پلاسماسیتوما (Plasmacytoma)

پلاسماسیتوما (Plasmacytoma)

پلاسماسیتوما (Plasmacytoma) رشد غیرطبیعی نوعی از گلبول‌های سفید خون به نام سلول پلاسما است. پلاسماسیتوم اغلب استخوان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما می‌تواند سایر بافت‌ها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
به عنوان مثال، پلاسماسیتوم استخوان شایع‌ترین نوع است و تنها حدود 2 تا 5 درصد از تمام بدخیمی‌هایی را که بر سلول‌های پلاسما تأثیر می‌گذارند، تشکیل می‌دهد.

انواع پلاسماسیتوما (Plasmacytoma)

پلاسماسیتوما یک تومور سرطانی است که از سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی ساخته شده است. سلول‌های پلاسما نوعی گلبول سفید خون هستند که از سلول‌های ایمنی به نام سلول‌های B مشتق شده‌اند. عملکرد طبیعی سلول‌های پلاسما، تولید آنتی‌بادی برای مبارزه با عفونت‌ها است.
در پلاسماسیتوما، تنها یک تومور وجود دارد. به همین دلیل است که اغلب آن را پلاسماسیتومای انفرادی می‌نامند.
با گذشت زمان، ممکن است پلاسماسیتوما به مولتیپل میلوما تبدیل شود. این نوعی سرطان است که در آن سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی تومورهای زیادی را در مغز استخوان تشکیل می‌دهند.

پلاسماسیتومای انفرادی استخوان (SPB)

در SPB، پلاسماسیتوم از سلول‌های پلاسما در مغز استخوان ناشی می‌شود. این رایج‌ترین نوع پلاسماسیتوما است.

SPB را می‌توان به دو زیرگروه دیگر نیز تقسیم کرد. این زیرگروه‌ها بر اساس این هستند که آیا سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی در خارج از پلاسماسیتوما نیز وجود دارند یا خیر:

1) SPB بدون درگیری مغز استخوان: این زمانی است که هیچ سلول پلاسمای غیرطبیعی در خارج از پلاسماسیتوما وجود ندارد.

2) SPB با حداقل درگیری مغز استخوان: در این حالت، کمتر از 10 درصد از سلول‌های مغز استخوان خارج از پلاسماسیتوما، سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی هستند.

پلاسماسیتومای خارج از مغز استخوان (EMP)

در EMP، پلاسماسیتوم از سلول‌های پلاسمایی که در خارج از استخوان‌ها وجود دارند، ایجاد می‌شود. آنها حدود یک سوم از کل پلاسماسیتوماها را تشکیل می‌دهند.

EMPها بیشتر در ناحیه سر و گردن شایع هستند، جایی که اغلب می‌توانند سینوس‌ها و گلو را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین ممکن است در بافت‌های دیگر مانند ریه‌ها و دستگاه گوارش ایجاد شوند.

علائم پلاسماسیتوما (Plasmacytoma) چیست؟

علائم پلاسماسیتوم می‌تواند به نوع آن بستگی داشته باشد.

پلاسماسیتومای منفرد استخوان (SPB)

علامت اصلی SPB درد در استخوان آسیب دیده است. برخی از استخوان‌هایی که ممکن است تحت تأثیر SPB قرار گیرند، شامل استخوان‌های مهره‌ها، جمجمه و استخوان ران (فمور) است.
رشد SPB همچنین می‌تواند به استخوان آسیب‌دیده آسیب برساند که می‌تواند باعث شکستگی شود.
علاوه بر این، SPB که جمجمه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ممکن است علائمی مانند موارد زیر را ایجاد کند:

• سردرد
• سرگیجه
• دوبینی

پلاسماسیتومای خارج از مغز استخوان (EMP)

EMPها همچنین عمدتاً باعث درد در ناحیه آسیب‌دیده می‌شوند. این به این دلیل است که تومور ممکن است با رشد خود به سایر بافت‌های مجاور فشار وارد کند.
همچنین ممکن است EMPها مشکلات خاصی را در ناحیه‌ای که در آن رشد کرده‌اند ایجاد کنند. به عنوان مثال، علاوه بر درد در ناحیه آسیب‌دیده، EMP در سینوس‌ها ممکن است منجر به گرفتگی بینی و کاهش حس بویایی شود.

علت پلاسماسیتوما (Plasmacytoma)

دقیقاً مشخص نیست چه عللی باعث ایجاد پلاسماسیتوم می‌شود. برخی از عوامل خطر بالقوه ممکن است شامل موارد زیر باشد:

سن: افراد میانسال و مسن بیشتر در معرض ابتلا به پلاسماسیتوم هستند. میانگین سن تشخیص ۵۵ تا ۶۰ سال است.

جنسیت: پلاسماسیتوم در مردان شایع‌تر است.

عوامل محیطی: ممکن است قرار گرفتن در معرض اشعه یا انواع خاصی از مواد شیمیایی خطر ابتلا به پلاسماسیتوم را در فرد افزایش دهد.

تشخیص

علاوه بر گرفتن شرح حال پزشکی و انجام معاینه فیزیکی، پزشک از آزمایش‌های زیر برای تشخیص پلاسماسیتوم استفاده می‌کند:

1. آزمایش‌های خونی:

برای بررسی عملکرد مغز استخوان و وجود پروتئین‌های غیرطبیعی:

• CBC (شمارش کامل سلول‌های خونی)
• ESR
• کراتینین و BUN
• کلسیم سرم
• آلبومین و گلوبولین
• β2-Microglobulin
• Lactate Dehydrogenase – LDH

2. آزمایشات سرولوژیک و الکتروفورز:

برای بررسی تولید غیرطبیعی ایمونوگلوبولین‌ها:

• الکتروفورز پروتئین‌های سرم (SPEP): بررسی وجود باند M-protein
• ایمونوفیکساسیون سرم و ادرار: تعیین نوع ایمونوگلوبولین غیرطبیعی (IgG, IgA, κ, λ)
• تست زنجیره‌های سبک آزاد سرم (FLC): برای بررسی نسبت κ/λ

3. آزمایش ادرار:

برای ارزیابی وجود پروتئین بنس جونز:

• آزمایش ادرار 24 ساعته: بررسی پروتئینوری
• الکتروفورز پروتئین ادرار (UPEP): بررسی پروتئین بنس جونز
• ایمونوفیکساسیون ادرار

4. تصویربرداری:

برای بررسی ضایعات استخوانی یا بافت نرم:

• MRI ستون فقرات و لگن: تشخیص پلاسماسیتومای استخوانی
• PET/CT یا Whole-body low-dose CT: بررسی ضایعات استخوانی پنهان
• X-ray اسکلت کامل: برای تشخیص ضایعات لیتیک

5. بیوپسی مغز استخوان:

برای رد یا تأیید مولتیپل میلوما:

• آسپیره و بیوپسی مغز استخوان: بررسی درصد سلول‌های پلاسما.
• آزمایش سیتوژنتیک و FISH: بررسی ناهنجاری‌های کروموزومی (مثل del(17p)، t(4;14)) که اهمیت پیش‌آگهی دارند.

درمان پلاسماسیتوما (Plasmacytoma)

پرتودرمانی معمولاً پلاسماسیتوم را درمان می‌کند. این نوع درمان از پرتوهای پرانرژی برای حذف سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. پرتو به سمت تومور هدایت می‌شود و هدف آن محافظت از بافت‌های اطراف در برابر آسیب است.
در موارد نادرتر، جراحی برای برداشتن تومور می‌تواند یک گزینه باشد. نوع روشی که استفاده می‌شود به محل تومور بستگی دارد.
همچنین ممکن است پس از جراحی از پرتودرمانی استفاده شود. این به حذف سلول‌های تومور باقی مانده کمک می‌کند.

عوارض احتمالی پلاسماسیتوما (Plasmacytoma)

چندین عارضه احتمالی ناشی از پلاسماسیتوم وجود دارد، مانند:

شکستگی: ابتلا به SPB می‌تواند منجر به شکستگی در استخوان شود.

مشکلات عصبی: پلاسماسیتوم ممکن است به اعصاب مجاور فشار وارد کند و منجر به درد یا احساس ضعف یا بی‌حسی شود، به خصوص هنگامی که SPB بر ستون فقرات تأثیر می‌گذارد. SPB جمجمه همچنین می‌تواند باعث سردرد و مشکلات بینایی شود.

سندرم POEMS: سندرم POEMS بسیار نادر است، اما اگر سیستم ایمنی بدن به طور غیرطبیعی به تومور پاسخ دهد، می‌تواند این سندرم رخ دهد. این بیماری معمولاً با SPB مرتبط است و پنج علامت اصلی ایجاد می‌کند:

• نوروپاتی (درد عصبی) در سراسر بدن.
• بزرگ شدن طحال، کبد یا غدد لنفاوی.
• سطح غیرطبیعی برخی از هورمون‌ها.
• تولید پروتئین‌های M توسط سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی.
• تغییرات پوستی، مانند هایپرپیگمانتاسیون، ضخیم شدن پوست یا رشد بیش از حد مو.

عوارض موضعی: EMP می‌تواند در ناحیه‌ای که قرار دارد عوارض ایجاد کند. به عنوان مثال، EMP در گلو ممکن است منجر به تنگی نفس یا مشکل در صحبت کردن یا بلع شود.

پیشرفت به مولتیپل میلوما

پلاسماسیتوما (Plasmacytoma) گاهی اوقات می‌تواند به مولتیپل میلوما تبدیل شود. خطر این اتفاق می‌تواند به نوع پلاسماسیتوما بستگی داشته باشد.

SPB با حداقل درگیری مغز استخوان، شانس پیشرفت بیشتری دارد. این تفسیر خاطرنشان می‌کند که تا 60 درصد از افراد مبتلا به این نوع پلاسماسیتوم در عرض 3 سال به مولتیپل میلوما مبتلا می‌شوند.

EMP همچنین می‌تواند به مولتیپل میلوما تبدیل شود. تحقیقات از سال 2021 تخمین می‌زند که این اتفاق در حدود 15 درصد از افراد رخ می‌دهد.

نتیجه گیری

پلاسماسیتوما (Plasmacytoma) نوعی تومور نادر است که از سلول‌های پلاسمای غیرطبیعی ساخته شده است. این تومور می‌تواند در داخل یا خارج استخوان ایجاد شود.
پرتودرمانی می‌تواند پلاسماسیتوما را به طور بسیار موثری کنترل کند. هنوز هم ممکن است افراد مبتلا به پلاسماسیتوما به مولتیپل میلوما مبتلا شوند، اما پزشکان این موضوع را تحت نظر خواهند داشت.
اگر علائمی مانند درد بی‌دلیل، به ویژه در استخوان، دارید که از بین نمی‌رود یا بدتر می‌شود، به پزشک مراجعه کنید. آنها می‌توانند از آزمایش‌های مختلفی برای تعیین علت علائم شما استفاده کنند.

حضوری: با مراجعه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی اوستا از خدمات مشاوره ژنتیک بهره‌مند شوید.

مطالب مشابه:

مولتیپل میلوما

لوسمی سلول پلاسما (PCL)

لنفوم

لوسمی میلوئیدی حاد (AML)