: بارداری، بلوغ و یائسگی میتوانند بر عملکرد تیروئید تأثیر بگذارند.
تیروئیدیت: التهاب ناشی از عفونت، به عنوان مثال، میتواند منجر به گواتر شود.
لیتیوم: این داروی روانپزشکی میتواند در عملکرد تیروئید اختلال ایجاد کند.
ید بیش از حد: این میتواند باعث تورم تیروئید شود.
پرتودرمانی: این روش نیز میتواند باعث تورم تیروئید شود، به خصوص هنگامی که به گردن تزریق شود.
سرطان تیروئید: این مورد در زنان شایعتر است.
افراد بالای ۴۰ سال و همچنین افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به گواتر هستند.
انواع
نوع گواتر، نحوه درمان و علائم احتمالی آن را تعیین میکند. چندین نوع اصلی وجود دارد:
1) گواتر چند غدهای: در این بیماری شایع، چندین گره در تیروئید ایجاد میشود.
2) گواتر صاف منتشر: این حالت زمانی رخ میدهد که کل تیروئید متورم میشود. این گواترها با پرکاری و کمکاری غدد تیروئید مرتبط هستند.
3) گواتر رترواسترنال: این نوع بیماری میتواند در پشت استخوان سینه رشد کند. این میتواند نای، رگهای گردن یا مری را منقبض کند و گاهی اوقات نیاز به جراحی دارد.
درمان
بیشتر گواترهای ساده از طریق مصرف کافی ید که در بسیاری از کشورها به نمک طعام اضافه میشود، قابل پیشگیری هستند.
متخصصان پزشکی درمان این بیماری را برای مواردی که علائم ایجاد میکنند، در نظر میگیرند. اگر گواتر کوچک باشد و عملکرد تیروئید طبیعی باشد، افراد معمولاً نیازی به درمان ندارند.
کمکاری تیروئید
در مواردی که ناشی از کمکاری تیروئید یا هیپوتیروئیدیسم باشد، درمان جایگزینی مصنوعی هورمون تیروئید است.
پزشک به تدریج دوز تیروکسین مصنوعی (T4) را افزایش میدهد تا زمانی که اندازهگیریهای آنها نشان دهد که عملکرد طبیعی تیروئید فرد بازیابی شده است.
پرکاری تیروئید
در گواترهای ناشی از پرکاری تیروئید یا هیپرتیروئیدیسم، هدف درمان مقابله با تولید بیش از حد هورمون است.
به عنوان مثال، داروهای ضد تیروئید، مانند داروهای تیونامید، به تدریج سطح هورمون بیش از حد را کاهش میدهند.
گزینه دیگر، ید رادیواکتیو برای کاهش عملکرد تیروئید و توقف تولید هورمون است.
جراحی
پزشکان، جراحی برای کاهش اندازه تورم را برای مواردی که گواتر باعث علائم آزاردهندهای مانند مشکل در تنفس یا بلع میشود، در نظر میگیرند.
جراحان معمولاً تیروئیدکتومی، یعنی برداشتن بخشی یا تمام غده تیروئید، را در زمانی که فرد تحت بیهوشی عمومی است، انجام میدهند.
تشخیص
پزشک ممکن است گواتر را از طریق معاینه فیزیکی گردن و لمس تورم تشخیص دهد. آنها ممکن است از فرد بخواهند که در حین لمس گواتر، آب دهان خود را قورت دهد.
اگر به این بیماری مشکوک باشند، ممکن است آزمایشهای بیشتری را برای تعیین هرگونه مشکل اساسی در عملکرد تیروئید، مانند پرکاری تیروئید یا کمکاری تیروئید، توصیه کنند.
آزمایشهای عملکرد تیروئید، آزمایشهای خونی هستند که سطح هورمون تحریککننده تیروئید (TSH) و تیروکسین را اندازهگیری میکنند. TSH تیروئید را برای تولید تیروکسین بیشتر تحریک میکند، در حالی که T4 به تیروئید میگوید که تولید تیروکسین را به اندازه کافی متوقف کند.
در تیروئید پرکار، سطح TSH پایین یا اصلاً وجود ندارد و سطح T4 بالا است. در افرادی که تیروئید کم کار دارند، عکس این قضیه صادق است. سطح TSH بالا و سطح T4 پایین است.
در برخی موارد، مانند موارد مشکوک به بیماری گریوز، پزشکان ممکن است هورمون دیگری به نام ترییدوتیرونین را آزمایش کنند.
آنها همچنین ممکن است آزمایشهای خاصی مانند موارد زیر را توصیه کنند:
اسکن ید رادیواکتیو: این آزمایش تصویر دقیقی از غده پس از تزریق ید رادیواکتیو ارائه میدهد.
اسکن اولتراسوند: این آزمایش غده و اندازه گواتر را ارزیابی میکند.
آسپیراسیون با سوزن ظریف: اگر پزشک، به عنوان مثال، به سرطان مشکوک باشد، ممکن است بیوپسی انجام دهد تا نمونهای از سلولها را از داخل غده خارج کند.
آزمایشات تکمیلی خون اولیه و تخصصی:
TSH (هورمون محرک تیروئید):
برای بررسی عملکرد کلی تیروئید
TSH بالا = کمکاری تیروئید
TSH پایین = پرکاری تیروئید
Free T4 (تیروکسین آزاد):
سطح دقیق هورمون تیروکسین در خون را نشان میدهد.
Free T3 (ترییدوتیرونین آزاد):
برای ارزیابی دقیقتر پرکاری تیروئید
Thyroglobulin:
جهت پایش برخی بیماریهای تیروئید و پاسخ به درمان
آنتیبادیهای تیروئیدی:
Anti-TPO (آنتی بادی ضد پراکسیداز تیروئید)
Anti-TG (آنتی بادی ضد تیروگلوبولین)
TRAb (گیرنده آنتیتیاساچ):
برای تشخیص بیماریهای خودایمنی مثل هاشیموتو یا گریوز
آزمایشات مولکولی یا تخصصیتر در موارد خاص:
Calcitonin:
در گواتر ندولار مشکوک به سرطان مدولاری تیروئید
CEA (Carcinoembryonic Antigen):
در صورت شک به بدخیمی تیروئید
BRAF mutation / RET mutation (در ندول مشکوک):
بررسی جهشهای ژنتیکی در تیروئیدهای سرطانی
تصویربرداریهای تکمیلی همراه:
اگرچه تصویربرداری آزمایش خون محسوب نمیشود، اما برای بررسی دقیقتر بسیار ضروریاند:
سونوگرافی تیروئید:
بررسی ندولها، کیستها یا بزرگی غده
اسکن رادیونوکلئید (Iodine Uptake Scan):
تعیین عملکرد نواحی مختلف غده تیروئید
CT Scan / MRI (در موارد خاص):
برای بررسی فشار گواتر بر نای یا بافتهای مجاور
نمونهبرداری در صورت نیاز:
FNA (بیوپسی با سوزن نازک)
در گواتر ندولار برای بررسی احتمال سرطان
نتیجه گیری
گواتر تورم غده تیروئید است. اغلب این بیماری بیضرر است، اگرچه میتواند نشانهای از یک بیماری زمینهای تیروئید باشد.
بسته به علت آن، این عارضه ممکن است بدون درمان از بین برود. پزشکان ممکن است در صورت وجود بیماری زمینهای تیروئید یا اگر گواتر در زندگی روزمره فرد اختلال ایجاد کند، درمانهایی را توصیه کنند.
مطالب مشابه:
